Το σύστημα και ο άνθρωπος - Του Παύλου Μ. Παύλου

ΑΠΟΨΗ /ΠΑΡΑΘΥΡΟ

Όποτε οι άνθρωποι τοποθετούν μιαν ιδέα ή ένα σύστημα – ή το συχνότερο και τα δύο μαζί – πάνω από την ανθρώπινη ζωή, το αποτέλεσμα είναι πάντα το ίδιο

Όταν ανέβηκε στην εξουσία ο Χίτλερ το 1933, ισχυρός άντρας στο Βατικανό ήταν ο επίσκοπος Πατσέλι. Αυτός βρισκόταν πίσω από την υπογραφή συμφωνίας συνεννόησης και συνεργασίας με τη Γερμανία, αυτός ήταν που έκανε τα πάντα για να αποσιωπούνται στην Καθολική Εκκλησία  οποιεσδήποτε φωνές κατά του ναζισμού και των μεθόδων του. Παραμονές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Πατσέλι εκλέγηκε στον θρόνο του Βατικανού ως Πάπας Πίος ο ΙΒ΄. Συνέχισε πιστά την ίδια πολιτική.

Οι ιστορικοί διερευνούν τι ήταν αυτό που έκανε τον Πατσέλι να  συγκαλύπτει τα εγκλήματα του Γ’ Ράιχ, τα οποία γνώριζε πολύ καλά. Ήταν ο δεδηλωμένος αντισημιτισμός του, η εξίσου έντονη εμμονή του κατά του κομουνισμού (τον οποίο πολεμούσε ο Χίτλερ), ή η έγνοια του για την επιβίωση του καθολικού εκκλησιαστικού συστήματος; Παρά το γεγονός ότι υπάρχουν αρκετά τεκμήρια για την πρώτη εκδοχή, πιο βάσιμες φαίνονται οι αναλύσεις των ιστορικών που συμπεραίνουν ότι ο αντισημιτισμός και ο αντικομουνισμός του Πατσέλι λειτουργούσαν στο μυαλό του μόνον επικουρικά. Η βασική του έγνοια ήταν η συντήρηση του παπικού εκκλησιαστικού οικοδομήματος. Αυτό φαίνεται να αισθανόταν ότι ήταν η αποστολή του. Κάτι σαν ο κύριος οδηγός των επιλογών του: Η Καθολική Εκκλησία να διατηρήσει την ισχύ της.

Ο Πατσέλι δεν ήταν κακός άνθρωπος. Απλώς πίστευε υπερβολικά στο σύστημα. Το Βατικανό δεν ήταν απλώς ένα μικρό κράτος. Ήταν το κράτος με τους περισσότερους πιστούς στον δυτικό κόσμο, το κράτος με τους περισσότερους υπαλλήλους στην Ευρώπη και στην Αμερική, ήταν το κράτος με περισσότερους κατασκόπους σε όλον τον κόσμο απ’ ό,τι η Βρετανία και οι ΗΠΑ μαζί. Ήταν ένα τεράστιο οικοδόμημα, ένα σύστημα. Ο Πατσέλι αισθανόταν ότι θα έπρεπε πάση θυσία να το διαφυλάξει αλώβητο.

Όποτε οι άνθρωποι τοποθετούν μιαν ιδέα ή ένα σύστημα – ή το συχνότερο και τα δύο μαζί – πάνω από την ανθρώπινη ζωή, το αποτέλεσμα είναι πάντα το ίδιο.

Μικρά και μεγάλα συστήματα

Ζούμε μέσα σε μικρότερα και μεγαλύτερα συστήματα, επάλληλα, παράλληλα και ταυτόχρονα. Από το μικρό εργασιακό μας σύστημα, τα συστήματα υγείας, παιδείας, οικονομίας, μέχρι το ευρύτερο του κράτους μας, και τα υπερεθνικά.

Σε όλες τις περιπτώσεις, υπάρχει πάντα μια λεπτή γραμμή που χωρίζει την αφοσίωση από την πρόσληψη της μεγάλης εικόνας. Κατά κανόνα, όταν η αφοσίωση στο σύστημα ξεπερνά ένα σημείο, η αντίληψη τυφλώνεται, η προσήλωση γίνεται εμμονή, και η δυνατότητα να κρίνει κανείς σωστά παραλύει. Έτσι, γίνονται επιλογές που, ενώ έχουν ως στόχο τη διατήρηση της ισχύος του συστήματος, στο τέλος οδηγούν στην καθιέρωση μιας αποστεωμένης εκδοχής του. Η οποία, όχι μόνο χάνει τα ηθικά της ερείσματα, αλλά καθίσταται και ανίκανη για αναπροσαρμογές. 

Η τάση για αφοσίωση στο όποιο σύστημα, μικρό ή μεγάλο, είναι σχεδόν σύμφυτη με την Κυπριακή Δημοκρατία. Πολλά από όσα στρεβλά συνέβαιναν για χρόνια, και πολλές από τις αλλεπάλληλες αρρυθμίες που βιώνουμε τον τελευταίο χρόνο, έχουν την πηγή τους σε αυτήν: Στην προσπάθεια όσων ασκούν εξουσία να τα διατηρήσουν και να συντηρήσουν τις διόδους ελέγχου-αξιοποίησής τους. Και στην αφοσίωση των ενδιάμεσων (διοικητικά στελέχη, υψηλόβαθμοι υπάλληλοι, κρατικοδίαιτοι επιχειρηματίες κ.λπ.) στο κάθε σύστημα ή υποσύστημα. Επειδή υπηρετεί τις ανάγκες τους, και επειδή είναι η απόδειξη πως «έτσι πρέπει να είναι τα πράγματα». Άρα, έτσι πρέπει να παραμείνουν. Με αυτόν τον τρόπο η διατήρηση του όποιου συστήματος μετατρέπεται σε «ιδεολογία».

«Η Κύπρος μας»

Όσο κι αν εμείς ασχολούμαστε με άλλα ζητήματα, οι πραγματικότητες στο Κυπριακό τρέχουν. Πολύ σύντομα – το αργότερο μέχρι τα μέσα Οκτωβρίου – πιθανόν να ξαναβρεθούμε μπροστά στο δίλημμα «να πούμε το ναι για επανέναρξη των συνομιλιών, ή να αφήσουμε τα πράγματα όπως είναι». Ο Πρόεδρος αντιμετωπίζει αυτό το δίλημμα εδώ και ενάμιση χρόνο, και δίνει με τον τρόπο του τη δική του απάντηση. Τώρα, αυτή η απάντηση θα πρέπει να είναι και για εκείνον και για την κοινωνία πιο ξεκάθαρη.

Μπροστά στο κρίσιμο σημείο στο Κυπριακό, εκτός των άλλων παραμέτρων διάστασης απόψεων στον πολιτικό κόσμο και στην κοινωνία, υπάρχει και η παράμετρος της εξής αντιπαράθεσης: «Κύπρος-πατρίδα εναντίον Κύπρος-σύστημα». Μέσα μας και μεταξύ μας παλεύουν οι προτεραιότητες τού να αντιμετωπίζουμε την Κύπρο ως την πατρίδα που θέλουμε να προκόψει ή ως το κρατικό σύστημα που θέλουμε να διατηρηθεί. Ανάλογα με τη «δοσολογία», ανάλογα με το πόσο επικρατεί η οπτική του συστήματος και η υπερβολική αφοσίωση σε αυτό, η αντίληψή μας θολώνει περισσότερο. Το «σωστό» ταυτίζεται με την άρνηση κάθε προοπτικής αλλαγής του καθεστώτος. Και προφανείς κίνδυνοι από ένα στατικό μέλλον μπαίνουν στην άκρη. Στην άκρη μπαίνει και κάθε ηθική αρχή, κάθε ουμανιστική αξία.

Αν νικήσει η υπερβολική αφοσίωση στην «Κύπρο-σύστημα», στην έξοδο του τούνελ μας περιμένει σε λίγους μήνες ο επίσκοπος Ματσίνι. Μόνο που το δικό μας «Βατικανό» δεν θα καταστραφεί μόνον ηθικά.

Καλάθι

 

  • Οι ηγεσίες των συντεχνιών των εμπόρων φαρμάκων και των φαρμακοποιών καταβάλλουν φιλότιμες προσπάθειες να πείσουν την κοινωνία ότι η συμφωνία της πράσινης γραμμής που υπέγραψε ο Τάσσος Παπαδόπουλος ήταν λάθος, ότι η συνεπακόλουθη οδηγία του Υπουργείου Υγείας για την ελεύθερη αγορά φαρμάκων από τα κατεχόμενα είναι λάθος, ότι όλα είναι λάθος αν δεν στηρίζουμε το κράτος μας, τις υπηρεσίες μας, τα φάρμακα δικής τους εισαγωγής. Διαφωνώ με πολλούς φίλους που λένε ότι δεν πείθουν επειδή όλος ο κόσμος ξέρει πως μόνο για το συμφέρον τους ενδιαφέρονται. Το βασικό πρόβλημα είναι μια ανομολόγητη πραγματικότητα που όλοι ξέρουμε: Οι τεράστιες ουρές στα οδοφράγματα κάθε μέρα για βενζίνη, φάρμακα, καταστήματα, κομμωτήρια, δεν είναι μόνο για τη διαφορά στις τιμές, για το ατομικό κέρδος. Το κρίσιμο είναι ότι κανένας πια στις ελεύθερες περιοχές δεν πιστεύει ότι έχουμε ένα κανονικό κράτος, μιαν πολιτεία που αξίζει να τη σεβόμαστε και να την τοποθετούμε πάνω από το ατομικό συμφέρον. Έτσι απλά…
  • Η θετική έκπληξη με την κινητοποίηση των εκπαιδευτικών κορυφώθηκε με το δημοψήφισμά τους. Όμως, λίγοι κατάλαβαν πως, από εκείνη τη στιγμή και μετά, κάθε λεπτό λειτουργεί το σύνδρομο «δημοψήφισμα Τσίπρα 2015»: (α) Η κοινότητα των εκπαιδευτικών μπαίνει στο τούνελ της κόπωσης και της αίσθησης αδιεξόδου. (β) Η πραγματικότητα κουράζει την κοινωνία. Η οποία ερμηνεύει πλέον ανάποδα την όποια αντίσταση ως υπερφίαλο θράσος. Το ευχάριστο: Η κυβέρνηση το διέγνωσε έγκαιρα και έκανε επίδειξη ευελιξίας και ταπεινότητας, με μια νέα πρωτοβουλία και πρόταση – έστω και για λόγους πολλαπλών σκοπιμοτήτων. Το δυσάρεστο: Οι ηγεσίες των εκπαιδευτικών μπαίνουν στη δίνη των παραταξιακών και προσωπικών στοχεύσεων, η ορατότητά τους θολώνει, αρχίζουν να διαβάζουν δυσλεκτικά την πραγματικότητα. Η κατάληξη σε συμφωνία σύντομα (έστω με επιφυλάξεις, αλλά και υπόμνηση της ουσίας) φαντάζει ως η μοναδική οδός. Θα νικήσει, άραγε, η σκέψη τον φόβο; Ή θα νικήσει το «μη με πουν προδότη οι παραταξιακοί αντίπαλοι επειδή δέχτηκα κάτι λιγότερο από το απόλυτο»;

Δυνατότητα ενός «νέου Ελσίνκι» στο Κυπριακό: Η αναθέρμανση των σχέσεων ΕΕ-Τουρκίας (σε συνθήκες δύσκολες για την τελευταία) είναι ευκαιρία σύνδεσής της με μια διαδικασία για λύση. Με κέρδη για εμάς από το «ντιλ», όπως έγινε τη δεκαετία του ’90, και πετύχαμε τελικά ένταξη στην ΕΕ. Όμως, ο Κρανιδιώτης δεν είναι πια εδώ. Και οι εραστές της μυωπίας κοιτούν αλλού. Πανηγυρίζουν με τα «Κύπρος-Γαλλία συμμαχία», ονειρεύονται διάλυση της Τουρκίας, «βλέπουν» γονάτισμα και υποταγή των Τουρκοκυπρίων σε εμάς λόγω της οικονομικής κρίσης. Κάπως έτσι μετατρέπουμε τις ευκαιρίες σε προσάναμμα. Για τα ξύλα της πυράς πάνω στα οποία καθόμαστε.


Επιστροφή
στην αρχή