1960: Το πραξικόπημα της 27ης Μαΐου κατά του Μεντερές

ΕΙΔΗΣΕΙΣ /ΔΙΕΘΝΗ
Το 1960 εκδηλώθηκε το πρώτο, στην μεταπολεμική Τουρκία, πραξικόπημα με θύμα την κυβέρνηση του Δημοκρατικού Κόμματος, του Μεντερές

Ο Αντνάν Μεντερές, υπήρξε ένας πρόδρομος του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, του οποίου τα βήματα μιμείται ο δεύτερος σε βαθμό ανατριχιαστικό: Λογοκρισία, κλείσιμο εφημερίδων, επιβολή νομοθεσίας για περιΰβριση δημοσίων προσώπων, αυταρχικότητα κατά των πολιτικών αντιπάλων, κ.λπ.

Η απόπειρα του Μεντερές- βαρύνεται με το έγκλημα των «Σεπτεμβριανών» το 1955 κατά των Ελλήνων της Πόλης-να εμποδίσει τον Ινονού να διεξαγάγει προεκλογική εκστρατεία, σε συνδυασμό με την χρησιμοποίηση της αστυνομίας σε ρόλο παρακρατικών πραιτωριανών και η απόπειρα να επιβάλει στρατιωτικό νόμο, έβγαλαν στον δρόμο 1.500 μαθητές της Σχολής Ευελπίδων κι έδωσαν το πρόσχημα σε ομάδα κατώτερων αξιωματικών για να τον ανατρέψουν.

Στις 27 Μαΐου 1960, ο αρχηγός του Στρατού Ξηράς, στρατηγός Τζελάλ Γκιουρσέλ, αποφαινόμενος ότι «η Τουρκία οδηγείται στο χάος και κινδυνεύει η εθνική παρακαταθήκη του Κεμάλ Ατατούρκ» ανέτρεψε τον Μεντερές, συνέλαβε 403 από τους 406 βουλευτές του Δημοκρατικού Κόμματος, όλους τους βουλευτές και καθαίρεσε τον Πρόεδρο Τζελάλ Μπαγιάρ, τον πρώτο μη στρατιωτικό Πρόεδρο της Δημοκρατίας.

Τη διακυβέρνηση ανέλαβε 37μελής χούντα, η οποία αμέσως συγκρότησε επιτροπή κατάρτισης νέου Συντάγματος, με πρόεδρο τον πρύτανη του Πανεπιστημίου της Κωνσταντινουπόλεως Σιντίκ Σαμί Ονάρ. Οι εργασίες της επιτροπής κατέληξαν, μετά ένα χρόνο, στο δημοκρατικότερο Σύνταγμα που είχε ποτέ η Τουρκία, κατοχυρώνοντας την ελευθερία της συνδικαλιστικής δράσης, του Τύπου και των πολιτικών δραστηριοτήτων.

Την επομένη του πραξικοπήματος,  ο στρατηγός Γκιουρσέλ ανέλαβε την ηγεσία του στρατιωτικού καθεστώτος ως Πρόεδρος της Δημοκρατίας, πρωθυπουργός, υπουργός Άμυνας και αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων.

Στις 14 Οκτωβρίου άρχισε στη Νήσο των Σκύλων στη Θάλασσα του Μαρμαρά η δίκη του Μεντερές, του τέως Προέδρου της Δημοκρατίας Μπαγιάρ, και σχεδόν εξακοσίων άλλων βουλευτών, υπουργών, στελεχών και οπαδών του Δημοκρατικού κόμματος.

Η δίκη αυτή διήρκησε έναν περίπου χρόνο και κατέληξε στον απαγχονισμό του Μεντερές, την Κυριακή 17 Σεπτεμβρίου 1961.

Την προηγουμένη είχαν σταθεί στο ικρίωμα ο υπουργός Εξωτερικών Φατίν Ζορλού και ο υπουργός Οικονομικών Χασάν Πολατκάν, ενώ η θανατική ποινή του Προέδρου Τζελάλ Μπαγιάρ κι άλλων αξιωματούχων μετατράπηκε σε ισόβια.

Το πραξικόπημα του 1960 ήταν το πρώτο και το τελευταίο-μέχρι προχθές- που έγινε στην Τουρκία εκτός ιεραρχίας του στρατεύματος, καθώς αυτά του 1971 και 1980 έγιναν από το Γενικό Επιτελείο.

Απόρροια του πραξικοπήματος ήταν η θεσμοθέτηση της ευθείας ανάμειξης των Ενόπλων Δυνάμεων στην πολιτική ζωή της Τουρκίας, καθώς το νέο Σύνταγμα, με το άρθρο 3, επέβαλε την δημιουργία του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, με καθοριστικό ρόλο των στρατιωτικών μελών του. Παράλληλα, η ανάμειξη του Στρατού επεκτάθηκε και στην Οικονομία, με την ίδρυση του Μετοχικού Ταμείου Ενόπλων Δυνάμεων (ΟΥΑΚ), που ελέγχει σήμερα, άμεσα ή έμμεσα, πάνω από 500-600 Ιδρύματα στην Τουρκία.

Στο εσωτερικό των Ενόπλων Δυνάμεων έγινε «σφαγή» με την αποστρατεία χιλιάδων αξιωματικών, μεταξύ τους και 235 στρατηγοί και ναύαρχοι, ενώ για πρώτη φορά εκτελέσθηκαν δύο στρατηγοί, οι Ταλάτ Αϊντεμίρ και Φετχή Γκιουρκάν, που σχεδίαζαν στασιαστικές κινήσεις το 1962 και το 1964.

Για λόγους ιστορικής ακρίβειας θα πρέπει να σημειωθεί ότι το πραξικόπημα της 27ης Μαΐου 1960, το οποίο συνάντησε ευρεία λαϊκή υποστήριξη, έπαιξε καθοριστικό ρόλο στον εκδημοκρατισμό και τον εκσυγχρονισμό του τουρκικού πολιτικού συστήματος.

Πέντε χρόνια μετά, όταν η χούντα επέτρεψε εκλογές ο Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ, με το νεοσύστατο Κόμμα της Δικαιοσύνης πλειοψήφησε και σχημάτισε κυβέρνηση με τη ρητή εντολή «να διατηρηθεί η τάξη (...) πάση θυσία».

Στην τελευταία προεκλογική ομιλία του, μόλις τελείωσε, κάποιος του έδωσε ένα κομμάτι χαρτί, που έγραφε: «Κρεμάσαμε τον Μεντερές, θα κρεμάσουμε κι εσένα»…

Δεν χρειάσθηκαν τόσο… δραστικά μέτρα. Με την οικονομία να καταβαραθρώνεται, τις καθημερινές διαδηλώσεις και διαμαρτυρίες φοιτητών, επαγγελματιών, εργατών, ακόμη και νοικοκυρών, για τις αυξήσεις έως και 80%, ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου στρατηγός Μαχμούντ Ταγκμάτς τον προειδοποίησε στα τέλη του 1970,  ότι ο Στρατός «δεν θα επιτρέψει σε κανέναν να καταστρέψει την εθνική ενότητα και την παρακαταθήκη του Ατατούρκ».

Oι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευσή τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.

Επόμενο άρθρο:

Αφιέρωμα

Αποτυχημένο πραξικόπημα στην Τουρκία -256 νεκροί,1400 τραυματίες

Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει τον πλήρη έλεγχο της Τουρκίας. Το πραξικόπημα απέτυχε ανακοίνωσαν οι μυστικές υπηρεσίες της Τουρκίας.

05 / 05
Επιστροφή
στην αρχή