Φόρμα αναζήτησης

Καλές οι τριμερείς. Καλύτερος ο πολιτικός ρεαλισμός

Διαβάζοντας κανείς τα έντυπα και ηλεκτρονικά Μέσα σε Κύπρο, Ελλάδα και Ισραήλ το απόγευμα της περασμένης Τετάρτης θα νόμιζε κανείς πως Κύπρος, Ελλάδα και Ισραήλ ζούνε σε δύο διαφορετικές χωροχρονικές διαστάσεις κι εποχές και σε δύο εντελώς παράλληλες πραγματικότητες: Η 6η τριμερής Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ, παρουσία του Αμερικανού ΥΠΕΞ Μάικ Πομπέο στην Ιερουσαλήμ, στην πρώτη περίπτωση είχε βαφτιστεί «τετραμερής, με ισχυρά μηνύματα προς την Τουρκία» και σημαντική «γεωπολιτική αναβάθμιση» και έπαιζε σε πρώτο πλάνο – με live κάλυψη και συνεχείς αναλύσεις. Στη δεύτερη περίπτωση, η ειδησεογραφία περιορίζονταν στις νέες έρευνες της ισραηλινής Εισαγγελίας για τα σκάνδαλα Νετανιάχου, στην ανακάλυψη νέων τούνελ της Χεζμπολάχ στα σύνορα με τον Λίβανο και κάπου, προς το τέλος, έπαιζε και ο τίτλος της παρουσίας Πομπέο στην Ιερουσαλήμ – με την προαγγελία της επίσημης, πρώτης για Αμερικανό διπλωμάτη, επίσκεψής του στο Όρος του Ναού καθώς και της συζήτησης για αναγνώριση, από την Ουάσινγκτον, των υψιπέδων του Γκολάν. Το… tweet Τραμπ για το τελευταίο, βέβαια, ήρθε με 24 ώρες διαφορά. Η 6η τριμερής Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ ολοκληρώθηκε με επιτυχία. Ο Πομπέο φωτογράφισε Ιράν – Ρωσία και Κίνα ως «εξωτερικές κακές επιρροές στην Ανατολική Μεσόγειο», ώθησε την προεκλογική καμπάνια του Βενιαμίν Νετανιάχου και ολοκλήρωσε την περιοδεία του στη Μέση Ανατολή βλέποντας φίλους και συνεργάτες σε Κουβέιτ και Λίβανο. Εμείς, στον αντίποδα, μείναμε με το αν η Τουρκία είναι «εξωτερική κακή επιρροή στην Ανατολική Μεσόγειο». Σαν τους οπαδούς της επίπεδης Γης ένα πράγμα, όπου η Τουρκία κατεβαίνει από τον Καύκασο προς τη Μεσόγειο για να συναντηθεί κάπου στα ανατολικά με την Κύπρο που… ανεβαίνει από τον Αφρική προς τη Μεσόγειο.

Σημαντικές οι τριμερείς

 Κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει ότι τα διπλωματικά σχήματα των τριμερών με τη συμμετοχή των κρατών της περιοχής (Ελλάδας, Ισραήλ, Αιγύπτου, Λιβάνου, Ιορδανίας, κ.ο.κ.) αποτελούν μια ενδιαφέρουσα πλατφόρμα άσκησης πίεσης προς την Τουρκία και ένα πολύτιμο εργαλείο για την κυπριακή διπλωματία προκειμένου να εμβαθύνει, ενεργειακά, πολιτικά και οικονομικά, τους δεσμούς της με τα κράτη της περιοχής. Το δε ενδιαφέρον για συμμετοχή χωρών όπως η Γαλλία και οι ΗΠΑ σε αυτές, εξορισμού, αναβαθμίζει τη σημασία τους προσθέτοντας πόντους για την κυπριακή διπλωματία – καθιστώντας την ενεργητική. Ωστόσο, η διπλωματία των τριμερών εμπεριέχει δύο στοιχεία που χρήζουν κριτικής: Μια εγγενή παραδοξότητα και ένα ερώτημα σχετικά με την αποτελεσματικότητά τους. H παραδοξότητά τους εδράζεται στο ότι ενώ όλες οι χώρες που συμμετέχουν σε αυτά τα σχήματα διαμηνύουν με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο πως δεν στρέφονται εναντίον άλλης χώρας, φωτογραφίζοντας την Τουρκία, την ίδια στιγμή η προσδοκία που χτίζεται, ιδίως στη Λευκωσία, είναι αυτής του ισχυρού μηνύματος εναντίον της Τουρκίας. Την ίδια στιγμή, οι τριμερείς δεν μπορούν να καταστούν ούτε τύποις συμμαχίες αλλά κι ούτε να σχηματοποιηθούν σε απτές ενεργειακές συμπράξεις στην περιοχή. Το ερώτημα που γεννάται εδώ αναπόφευκτα είναι το εξής απλό. Αν η Κύπρος θέλει όντως να εντάξει την Τουρκία στο υπό διαμόρφωση αναδυόμενο περιβάλλον ενεργειακής συνεργασίας των κρατών της περιοχής, πώς θα το πράξει; Ακόμη σημαντικότερα. Αν θέλει να την αποκλείσει, μπορεί, ρεαλιστικά, να το επιτύχει; Και πώς; Τα μόνα απτά αποτελέσματα πάντως στην περιοχή είναι οι κοκορομαχίες Ερντογάν – Νετανιάχου στο twitter, η εξαγωγή αιγυπτιακού υγροποιημένου φυσικού αερίου στην Τουρκία και οι εμπορικές εξαγωγές της Τουρκίας προς το Ισραήλ αξίας 223 εκατ. δολ. (Ιανουάριος του 2017).

Αναζητώντας ρεαλισμό

 Στο υπό διαμόρφωση γεωπολιτικό περιβάλλον της Ανατολικής Μεσογείου Κύπρος, Ισραήλ και Αίγυπτος συνθέτουν από κοινού τη μεγάλη εικόνα των υδρογονανθράκων της περιοχής, με την Κύπρο να διαθέτει, προς το παρόν, τα λιγότερα κοιτάσματα. Επιπλέον, η ανοικτή πληγή του Συριακού εξακολουθεί να δοκιμάζει τις σχέσεις ΗΠΑ – Ουάσινγκτον, με το ενδεχόμενο μιας επίσκεψης Τραμπ στην Άγκυρα αμέσως μετά τις δημοτικές εκλογές στην Τουρκία να καθίσταται game-changer για τις διμερείς τους σχέσεις. Την ίδια στιγμή, τα δεδομένα ενώπιον της Λευκωσίας είναι συγκεκριμένα και δύσκολα για τη συνέχεια: Απουσία διαλόγου στο Κυπριακό, δυναμικές κινήσεις της Τουρκίας στην κυπριακή ΑΟΖ και πίεση –για να αναφερθούμε και στη δήλωση Πομπέο– «για τις εξωτερικές κακές επιρροές μας». Τις επόμενες εβδομάδες (στις 12 Απριλίου) πάντως οι ΥΠΕΞ Ελλάδας και Τουρκίας θα ξανασυναντηθούν με φόντο το καθεστώς των εγγυήσεων, με τις πληροφορίες να κάνουν λόγο για αντικειμενικές δυσκολίες των Αθηνών για επανάληψη μιας διαδικασίας τύπου Κραν Μοντανά λόγω των επικείμενων εκλογών του Οκτωβρίου στην Ελλάδα. Αυτό σηματοδοτεί πως το προσεχές καλοκαίρι δύσκολα θα υπάρξει νέα διαδικασία στο Κυπριακό, ενώ αν υπάρξει αυτή δεν θα έχει τις προοπτικές της κορύφωσης του Ιουνίου του 2017. Την ίδια στιγμή, και ο Τ/Κ ηγέτης Μουσταφά Ακιντζί υψώνει τους τόνους του ενόψει της προεκλογικής του για το 2020, ενώ η ελληνοκυπριακή πλευρά εμμένει στο αφήγημα της γεωπολιτικής αναβάθμισης λόγω και της στρατιωτικής παρουσίας των Γάλλων στην περιοχή. Στο τέλος του μήνα (30.03) αναμένεται να καταπλεύσει στην Κύπρο το γαλλικό αεροπλανοφόρο «Σαρλ ντε Γκωλ», κίνηση για την οποία ήδη η Άγκυρα δείχνει να εκφράζει δυσαρέσκεια. Διπλωματικές πηγές πάντως που μίλησαν στον «Π» δεν αποκλείουν κορύφωση της κρίσης από πλευράς της Τουρκίας το προσεχές καλοκαίρι –κίνηση που θα μετρήσει, «επί του πρακτέου», όπως χαρακτηριστικά μας ανέφεραν, τη δυναμική των τριμερών αλλά και τα πραγματικά περιθώρια αντίδρασης της κυπριακής διπλωματίας, ιδίως αν οι Τούρκοι προβούν σε ερευνητικές γεωτρήσεις στην κυπριακή ΑΟΖ.

Αντί επιλόγου

 Χωρίς αμφιβολία το Ισραήλ και η Αίγυπτος είναι συμμαχικές χώρες της ΚΔ και η περαιτέρω εμβάθυνση των σχέσεών μας μέσω των τριμερών αποτελεί σημαντικό εργαλείο εξωστρέφειας της εξωτερικής μας πολιτικής. Δεν πρέπει όμως να βλέπουμε το δέντρο και να χάνουμε το δάσος. Η Τουρκία δεν συγκινείται από «ηχηρά μηνύματα» όπως θέλουμε να πιστεύουμε ή διακαώς ομφαλοσκοπούμε στην περίπτωση της τελευταίας τριμερούς. Ένα bargain ΗΠΑ – Τουρκίας παραμένει ανοικτό –με φόντο τη Συρία και τις ρωσοτουρκικές σχέσεις– για την ομαλοποίηση των σχέσεών τους, ενώ οι προεκλογικές φιέστες Νετανιάχου δεν θα λύσουν το Κυπριακό αλλά ούτε θα αποτρέψουν την Τουρκία από το να προχωρήσει με τους ενεργειακούς της σχεδιασμούς. Επίσης, παρά τη σημαντική αναβάθμιση της περιοχής της Ανατολικής Μεσογείου, στην οποία δείχνει να προχωρεί η αμερικανική εξωτερική πολιτική, η τελευταία σημαντική αναβάθμιση στις αμερικανοκυπριακές σχέσεις ήταν η επίσκεψη Μπάιντεν στην Κύπρο το 2014. Πριν από τον τρίτο γύρο αδειοδότησης. Πριν από την κάθοδο της Exxon και όταν το ενδεχόμενο επίλυσης του Κυπριακού αποτελούσε ακόμη σοβαρή προοπτική για τη συνέχεια των πραγμάτων. Ας μην προτρέχουμε λοιπόν. Και κυριότερα ας μην δίνουμε περισσότερη έμφαση από όση επιτάσσει ο κυνικός ρεαλισμός για το πώς θα απομονώσουμε την Τουρκία ή για το πώς θα την εντάξουμε στη συνεργασία των χωρών της περιοχής. Οι τριμερείς γίνονται «τετραμερείς» εύκολα. Ευκολότερα όμως μπορούν να καταλήξουν και σε εξελίξεις που, αν δεν προσέξουμε, θα μας προσπεράσουν.

 Σε Κύπρο και Ελλάδα διαβάσαμε, σε διάφορες εκδοχές, το βαρύγδουπο περί γέννησης μιας σπουδαίας στρατηγικής συμμαχίας στην Ιερουσαλήμ. Συμμαχίες ήταν η Αντάντ στον Α’ ΠΠ, ο Άξονας ή οι Σύμμαχοι στον Β’ ΠΠ και οι… Καθολικοί με τη Βαυαρία και τα γερμανικά κράτη στον Τριακονταετή Πόλεμο. Η υπερβολική χρήση του όρου στρατηγική συμμαχία στα ελληνόφωνα Μέσα κάθε φορά που η Κύπρος συμμετέχει στις τριμερείς είναι λανθασμένη επιστημονικά και εξυπηρετεί επικοινωνιακούς λόγους και σκοπούς εντυπώσεων. Αίγυπτος, Ισραήλ και τα κράτη της περιοχής είναι, ασφαλώς, φίλιες και συνεργάτιδες χώρες της Κυπριακής Δημοκρατίας. Οικονομικοί και εμπορικοί εταίροι. Η μόνη πραγματική συμμαχία όμως στην οποία εντάσσεται η Κύπρος είναι η οικογένεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

 

*Twitter: @JohnPikpas