Φόρμα αναζήτησης

Ο ριζοσπαστικός εθνικισμός, το ΝΑΤΟ και η Αριστερά



ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΟΥ ΜΑΡΙΟΥ ΘΡΑΣΥΒΟΥΛΟΥ*

Η εξέταση του χαρακτήρα, των κινήτρων και της δράσης της ΕΟΚΑ άρχισε εδώ και αρκετά χρόνια να ξεφεύγει από το στενό πλαίσιο που καθόρισαν οι απολογητές της και να παίρνει μια πιο κριτική διάσταση. Η κριτική, επιτέλους, αργά έστω, αντικαθιστά την αγιογραφία. Ο δρόμος όμως είναι μακρύς, γιατί η ανεξάρτητη και αντικειμενική ματιά στην ΕΟΚΑ σκοντάφτει και στη νοοτροπία μερικών αριστερών ερευνητών και αναλυτών, οι οποίοι, θέτοντας σχεδόν πάντα μπροστά από την έρευνα πολιτικές και κομματικές σκοπιμότητες, δεν ενδιατρίβουν σε βάθος στο ζήτημα, αντιμετωπίζουν μονόπλευρα τις τότε εξελίξεις και εφησυχάζουν με τα συνήθη αντιγριβικά κλισέ. Έτσι, είτε με την αγωνία της επιβεβαίωσης παγιωμένων αντιλήψεων για την ΕΟΚΑ στον χώρο της Αριστεράς, είτε με την άγνοια του ζητήματος, δημιουργούνται νέες στρεβλώσεις της ιστορικής αλήθειας, αντίστοιχες με αυτές που μας συνήθισαν οι εθνικόφρονες ερευνητές και αναλυτές.

Οι δολοφονίες μελών του ΑΚΕΛ από την ΕΟΚΑ, ειδικά το 1958, ενισχύει τη βασική στρεβλή αντίληψη ότι ο αντικομουνισμός της οργάνωσης του Γρίβα ήταν το πιο βασικό στοιχείο της ή, τουλάχιστον, εξίσου βασικό με το αντιαποικιοκρατικό και εθνικιστικό της στοιχείο. Ότι δηλαδή, με απλά λόγια, η ΕΟΚΑ δημιουργήθηκε, εκτός των άλλων, και για να «εξοντώσει» το ΑΚΕΛ. Αυτή η αντίληψη έχει θεωρητική βάση τον Ψυχρό Πόλεμο και την αντικομουνιστική προϊστορία του Γρίβα στην Ελλάδα. Τραβιέται, έτσι, μια κάθετη γραμμή που συνδέει τα εξής σημεία της σύγχρονης ελληνικής και κυπριακής ιστορίας: τον μεταπολεμικό αντικομουνισμό των Δυτικών, τον αντικομουνισμό του Γρίβα και της «Χ» τη δεκαετία του ’40, τη μεγάλη δύναμη του ΑΚΕΛ και την παράλληλη αδυναμία της ντόπιας Δεξιάς να περιορίσει την επιρροή του. Με τη σύνδεση αυτή, επιχειρείται να προσδοθεί στην ΕΟΚΑ και στον Γρίβα ένας ρόλος που προετοιμάστηκε μέσα από τη συνεργασία του ΝΑΤΟ με την ελληνική και την κυπριακή Δεξιά.

Μπαίνοντας στην ουσία του θέματος, θα λέγαμε ότι η ΕΟΚΑ ήταν πολλά πράγματα μαζί. Η ιδεολογία της χαρακτηριζόταν από αντικομουνισμό, κοινωνικό συντηρητισμό, φυλετική προκατάληψη, βαθιά θρησκευτικότητα. Το αντικομουνιστικό της στοιχείο ήταν φυσικά σημαντικό, κάτι που φαίνεται στα συγγράμματά της, αλλά και από τη βίαιη δράση της εναντίον ανθρώπων του ΑΚΕΛ. Δεν ήταν όμως το πρωτεύον στοιχείο, και σίγουρα η ΕΟΚΑ δεν συγκροτήθηκε «για να εξοντώσει την Αριστερά»! Από το 1957 και μετά, όταν πια διαφαινόταν η προοπτική μιας πολιτικής διευθέτησης, ενθαρρύνθηκε το ΑΚΕΛ ώστε να οργανωθεί ξανά και να μπει και πάλι στα πολιτικά πράγματα. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα, η αυτοπεποίθηση που αποκτούσε σιγά – σιγά το ΑΚΕΛ να μεγάλωνε την καχυποψία και την έχθρα της ΕΟΚΑ απέναντί του. Οι τριβές και οι αντιπαραθέσεις των δύο πλευρών αυξάνονταν ολοένα, ειδικά σε μικρές κοινότητες. Η ΕΟΚΑ ήθελε να κάνει κουμάντο και θα έπρεπε όλοι να υποτάσσονται στην επιβολή της. Και από τη στιγμή που είχε τα όπλα, ήταν αναπόφευκτο κάποια στιγμή να προχωρήσει και σε δολοφονίες. Τα θανάσιμα χτυπήματα της ΕΟΚΑ στην Αριστερά επικεντρώθηκαν κατά κύριο λόγο στην επαρχία Αμμοχώστου, εκεί όπου υπήρχε μια δυναμική παρουσία του ΑΚΕΛ και μια παράλληλη δυναμική παρουσία ακραίων αντικομουνιστών αγωνιστών. Τα θανάσιμα χτυπήματα στην Αριστερά δεν επεκτάθηκαν σε όλη την Κύπρο. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι η οργάνωση του Γρίβα δεν έπληξε σοβαρά το ΑΚΕΛ στα αστικά κέντρα -εκεί όπου αντλούσε την περισσότερη δύναμή του-, ενώ δεν σκότωσε ούτε ένα κεντρικό του στέλεχος.

Το βασικό στοιχείο της ΕΟΚΑ ήταν αναμφισβήτητα ο αλυτρωτισμός, ο αγώνας δηλαδή για να ενωθεί ο κυπριακός τόπος με την Ελλάδα. Η ΕΟΚΑ ήταν πρώτα και κύρια μια οργάνωση εθνικιστική, αντιαποικιοκρατική. Η ιδέα του ένοπλου αγώνα δεν γεννήθηκε όμως στην Κύπρο. Γεννήθηκε στην Αθήνα από ακροδεξιούς κύκλους. Αυτοί οι άνθρωποι, όπως και πολλές άλλες δυνάμεις της ελληνικής Δεξιάς (φιλοβασιλικοί, δημοκρατικοί κ.ά), ήταν φιλοδυτικοί εξαρχής και συνεργάστηκαν με τους Αγγλοαμερικάνους ενάντια στην Αριστερά προς το τέλος κυρίως της κατοχικής περιόδου, στα Δεκεμβριανά και στον Εμφύλιο. Οι φιλοδυτικές και αντικομουνιστικές καταβολές τους όμως δεν μπορούσαν να υπερκεράσουν τον άκρατο εθνικισμό τους. Η φανατική προσήλωσή τους στην ιδέα της ένωσης της Κύπρου με την Ελλάδα τούς έφερνε αντιμέτωπους με τους Δυτικούς και κυρίως με τους Βρετανούς, οι οποίοι αρνούνταν να ικανοποιήσουν το εθνικό αίσθημα των Ελλήνων και των Ελληνοκυπρίων. Τους έφερνε, ακόμα, αντιμέτωπους με τη φιλονατοϊκή και μετριοπαθή στα εθνικά ζητήματα πολιτική των ελληνικών κυβερνήσεων.

Η όξυνση του ενωτικού αγώνα των Ελληνοκυπρίων το 1950 οδήγησε και σε αντίστοιχη όξυνση των αντιδυτικών αισθημάτων των εθνικιστών της Αθήνας. Κατά κάποιον τρόπο, τόσο οι θεωρητικοί του ένοπλου αγώνα και αυτοί που συνεργάστηκαν στα αρχικά του βήματα (ακροδεξιοί και άνθρωποι κοντά στη «Χ», οι Κύπριοι αδελφοί Κύρου και Λοϊζίδη που ζούσαν στην Αθήνα, ο Μακάριος και ο Γρίβας), όσο και ο Γρίβας και οι αγωνιστές του που πήραν τελικά τα όπλα, εξέφραζαν τότε έναν ιδιότυπο δεξιό εθνικιστικό αντιιμπεριαλισμό. Η ένοπλη δράση της ΕΟΚΑ εναντίον των Βρετανών αποτυπώνει στην πράξη τη σύγκρουση μεταξύ του ριζοσπαστικού ελληνικού και ελληνοκυπριακού δεξιού εθνικισμού με τη νατοϊκή λογική.

Ο Γρίβας ήταν ο απόλυτος εκφραστής της αδιάλλακτης αντιδυτικής στάσης την περίοδο 1955-59. Αρνιόταν πεισματικά να δεχτεί τις υποδείξεις του Μακαρίου και του Αβέρωφ, από το 1957 και μετά, για την ανάγκη τερματισμού του αγώνα και εξεύρεση πολιτικής λύσης, κατηγορούσε συχνά την ελληνική κυβέρνηση για δουλοπρέπεια έναντι των Δυτικών και του ΝΑΤΟ, ενώ, προχωρώντας πιο πέρα, υποδείκνυε ότι η ελληνική κυβέρνηση θα έπρεπε να αξιοποιήσει την καλή σχέση που είχε με τη Γιουγκοσλαβία και χώρες του αραβικού κόσμου, ώστε να αμυνθεί στις μεθοδεύσεις των Αγγλοαμερικανών και της Τουρκίας. Ο χίτης Γρίβας δεν έπαψε ούτε στιγμή να είναι φανατικός αντικομουνιστής. Την περίοδο όμως της ΕΟΚΑ ήταν πρώτα απ’ όλα ένας αδιάλλακτος εθνικιστής που πολεμούσε τους Βρετανούς και μετά όλα τα άλλα.

*Ιστορικού            

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.