Φόρμα αναζήτησης

«Aδιαμφισβήτητες αλήθειες στην ανατολική Μεσόγειο» του Philip Stephens



Η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να βασίζεται στις ΗΠΑ για να ενεργήσει ως διαιτητής στην ελληνική αντιπαράθεση με την Τουρκία.

Η Γαλλία στέλνει ένα πολεμικό πλοίο και μαχητικά αεροσκάφη για να υποστηρίξει τα ελληνικά και κυπριακά ναυτικά. Ο Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν απαντά με προειδοποίηση ότι η Τουρκία θα «πάρει ό, τι δικαιούται» στην ανατολική Μεσόγειο. Οι προσπάθειες διαμεσολάβησης της Γερμανίδας Καγκελάριου Άνγκελα Μέρκελ σταματούν καθώς συγκρούονται τουρκικά και ελληνικά πολεμικά πλοία. Ποιος φαντάστηκε ότι ο επόμενος πόλεμος της Δύσης θα μπορούσε να διεξαχθεί εντός της συμμαχίας του ΝΑΤΟ; Καλώς ήλθατε στη νέα διεθνή διαταραχή.

Όσοι χαρτογραφούν το περίγραμμα του διεθνούς τοπίου που αναδύεται τώρα από τα ερείπια του Pax Americana θα πρέπει να ρίξουν μια ματιά στα πρόσφατα γεγονότα στην Ανατολική Μεσόγειο. Η παγκόσμια εικόνα, φυσικά, αντλείται από την μεγάλη αντιπαλότητα μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας. Όμως ο κόσμος είναι επίσης μάρτυρας της επιστροφής της περιφερειακής αναταραχής. Ελλείψει αμερικανικού διαιτητή, ξανανοίγονται παλιά τραύματα, αναβιώνουν οι παλιές εχθρότητες.

Τα συστατικά της νέας αστάθειας – προσπάθειες υπονόμευσης του status quo από ρεβιζιονιστικές δυνάμεις όπως η Κίνα, η Ρωσία και η Τουρκία, η αποχώρηση των ΗΠΑ από προηγούμενες δεσμεύσεις και η απροθυμία της Ευρώπης να παίξει γεωπολιτικό σκληρό μπάσκετ – εκτίθενται στα ύδατα της Ανατολικής Μεσογείου. Η αντιπαράθεση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας αποτελεί ένα μάθημα για το πόσο γρήγορα μπορούν να παραμορφωθούν οι περιορισμοί και τα καταλύματα που έχουν υφανθεί εδώ και πολύ καιρό στον περιφερειακό ιστό.

Οι εξάρσεις μεταξύ της Αθήνας και της Άγκυρας σε αυτό το μέρος του κόσμου είναι σχεδόν νέες. Η Κύπρος είναι μια ανοιχτή πληγή. Το ίδιο ισχύει και για την αμφισβητούμενη εμβέλεια των θαλάσσιων συνόρων των νησιών του Αιγαίου. Η ανακάλυψη πλούσιων υποθαλάσσιων αποθεμάτων φυσικοὐ αερίου έχει οξύνει τις μακροχρόνιες εντάσεις. Η εξόρμηση για το φυσικό αέριο έχει προσελκύσει και άλλους περιφερειακούς παίκτες και, μαζί τους, ξεχωριστά εχθρικά. Το Ισραήλ και η Αίγυπτος ήδη εκμεταλλεύονται τα υπεράκτια κοιτἀσματα φυσικού αερίου τους. Ο Λίβανος και η Λιβύη έχουν συμφέροντα. Υπάρχουν κοινές συμφωνίες εξερεύνησης και παραγωγής που πρέπει να γίνουν, αγωγούς που θα κατασκευαστούν.

Κανένα από τα παραπάνω δεν πρέπει απαραίτητα να αποκλείει μια ειρηνική χάραξη. Πριν από λίγο καιρό η Ευρώπη θα μπορούσε να στηριχθεἰ στις ΗΠΑ. Η Ουάσινγκτον θα κτυποὐσε τα κεφάλια στην Αθήνα και την Άγκυρα και, εάν τα πράγματα γίνονταν πραγματικά τεταμένα, θα έστελνε μερικά πλοία στο Αιγαίο. Αυτές οι μέρες έχουν περάσει. Το αερποπλανοφὀρο Dwight D Eisenhower βρισκόταν πράγματι στη Μεσόγειο τον Ιούλιο. Όχι και για τόσο πολύ, όμως, για να το παρατηρήσει κανείς.

Η Άγκυρα έχει ενθαρρυνθεί από την απουσία των ΗΠΑ. Οι ανταγωνιστικοί ισχυρισμοί για το φυσικό αέριο έχουν συνδεθεί άρρηκτα με τις αντίπαλες ομάδες στη Συρία και τη Λιβύη, και με την προσπάθεια του κ. Ερντογάν να προωθήσει την Τουρκία ως κυρίαρχη περιφερειακή δύναμη. Η διαμάχη με την Ελλάδα εμπλέκεται σε αυτό το ευρύτερο περιφερειακό παιχνίδι εξουσίας, καθώς η Τουρκία επιδιώκει να διευθετήσει παλιἐς διαφορἐς, μεταξύ άλλων, με την Αίγυπτο και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Ο κ. Ερντογάν δεν είναι ο μόνος που επιδιώκει να ανατρέψει το status quo. Είναι κανόνας της νέας παγκόσμιας αναταραχής ότι όταν φύγουν οι ΗΠΑ, η Ρωσία θα φτάσει. Υποστηρίζοντας τον Σύριο ηγέτη Μπασάρ αλ Άσαντ στον εμφύλιο πόλεμο αυτής της χώρας, ο Βλαντιμίρ Πούτιν εξασφάλισε μια στρατηγικά σημαντική ναυτική βάση στη Μεσόγειο. Τώρα ο Ρώσος Πρόεδρος διατυπώνει το ενδιαφέρον της Μόσχας για τον εμφύλιο πόλεμο στη Λιβύη υποστηρίζοντας τον αρχηγό των ανταρτών Στρατηγό Χαλίφα Χαφτάρ.

Η απόφαση των ΗΠΑ να αποσυρθεί δεν ήταν εξ ολοκλήρου του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ. Ο προκάτοχός του, ο Μπαράκ Ομπάμα, δεν ήταν ποτέ πεπεισμένος ότι διακυβεύονταν ζωτικά αμερικανικά συμφέροντα στη Συρία και τη Λιβύη. Αυτό που δεν αντιλἠφθηκε ήταν αλυσιδωτές επιπτώσεις της απόφασής του. Η συμπεριφορά του κ. Τραμπ ήταν ασυνεπής και αδιάφορη – ένα μήνυμα σε όλους να πάρουν ό,τι μπορούν να αρπάξουν. Στον Πρόεδρο αρέσουν οι «ισχυροἰ ἀνδρες», οπότε ο κ. Ερντογάν και ο κ. Πούτιν παίρνουν ένα δωρεάν πἀσο.

Το συμπέρασμα του Γάλλου Προέδρου Εμμἀνουελ Μακρόν ότι θα ἠταν καλύτερα η ΕΕ να αναλάβει την ευθύνη που έχει εγκαταλειφθεί απὀ τις ΗΠΑ είναι αναπόφευκτα σωστό. Επίσης, είναι η κρίση του ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν μπορούν να αποφεύγουν την χρἠση σκληρής δύναμης όταν αντιμετωπίζουν ηγέτες όπως ο κ. Ερντογάν. Πολλοί από τους ισχυρισμούς της Τουρκίας αψηφούν το διεθνές δίκαιο – μια θέση που υπογραμμίζεται από την άρνηση της Άγκυρας να συμμετάσχει στη σύμβαση του ΟΗΕ για το δίκαιο της θάλασσας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη είναι ενωμένη. Η υποστήριξη της Γαλλίας προς την Ελλάδα συμβαδίζει με τη δική της προσπάθεια για να διατηρήσει την επιρροή της στην περιοχή. Η Ιταλία και η Ισπανία θέλουν να αποφύγουν μια στρατιωτική αντιπαράθεση. Η κ. Μέρκελ φοβάται ότι τα τουρκικά αντίποινα εναντίον της ΕΕ ὀπως το ἀνοιγμα των συνόρων της επιτρέποντας τη διαφυγή προσφύγων από την Συρἰα στην Ευρώπη.

Καμία από αυτές τις διαφορές δεν είναι ανυπέρβλητη. Σύμφωνα με τους παλιούς κανόνες, αυτἐς θα είχαν υπαχθεί στην αμερικανική παρέμβαση. Αυτό που έχει αλλάξει είναι ότι οι Ευρωπαίοι πρέπει τώρα να συνάψουν συμφωνία μεταξύ τους. Όσο ο κ. Ερντογάν μπορεί να παίξει ένα κράτος μέλος εναντίον ενός άλλου, η ΕΕ δεν έχει μοχλό.

Η απάντηση είναι μια πολιτική της ΕΕ απέναντι στην Τουρκία που συνάδει με την σκληρή στάση στην Ανατολική Μεσόγειο -υποστηριζόμενη, εάν είναι απαραίτητο, από μια επίδειξη ναυτικής δύναμης- με μεγαλύτερη οικονομική δέσμευση. Όσον αφορά την αντιμετώπιση της Τουρκίας, υπάρχει άφθονο περιθώριο τόσο για τη στρατιωτική αποφασιστικότητα του κ. Μακρόν όσο και για τη διπλωματία της κ. Μέρκελ.

Η πορεία του κ. Ερντογάν προς τον αυταρχισμό ἐχει οδηγἠσει στην προοπτική ένταξης της Τουρκίας στην ΕΕ να γἰνει σχεδόν μηδενική, τὀσο που δεν ἠταν ποτἐ προηγουμἐνως. Αυτό δεν πρέπει να αποκλείει καλύτερες εμπορικές και επενδυτικές σχέσεις μεταξύ γειτόνων και μακροπρόθεσμη κατανόηση για τους πρόσφυγες. Το σημείο εκκίνησης, ωστόσο, πρέπει να είναι μια ΕΕ έτοιμη να σκεφτεί και να δράσει από μόνη της.

Πηγή: Financial Times (FT)

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.