Φόρμα αναζήτησης

H κρίση της Λιβύης και η Τουρκία

Ελλάδα, Τουρκία και Κύπρος περνούν μέσα από μια ενδιαφέρουσα γεωπολιτική συγκυρία με αφορμή τις εξελίξεις στην περιοχή και τις διεθνείς διπλωματικές διαστάσεις που λαμβάνει η κρίση στη Λιβύη – με την εμπλοκή περιφερειακών και διεθνών δυνάμεων όπως η Ρωσία, η Γαλλία, η Αίγυπτος και τα ΗΑΕ. Η περασμένη εβδομάδα είχε αρκετές εξελίξεις στον απόηχο μιας άλλης κρίσης που προέκυψε από τη δολοφονία του Ιρανού Κασέμ Σολεϊμανί – και των επιπλοκών που αυτή η εξέλιξη προκαλεί στον άξονα αντιπαράθεσης Ιράν-Δύσης.

Ρωσοτουρκικός άξονας

Η συνάντηση Πούτιν-Ερντογάν με αφορμή τα εγκαίνια του αγωγού Turk Stream επικεντρώθηκε, όπως αναμένονταν, στην προοπτική μιας αποκλιμάκωσης στο θέατρο της Λιβύης στη βάση μιας συμφωνίας εκεχειρίας. Μόσχα και Άγκυρα βρίσκονται σε συνεργασία στη Συρία αλλά σε ανταγωνισμό στη Λιβύη όπου υποστηρίζουν διαφορετικά στρατόπεδα στον ιδιότυπο εμφύλιο. Παρά την απόρριψη εκ μέρους του στρατηγού Χαφτάρ της προοπτικής της εκεχειρίας –ιδίως μετά την κατάληψη της Σύρτης από τον LNA– ένα ενδεχόμενο σταδιακής αποκλιμάκωσης δεν πρέπει να αποκλειστεί. Το κλειδί εδώ για την κατανόηση του πώς δουλεύει η σχέση Πούτιν-Ερντογάν είναι η εξέταση της κατάστασης της Λιβύης σε παραλληλισμό με τα όσα τεκταίνονται στη Συρία. Ο Ερντογάν θα μπορούσε να πιέσει τον Πούτιν με την έκβαση του Ίντλιμπ –τελευταίου προπύργιου της σουνιτικής ένοπλης αντιπολίτευσης– και ο Πούτιν θα μπορούσε να πιέσει τον Ερντογάν ακριβώς με το ίδιο χαρτί: Η Άγκυρα επιθυμεί να αποστείλει Σύρους πρόσφυγες στο Ίντλιμπ, πραγματικότητα που δεν καθίσταται εφικτή λόγω των συνεχιζόμενων ρωσικών αεροπορικών επιδρομών στην περιοχή. Μια ενδιάμεση κατανόηση μεταξύ των δύο πάντως δεν θα εδραζόταν σε μια υπεραπλουστευμένη «ανταλλαγή του Ίντλιμπ για την Τρίπολη» – όπως αρκετοί εκτιμούν στον ελληνόφωνο χώρο.

Ο ρόλος της Αιγύπτου

Η Αίγυπτος διαδραματίζει στη Λιβύη έναν πολύ σημαντικό ρόλο που διαφαίνεται στην έντονη διπλωματική δραστηριότητα του Προέδρου αλ Σίσι τις τελευταίες δύο εβδομάδες – ο οποίος μίλησε με τον Πούτιν, τον Μακρόν και τον Τραμπ σε σχέση με τη διαχείριση της κρίσης στη Λιβύη. Ο πρωταρχικός στόχος του Καΐρου εδράζεται στο να αποτρέψει την υπερχείλιση του πολέμου στη Λιβύη μετά την τουρκική επέμβαση αλλά και το να μην επιτρέψει στην Άγκυρα την επίτευξη ενός fait accompli στην περιοχή, κάτι που θα σηματοδοτούσε την εν δυνάμει μόνιμη παρουσία της Τουρκίας σε μια γεωγραφική περιφέρεια άμεσου ενδιαφέροντος για την Αίγυπτο. Η Αίγυπτος ωστόσο αντιμετωπίζει στη Λιβύη δύο σοβαρά διλήμματα ασφάλειας: α. την απονομιμοποίηση, διεθνώς, του επιχειρήματος περί ξένης (τουρκικής) επέμβασης στη Λιβύη δεδομένου ότι στο επίπεδο των μυστικών επιχειρήσεων η Αίγυπτος συνδράμει από τον περασμένο Απρίλιο, στρατιωτικά, τον στρατηγό Χαφτάρ, β. το αν θα απαντούσε με μια ανοικτή επεμβατική κίνηση αν και εφόσον η μάχη για την κατάληψη της Τρίπολης κορυφωθεί με ενεργή στρατιωτική παρουσία της Τουρκίας. Αυτό το σενάριο θα έμοιαζε, για τη στρατηγική της Αιγύπτου, αντίστοιχο του ανοικτού μετώπου της εναντίον της τρομοκρατίας στο Σινά αλλά και στην Υεμένη.

Θεατής η ΕΕ

Παρά τη διπλωματική προσπάθεια της Γερμανίας για διπλωματική επίλυση της κρίσης στη Λιβύη –που θα κορυφωθεί στο Βερολίνο εκ νέου στο πρώτο μισό του Φεβρουαρίου– η ΕΕ δείχνει να μην διατηρεί τη δυνατότητα για ένα breakthrough στη Λιβύη και να ακολουθεί, στην προκειμένη, τη Ρωσία και την Τουρκία στις εξελίξεις. Στο Παρίσι καθίσταται σαφές πως η ολοκληρωτική κατάληψη της Τρίπολης από τις δυνάμεις του LNA θα αποτελούσε λύση του προβλήματος ενώ τα εμπλεκόμενα συμφέροντα της Ιταλίας σε συνδυασμό με τις πρόσφατες αστοχίες της στο να δημιουργήσουν προϋποθέσεις αποκλιμάκωσης στον άξονα Χαφτάρ/Σαράτζ δείχνουν να διαφοροποιήθηκαν από τον περασμένο Απρίλιο όταν ο Χαφτάρ ξεκίνησε την επιχείρηση στη δυτική Λιβύη. Αυτό πάντως που καθίσταται σαφές είναι πως η Ελλάδα παρά την άμεση εμπλοκή της λόγω του μνημονίου Τρίπολης-Άγκυρας για τις θαλάσσιες ζώνες δείχνει να είναι απομονωμένη από τη διπλωματική έκβαση της Λιβύης ως αποτέλεσμα και της άμεσης απέλασης του Λίβυου πρέσβη στην Αθήνα. Δεν έλαβε θέση στο τραπέζι του Βερολίνου και η πρόσφατη επίσκεψη του Έλληνα πρωθυπουργού κ. Μητσοτάκη στις ΗΠΑ δεν έτυχε «θερμής» αντίδρασης από τον Αμερικανό Πρόεδρο Τραμπ όταν το ζήτημα της Λιβύης τέθηκε με τον πλέον ξεκάθαρο τρόπο. Η Κύπρος πάντως αν και δεν σχετίζεται όσο άμεσα σχετίζεται η Ελλάδα με την τρέχουσα κρίση έδειξε μια πιο συνεκτική στάση στο θέμα της Λιβύης αντιλαμβανόμενη πως ένα άνοιγμα προς την πλευρά του Χαφτάρ –πέραν των προφανών λόγων– θα μπορούσε να στραφεί εναντίον της δεδομένων των αντικειμενικών συνθηκών στο Κυπριακό και της μη διεθνούς αναγνώρισης της παράλληλης του GNA κρατικής δομής του στρατηγού Χαφτάρ.

Από τη Λιβύη στη Συρία

Χωρίς αυτό να σημαίνει απολύτως τίποτα, αλλά και με την επιμέρους σημασία του, η απόφαση Ερντογάν για αποστολή ενόπλων ομάδων στη Λιβύη προκαλεί ενδιαφέροντες αντικατοπτρισμούς εντός των συριακών αντικαθεστωτικών ομάδων – που δρουν στο πλαίσιο του NSA (National Syrian Army). Η πρόσφατη σειρά παραιτήσεων, σε υψηλό ιεραρχικό επίπεδο, σημαινόντων στρατιωτικών ηγετών του NSA επιβεβαιώνει την προηγούμενη πρόταση με τον ίδιο τον στρατηγό Salim Idriss («ΥΠΑΜ» της παράλληλης συριακής κυβέρνησης και αρχηγός επιτελείου, ουσιαστικά, εντός του NSA) να εκφράζει διά της παραιτήσεώς του τη δυσαρέσκειά του στην τουρκική εμπλοκή στη Λιβύη. Μορφές με καθοριστικό ρόλο στην επιβίωση των αντικαθεστωτικών δυνάμεων στο Συριακό, ιδίως μετά το 2016-2017, αλλά και στην υποστήριξη της Τουρκίας στον αγώνα της εναντίον των Κούρδων της Συρίας όπως ο συνταγματάρχης Afif Soleyman (αρχηγός του «Στρατού του Ίντλιμπ») αλλά και μορφές όπως οι ηγέτες μικρότερων militias (“Sham Hawks” ή “Army of the Free”) ακολούθησαν στην παραίτηση Idriss ως ένδειξη διαμαρτυρίας εναντίον της Τουρκίας για την εμπλοκή της στη Λιβύη.

Τα συμπεράσματα που μπορούν να εξαχθούν από αυτές τις κινήσεις εδράζονται στο/στη:

  • Δίλημμα ασφάλειας που προκύπτει από την προέλαση του SAA (“Syrian Arab Army”) του καθεστώτος Άσαντ πέριξ του Ίντλιμπ
  • Μετατόπιση της στρατηγικής προτεραιότητας της Τουρκίας από τον στόχο της ανατροπής του Άσαντ σε αυτό της διασφάλισης μιας σφαίρας επιρροής στη Συρία και της απώθησης των Κούρδων
  • Δίλημμα συνεργασίας ή μη με την Hayat Tahrir al Sham (HTS) και τις λοιπές τζιχαντιστικές οργανώσεις –συγγενικές ιδεολογικά της αλ Κάιντα– στο Ίντλιμπ για την αποτελεσματική αντιμετώπιση μιας επιθετικής προέλασης του SAA για την ανακατάληψη της πόλης – και την οριστική έκβαση, σε μεγάλο βαθμό, του Συριακού
  • Δυναμική εντός του κατακερματισμένου πολιτικά, εθνοτικά και ιδεολογικά μωσαϊκού που ονομάζεται «συριακή ένοπλη σουνιτική αντιπολίτευση». Αυτό το μωσαϊκό περιλαμβάνει τις σχέσεις μεταξύ Σύρων της Χομς και Σύρων του Χαλεπιού. Τουρκμένων και Αράβων. Ξένων μαχητών. Μετριοπαθών και λιγότερο μετριοπαθών. Και τέλος, μελών της Μουσουλμανικής Αδελφότητας και μη μελών καθώς και των σχέσεών τους με δρώντες σε χώρες όπως, φυσικά, η Τουρκία, το Κατάρ, η Ιορδανία, κ.ο.κ. Χαρακτηριστικό παράδειγμα του τελευταίου είναι και η περίπτωση της οργάνωσης “Jabhat al-Wataniya lil-Tahrir” (ή “Sham Legion”) βασικού πυρήνα συγκρότησης του FSA/NSA που παρά την παραίτηση του Jaber Ali Basha –διοικητή της οργάνωσης– λόγω Λιβύης ήταν η πρώτη οργάνωση της οποίας οι εθελοντές εστάλησαν στη Λιβύη με τις γνωστές μονάδες Τουρκμένων (π.χ. “Sultan Murad”). O Basha προερχόμενος από την Ahrar al-Sham ήταν υπέρ της μη εμπλοκής στη Λιβύη και της συνεργασίας με την HTS για σκοπούς διάσωσης του Ίντλιμπ.

Καθίσταται προφανές πως πέραν των υπεραπλουστεύσεων για συντριβή της Τουρκίας (η γνωστή επωδός για «Βιετνάμ σε Συρία και Λιβύη») η εμπλοκή του Ερντογάν σε στρατιωτικό επίπεδο στη Λιβύη δημιουργεί ενδιαφέρουσες δυναμικές αλλά και φυγόκεντρες τάσεις εντός της Συρίας. Που ίσως καταστούν, αναλόγως, και καταλυτικές για το μέλλον της έκβασης του συριακού πολέμου. Αυτό που προκύπτει ωστόσο είναι πως σε αυτούς τους ιδιότυπους πολέμους διά αντιπροσώπων, τόσο η ιδεολογική όσο και η εθνοτική προέλευση των μαχητών επί του εδάφους μπορεί να εξαγάγει πολλά και χρήσιμα επιμέρους συμπεράσματα για την τροπή των εξελίξεων. Στην προκειμένη περίπτωση μπορεί να καταδείξει πως παρά τη μακρά παρουσία της Τουρκίας –με κέρδη, απώλειες και ανοικτή δυναμική σε διπλωματικό και στρατιωτικό επίπεδο– στη Συρία, η περίπτωση της Λιβύης είναι ένα νέο πεδίο δοκιμής των συνταγών που κράτησαν την Άγκυρα ως έναν «ζωντανό παίκτη με επιρροή» στη Συρία. Και παρά τις επιμέρους αντιδράσεις, όπου εμπεριέχεται ρίσκο, η Άγκυρα έχει αποκτήσει και εμπειρία και τρόπους διαχείρισης αυτών των ιδιότυπων proxies που εργαλειοποιεί για να πετυχαίνει, επιμέρους, στρατηγικούς στόχους σε συμβατικό και αντισυμβατικό επίπεδο. Το 2011 το να δραστηριοποιούνταν στη Λιβύη Σύροι μαχητές για λογαριασμό της Άγκυρας θα φάνταζε ως ένα εξωτικό σενάριο. Το 2020 είναι πραγματικότητα και πρέπει να ιδωθεί, ιδίως στον ελληνόφωνο κόσμο, πέραν της αντίληψης ή κατανόησης του τουρκικού αναθεωρητισμού. Ως μορφή αύξησης ισχύος αν αναλογιστούμε, ιστορικά, πως στη Συρία ή στη Λιβύη η Τουρκία κάνει ό,τι ακριβώς έκαναν οι Αμερικανοί στο Βιετνάμ ή οι Σοβιετικοί στην Ανγκόλα.

 

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.