POWERED BY

Φόρμα αναζήτησης

«Ανατολική Μεσόγειος: Η ένταση συνεχίζεται» του Χαράλαμπου Έλληνα



Μέχρι τις αρχές Οκτωβρίου φαινόταν ότι συντονισμένες προσπάθειες της Γερμανίας για αποκλιμάκωση της αντιπαράθεσης και επιστροφή της Ελλάδας και της Τουρκίας σε συνομιλίες είχαν φέρει αποτελέσματα. Η Τουρκία απέσυρε το ερευνητικό πλοίο Oruç Reis στις 18 Σεπτεμβρίου και λίγες μέρες αργότερα το γεωτρύπανο Yavuz έφυγε από την κυπριακή ΑΟΖ. Επίσης, με μεσολάβηση του ΝΑΤΟ η Τουρκία συμφώνησε έναν «στρατιωτικό μηχανισμό αποφυγής συγκρούσεων» με την Ελλάδα, σχεδιασμένο να μειώσει τον κίνδυνο ατυχημάτων στην Ανατολική Μεσόγειο.

 

Αλλά αυτές οι ελπιδοφόρες εξελίξεις ήταν βραχύβιες. Στις 12 Οκτωβρίου το Oruç Reis  επέστρεψε νότια του Καστελόριζου, υποστηριζόμενο από το τουρκικό ναυτικό. Από τότε η Τουρκία κλιμακώνει τη διαμάχη.

 

Ρίχνοντας λάδι στη φωτιά ο Τούρκος υπουργός Ενέργειας ανακοίνωσε στις 20 Οκτωβρίου ότι το Oruç Reis θα συνεχίσει τις δραστηριότητές του για άλλους δύο μήνες και πιθανώς περισσότερο «ανάλογα με τα αποτελέσματα των ερευνών».

 

Η Ελλάδα σωστά δεν παρασύρεται σε ναυτική αντιπαράθεση, αλλά ακολουθεί όλες τις άλλες οδούς για να αντισταθεί στις ενέργειες της Τουρκίας: «Δεν ακολουθούμε την Τουρκία στο παιχνίδι της».

 

Στις 16 Οκτωβρίου η ΕΕ δήλωσε ότι «αποδοκιμάζει τις ανανεωμένες μονομερείς και προκλητικές ενέργειες της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο». Προέτρεψε την Τουρκία να τις αντιστρέψει και επανέλαβε την «πλήρη αλληλεγγύη» της στην Ελλάδα και την Κύπρο. Αυτό επαναλήφθηκε στις 29 Οκτωβρίου, δίνοντας στην Τουρκία περιθώριο έως τον Δεκέμβριο για να συμμορφωθεί. Διαφορετικά, η ΕΕ «είναι διατεθειμένη να χρησιμοποιήσει όλα τα μέσα που διαθέτει».

 

Αλλά μέχρι τώρα η ΕΕ φαίνεται να είναι απρόθυμη να προβεί σε οποιαδήποτε σοβαρή δράση, παρά τους χλευασμούς του Ερντογάν. Η ΕΕ δεν είναι ενωμένη. Και όσο ο Ερντογάν μπορεί να παίζει ένα κράτος μέλος εναντίον ενός άλλου, η ΕΕ δεν έχει δυνατό μοχλό.

 

Το αμερικανικό Υπουργείο Εξωτερικών αντέδρασε επίσης έντονα. Δήλωσε ότι «αποδοκιμάζει» την απόφαση της Τουρκίας να επαναρχίσει τις έρευνες στην επίμαχη περιοχή και κάλεσε την Τουρκία να «τερματίσει αυτήν την εσκεμμένη πρόκληση».

 

Παράλληλα με την επιμονή της Τουρκίας να διατηρήσει την ένταση με την Ελλάδα, το ερευνητικό πλοίο Barbaros συνεχίζει τις δραστηριότητές του στην κυπριακή ΑΟΖ.

 

Η Τουρκία έχει ενθαρρυνθεί από την απουσία των ΗΠΑ στην περιοχή. Οι ανταγωνιστικές θέσεις της Άγκυρας έχουν συνδεθεί άρρηκτα με την προσπάθεια του Ερντογάν να προωθήσει την Τουρκία ως κυρίαρχη περιφερειακή δύναμη. Η διαμάχη με την Ελλάδα εμπλέκεται σε αυτό το ευρύτερο περιφερειακό παιχνίδι εξουσίας.

 

Οι ισχυρισμοί της Τουρκίας αψηφούν το διεθνές δίκαιο – μια θέση που υπογραμμίζεται από την άρνησή της να συμμετάσχει στη σύμβαση του ΟΗΕ για το δίκαιο της θάλασσας.

 

Εσκεμμένη πολιτική

 

Φαίνεται ότι ο Τούρκος Πρόεδρος έχασε μια καλή ευκαιρία στέλνοντας το Oruç Reis πίσω, φαινομενικά, για νέες έρευνες. Αλλά έτσι είναι ή είναι μια εσκεμμένη πολιτική; Με αυτόν τον τρόπο εκθέτει την ΕΕ και ιδιαίτερα τη Γερμανία που έκανε τόσα πολλά για να φέρει την Ελλάδα και την Τουρκία πίσω σε συνομιλίες.

 

Ένα έγκυρο ερώτημα που μπορεί να υποβληθεί τώρα είναι: ενδιαφέρεται σοβαρά ο Ερντογάν για μια λύση μέσω διαπραγματεύσεων ή είναι αποφασισμένος να διατηρήσει την αντιπαράθεση και την περιφερειακή αποσταθεροποίηση για εσωτερικούς πολιτικούς λόγους; Σίγουρα η Τουρκία βρίσκεται σε διάφορες καταστάσεις αντιπαράθεσης με όλους τους γείτονές της, με επιλογή και αποφάσεις του Ερντογάν.

 

Ειδικά οι σεισμικές έρευνες για υδρογονάνθρακες δεν είναι παρά μία δικαιολογία. Όχι μόνο αυτές δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν αποτελεσματικά με τόσα πολλά πολεμικά πλοία γύρω από το Oruç Reis, αλλά επίσης η πιθανότητα ανακάλυψης υδρογονανθράκων σε αυτήν την περιοχή είναι μικρή. Επομένως, διαιωνίζοντας την αντιπαράθεση είναι μια προσπάθεια εκτροπής της τουρκικής κοινής γνώμης;

 

Λαμβάνοντας υπόψη τις πρόσφατες ενέργειες, φαίνεται ότι ο Ερντογάν προτιμά να διατηρήσει τις διαφορές ως περισπασμό για να εκτρέψει την εσωτερική γνώμη από τα αυξανόμενα προβλήματα με την επιδεινούμενη οικονομία της Τουρκίας και την COVID-19. Με την τουρκική λίρα στα 8,58 έναντι του δολαρίου ΗΠΑ στις 6 Νοεμβρίου και το ΑΕΠ της χώρας να έχει μειωθεί κατά 20% τα τελευταία τρία χρόνια -και να εξακολουθεί να πέφτει-, οι Τούρκοι πολίτες υποφέρουν από ανεργία και υψηλό κόστος ζωής.

 

Όπως επισήμανε η εφημερίδα «FT» τελευταία, «τα οικονομικά δεινά της Τουρκίας είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους ο Ερντογάν έχει υιοθετήσει μια ολοένα και πιο μαχητική εξωτερική πολιτική, μπαίνοντας σε συγκρούσεις στη Συρία, τη Λιβύη, το Ιράκ, την Ανατολική Μεσόγειο και το Ναγκόρνο-Καραμπάχ. Υπάρχουν κάποιες ενδείξεις ότι αυτό λειτούργησε. Η δημοτικότητα του Ερντογάν ανέβηκε τον Σεπτέμβριο εν μέσω των υψηλών εντάσεων με την Ελλάδα».

 

Αυτό είναι επίσης το συμπέρασμα του περιοδικού «Slate» των ΗΠΑ: «Πόσες μάχες μπορεί να δώσει η Τουρκία ταυτόχρονα; Η Τουρκία φαίνεται να έχει πάει από μια πολιτική ‘μάχης με κανέναν’ σε ‘μάχη με όλους’». Καθότι η τουρκική οικονομία χειροτερεύει, η χρήση εξωτερικής πολιτικής για την ενίσχυση και την κινητοποίηση της εσωτερικής πολιτικής βάσης θα γίνεται όλο και λιγότερο αποτελεσματική για τον Ερντογάν. Ο Τούρκος Πρόεδρος εξαρτάται όλο και περισσότερο από την προβολή της σκληρής δύναμης για να επιτύχει τους στόχους του – να παραμείνει στην εξουσία τουλάχιστον μέχρι το 2023, που η Τουρκική Δημοκρατία θα εορτάσει τα 100 χρόνια από την ίδρυσή της. Πιο πάνω από όλα θέλει να αφήσει το στίγμα του και να ξεπεράσει ακόμα και τον Ατατούρκ.

 

Εάν αυτός είναι ο λόγος, τότε οι κίνδυνοι για ένα «καυτό» συμβάν θα μπορούσαν να αυξηθούν καθώς η κατάσταση στην Τουρκία επιδεινώνεται. Έτσι, όταν ο Jens Stoltenberg, γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, εξέφρασε ανησυχία τον περασμένο μήνα για την αυξανόμενη ένταση στην Ανατολική Μεσόγειο μπορεί να είναι απόλυτα δικαιολογημένος.

 

Όποιοι και αν είναι οι λόγοι, η επιστροφή στις συνομιλίες είναι ο μόνος τρόπος για να προχωρήσουν οι δύο χώρες. Ο κ. Μητσοτάκης μπορεί να σταθεί σθεναρά και σταθερά και να περιμένει – όπως και κάνει. Η θέση του στην Ελλάδα είναι ισχυρή, όπως και η υποστήριξή του από την ΕΕ και τις ΗΠΑ, και με τα κεφάλαια που πρόκειται να λάβει από το Σχέδιο Ανάκαμψης της ΕΕ, η οικονομία της Ελλάδας θα είναι σε καλή κατάσταση.

 

Ό,τι και να στοχεύει η Άγκυρα, τίποτα δεν μπορεί να επιτευχθεί μέσω των επιθετικών δράσεών της. Μόνο οι συνομιλίες και οι διαπραγματεύσεις μπορούν να οδηγήσουν στην επίλυση αυτών των διαφορών. Ας ελπίσουμε ότι τελικά θα πρυτανεύσει η λογική.

 

Άλλες εξελίξεις

 

Εν τω μεταξύ, στις 19 Οκτωβρίου η Τουρκία ανακοίνωσε ότι ανακάλυψε ακόμα 85 εκατ. κυβικά μέτρα φυσικό αέριο στο κοίτασμα Sakarya στη Μαύρη Θάλασσα, ανεβάζοντας τα συνολικά επιβεβαιωμένα αποθέματα στα 405. Σκοπεύει ακόμη να αναπτύξει το κοίτασμα έως το 2023, αλλά αυτό είναι πιθανόν να αποδειχθεί αρκετά προκλητικό. Ωστόσο, το γεγονός ότι αυτό δεν αλλάζει την επιθετική στάση της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο είναι μια άλλη επιβεβαίωση ότι οι υδρογονάνθρακες δεν έχουν καμία σχέση με τη θέση της.

 

Σε μια άλλη εξέλιξη, με τις τουρκοκυπριακές «εκλογές» να έχουν ολοκληρωθεί, η προσπάθειες για επίλυση του Κυπριακού είναι πλέον ανοιχτές. Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ επιβεβαίωσε ότι είναι έτοιμος για επανέναρξη των συνομιλιών. Ωστόσο, με δεδομένες τις δηλώσεις, η λύση του Κυπριακού μπορεί να μην αποτελεί προτεραιότητα για την Τουρκία.

 

Πετρελαϊκή κρίση

 

Εν τω μεταξύ, η κρίση στον παγκόσμιο τομέα πετρελαίου και φυσικού αερίου συνεχίζεται. Οι διεθνείς πετρελαϊκές εταιρείες μετά από τεράστιες απώλειες φέτος προχωρούν σε αναδιάρθρωση και αναδιοργάνωση και σε τεράστιες περικοπές στις επενδύσεις τους. Η ExxonMobil ανακοίνωσε μείωση προσωπικού 15%, περίπου 14.000 θέσεις εργασίας, περισσότερες απώλειες στο τρίτο τρίμηνο και περισσότερες περικοπές δαπανών το 2021. Η BP σχεδιάζει να μειώσει 10.000 θέσεις εργασίας, η Shell 9.000 και η Chevron 6.000.

 

Δεν προκαλεί έκπληξη λοιπόν το γεγονός ότι δεν υπάρχει κανένα σημάδι για την επανάληψη ερευνών στην Ανατολική Μεσόγειο. Αντίθετα, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας προειδοποίησε στην πρόσφατη έκθεσή του, «Παγκόσμια Προοπτική Ενέργειας 2020», ότι «η ανάπτυξη έργων υψηλού κόστους… γίνεται όλο και πιο δύσκολο να δικαιολογηθεί», ιδίως σε περιοχές όπως η Ανατολική Μεσόγειος.

 

Επιπλέον, με την Κίνα και την Ιαπωνία να ακολουθούν την ΕΕ και να δεσμεύονται για μηδενικές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα έως το 2050-2060, το μέλλον της ζήτησης φυσικού αερίου στη Νοτιοανατολική Ασία βρίσκεται στο ισοζύγιο, όπως και στην Ευρώπη. Το μέλλον της ενέργειας της Ανατολικής Μεσογείου είναι τοπικό και περιφερειακό.

 

*Ο Χαράλαμπος Έλληνας είναι Ανώτερος Συνεργάτης του Παγκόσμιου Κέντρου Ενέργειας στο Atlantic Council.

 

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.