Το μοναδικό παιδί εν ζωή σ’ αυτή τη φωτογραφία

ΑΠΟΨΗ /UNDERGROUND NOTES

Η Μαράθα (Muratagha στα τουρκικά) ήταν ένα μικρό χωριό. Είχε μόνο ένα σχολείο. Σ' αυτό το σχολείο υπήρχε μόνο μια αίθουσα διδασκαλίας...

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com 

Τηλ: 99 966518

 

Η Μαράθα (Muratagha στα τουρκικά) ήταν ένα μικρό χωριό. Είχε μόνο ένα σχολείο. Σ' αυτό το σχολείο υπήρχε μόνο μια αίθουσα διδασκαλίας... Σ' αυτή την αίθουσα, τα παιδιά από όλες τις τάξεις διδάσκονταν όλα τα μαθήματα του δημοτικού...

Έχω μια φωτογραφία εκείνης της εποχής... Πρέπει να τραβήχτηκε το 1972 ή το 1974... Στη φωτογραφία αυτή, παιδιά όλων των ηλικιών στέκονται μαζί με τον δάσκαλό τους. Ο δάσκαλος ήταν ο Ahmet Yorgancioglu – ήταν ο μοναδικός δάσκαλος του σχολείου... Το σχολείο δεν είχε ούτε διευθυντή, ούτε άλλους δασκάλους…

Αυτή η φωτογραφία είναι σημαντική για μένα, γιατί όλα τα εικονιζόμενα παιδιά μαζί με τις μητέρες τους έχουν σκοτωθεί και θαφτεί σε έναν μαζικό τάφο, από μια ομάδα της ΕΟΚΑ Β τον Αύγουστο του 1974… Όλα τα παιδιά, εκτός από ένα – τον Shafak Nihat, τον οποίο μπορούμε να δούμε σ’ αυτή τη φωτογραφία, είναι ο μοναδικός που βρίσκεται εν ζωή σήμερα, διότι κατάφερε να κρυφτεί και να γλυτώσει από την ίδια μοίρα...

Πριν από δέκα χρόνια, το 2007, είχαμε καθίσει και μιλήσαμε με τον Shafak… Γεννήθηκε το 1960, ο πατέρας του καταγόταν από τη Μαράθα και η μητέρα του από την Επηχώ (Cihangir στα τουρκικά). Ως δάσκαλος που ήταν ο πατέρας του, δίδασκε σε διάφορα χωριά και ταξίδευαν μαζί του στην περιοχή της Καρπασίας. Όταν αφυπηρέτησε ο πατέρας του το 1972, εγκαταστάθηκαν στη Μαράθα.

Θυμάται το δημοτικό του σχολείο:

«Ήταν ωραίο σχολείο. Είχε μόνο μια τάξη, είχε έναν πολύ όμορφο κήπο με δέντρα. Ο δάσκαλός μας ήταν ο Ahmet Yorgancioglu… Από την τρίτη τάξη και μετά ήταν ο δάσκαλός μου… Ήταν ένας πολύ μοντέρνος δάσκαλος... Το 1974 τελείωσα την πρώτη τάξη του Γυμνασίου. Φοιτούσα στο Λύκειο Namik Kemal και έμενα στις εστίες στον τελευταίο όροφο του σχολείου. Τα Σαββατοκύριακα επέστρεφα στο χωριό. Ο θείος Djemal είχε το λεωφορείο του χωριού και ερχόμουνα για να φροντίζω τα ζώα μας... Είχαμε κατσίκες και λίγα πρόβατα. Η δική μου δουλειά ήταν να τα βγάζω έξω να βοσκήσουν... Συνήθως τα έπαιρνα ένα χιλιόμετρο μακριά από το χωριό... Ο πατέρας μου είχε γη και τα πήγαινα εκεί για να βοσκήσουν...»

Το σπίτι τους δεν βρισκόταν στο κέντρο του χωριού – ίσως αυτός να είναι αυτός ο μοναδικός λόγος για τον οποίο είναι ζωντανός σήμερα... Επειδή οι ομάδες της ΕΟΚΑ Β συνήθως επικεντρώνονταν στο κέντρο του χωριού…

Στις 20 Ιουλίου συνέλαβαν τους χωριανούς και τους μετέφεραν στην Περιστερωνοπηγή (Alanichi) και πέρασαν το βράδυ εκεί… Την επόμενη μέρα, έστειλαν τα γυναικόπαιδα πίσω στο χωριό. Στην Περιστερωνοπηγή δεν παρέμειναν μόνο οι άντρες της Μαράθας, αλλά και του Σανταλάρη (Sandallar στα τουρκικά) και της Αλόας (Atlilar στα τουρκικά) και οι γυναίκες και τα παιδιά στάλθηκαν πίσω στα χωριά τους. Μετά από μια βδομάδα με δέκα μέρες, έστειλαν και τους ηλικιωμένους άντρες στα χωριά τους. Ο Hasan Nihat, πατέρας του Shafak, επέστρεψε, αλλά τα δύο μεγαλύτερά του αδέλφια, Gunesh και Mustafa Ilker παρέμειναν εκεί... Οι κρατούμενοι από τα τρία αυτά χωριά πρώτα μεταφέρθηκαν στο στρατόπεδο στον Καράολο και μετά στη Λεμεσό ως αιχμάλωτοι πολέμου…

Από την έρευνά μου και από όσα μου έχει πει σε μια συνέντευξη ένας παλιός αγωνιστής της ΕΟΚΑ, ο Διονύσης Μαλάς, αυτό που συνέβη μετά στο χωριό είναι τρομερό... Ο Μαλάς είχε μια φάρμα και ένα σπίτι στον Άγιο Σέργιο (Yeni Boghazichi στα τουρκικά). Καθώς ήταν στο καφενείο του χωριού μια μέρα, άκουσε κάποιους της ΕΟΚΑ Β να καυχιούνται για τους βιασμούς των γυναικών σ’ αυτά τα τρία μικρά χωριά. Όταν ο Μαλάς άρχισε να λογομαχεί μαζί τους, λέγοντάς τους ότι αυτό που έκαναν ήταν λάθος, άρχισαν να τον κυνηγούν και ήθελαν να τον σκοτώσουν! Ο Μαλάς αναγκάστηκε να φύγει από το χωριό και να επιστρέψει μετά από 10 με 12 μέρες... Στο μεταξύ, τα μέλη της ΕΟΚΑ Β πήγαν στο σπίτι του γυρεύοντάς τον. Ο γιος του, ο Σταύρος, που ήταν μόλις 7 χρονών θυμάται τον τρόμο:

«Ένας απ’ αυτούς έβαλε το όπλο του στο στόμα μου και με απειλούσε ότι αν δεν του πω πού βρισκόταν ο πατέρας μου θα με πυροβολούσε! Φαντάσου! Τι σόι άνθρωπος είναι αυτός που βάζει το όπλο του στο στόμα ενός 7χρονου παιδιού, πώς μπορεί να αποκαλείται άνθρωπος;»

Ο Σταύρος ήξερε πού βρισκόταν ο πατέρας του, αλλά δεν είπε τίποτε… Ο Μαλάς ήταν παντρεμένος με μια κοντινή συγγενή του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, κι έτσι ήταν αρκετά κοντά στον Μακάριο... Ήταν και μέλος της ομάδας που οργανώθηκε από τον Μακάριο για να παρακολουθεί τα μέλη της ΕΟΚΑ Β στην περιοχή... Συνεπώς, και ο Μαλάς έγινε στόχος της ΕΟΚΑ Β…

Έτσι, οι βιασμοί και οι παρενοχλήσεις των γυναικών στα τρία αυτά χωριά συνεχίστηκαν… Στις 14 Αυγούστου, όταν ξεκίνησε η δεύτερη στρατιωτική επιχείρηση της Τουρκίας, πανικοβλήθηκαν... Ο Μαλάς πιστεύει ότι για να καλύψουν τους βιασμούς, σκότωσαν όλους τους ζωντανούς κατοίκους των τριών χωρίων. Πιστεύει ότι αυτός ήταν ο λόγος για την ομαδική σφαγή…

Μάζεψαν τις γυναίκες, τα παιδιά και τους ηλικιωμένους των χωριών, τους πυροβόλησαν και τους έθαψαν σε δύο διαφορετικούς μαζικούς τάφους: 126 γυναίκες και παιδιά κυρίως και κάποιοι ηλικιωμένοι άντρες… Συμπεριλαμβανομένων και δίμηνων βρεφών…

Ο Shafak και η οικογένειά του έφυγαν για να κρυφτούν από νωρίς το πρωί της 14ης Αυγούστου του 1974, όταν άκουσαν τους πυροβολισμούς η ώρα 6 το πρωί... Ο Shafak, η μητέρα του και η αδελφή του κρύφτηκαν στην αποθήκη του σπιτιού, όπου φύλαγαν τα παλιά έπιπλα της γιαγιάς... Αυτός κρύφτηκε μέσα στη χαβέττα (σιτάρι), ενώ η μητέρα του κρύφτηκε στην καπνοδόχο ενός παλιού τζακιού. Ο πατέρας του κρύφτηκε στα άχυρα κάπου αλλού…

Τα μέλη της ΕΟΚΑ Β ήρθαν, έσπασαν την πόρτα του σπιτιού γυρεύοντάς τους, αλλά δεν κατάφεραν να τους βρουν… Ο Shafak θυμάται να προσεύχεται:

«Αχ, Θεέ μου, σε παρακαλώ! Κάνε τους να μην ακούσουν τον κτύπο της καρδιάς μου!»

Ο Shafak περίμενε στην κρυψώνα του για ώρες… Δεν το θυμάται αυτό, αλλά του το είπε αργότερα η μητέρα του, ότι σε κάποια φάση βγήκε από το πιθάρι, γεμάτος με σιτάρι, έβγαλε την μπλούζα του, σκούπισε τον ιδρώτα του και ξαναμπήκε στο πιθάρι…

Προς το βράδυ, όταν όλα ήταν ήσυχα πια, βγήκε έξω, τριγύρισε στο σπίτι, είδε τη σπασμένη πόρτα και πήγε να πιει λίγο νερό…

Αργότερα, ξεκίνησε ένας περίεργος θόρυβος – γκιρτς γκιρτς γκιρτς... Τι ήταν αυτό; Αντιλήφθηκαν ότι κάποιος απέναντι από το σπίτι έβγαζε νερό από το πηγάδι…. Ο Shafak, αφού το είπε στη μητέρα του, πήγε έξω να δει ποιος ήταν… Ίσως ήταν ο θείος του που έβγαζε νερό από το πηγάδι να δώσει στα ζώα του. Κι όντως ήταν… Βρήκε τον θείο του και μεταφέρθηκαν στο σπίτι του… Δεν βρήκαν τον πατέρα του πουθενά…

Την επόμενη μέρα αντιλήφθηκαν ότι ήταν μόνοι στο χωριό... Όλα τα σπίτια ήταν άδεια... Βρήκαν τον πατέρα του – προφανώς ήταν κρυμμένος μέσα στα άχυρα πίσω από το σπίτι τους…

Το χωριό φαινόταν ερημωμένο… Όταν ήρθε ο τουρκικός στρατός, τους είπαν τις ιστορίες τους και έφυγαν για ένα βράδυ και έμειναν στο στρατόπεδο, αργότερα όμως επέστρεψαν στο χωριό τους... Μαζί με τον θείο του, ο Shafak ξεκίνησε να φροντίζει τα ζώα, των οποίων οι ιδιοκτήτες είχαν εξαφανιστεί… Έπαιρνε ένα γαϊδούρι και μάζευε τα ζώα σ’ ένα πηγάδι να πιούνε νερό…

Οι αρχές είχαν ελέγξει μήπως υπήρχε καμία μεγάλη ομάδα γυναικών και παιδιών στη Λεμεσό – ίσως τους μετέφεραν εκεί ως αιχμάλωτους πολέμου. Αλλά όχι, δεν υπήρχε καμία τέτοια ομάδα…

Ως παιδί, ο Shafak συνήθιζε να πηγαίνει στη χωματερή και έψαχνε μήπως έβρισκε κάτι με το οποίο θα μπορούσε να παίξει... Συνήθιζε να μαζεύει παλιές μπαταρίες που πετούσαν οι στρατιώτες των Ηνωμένων Εθνών… Και εκείνη τη μέρα πήγε στον σκουπιδότοπο με το γαϊδούρι του…

«Το σχήμα της χωματερής είχε αλλάξει... Αντιλήφθηκα πως τώρα υπήρχαν 3-4 πυραμίδες μέσα στη χωματερή... Είχε μια απαίσια μυρωδιά αποσύνθεσης… Καθώς πλησίασα, στην κορυφή της μιας πυραμίδας είδα ένα χέρι να εξέχει από την πιτζάμα… Είπα μέσα μου, να πού βρίσκονται οι άνθρωποι του χωριού μας!»

Είχε ανακαλύψει πού ήταν θαμμένοι οι κάτοικοι των χωριών Μαράθα και Σανταλάρης… Αυτός ήταν ο μαζικός τάφος... Τα μέλη της ΕΟΚΑ Β τους σκότωσαν και τους έθαψαν εδώ... Όλα τα βρέφη, όλες οι μητέρες, όλα τα παιδιά ήταν θαμμένα εκεί, στον σκουπιδότοπο…

Αρχικά, τα μέλη της ΕΟΚΑ Β είχαν φέρει μια μπουλντόζα από την Περιστερωνοπηγή (Alanichi) αλλά ήταν χαλασμένη. Έτσι, πήγαν σε ένα γειτονικό χωριό, βρήκαν κάποιον που είχε μπουλντόζα για να έρθει και να θάψει τις γυναίκες και τα παιδιά. Όταν ο χειριστής της μπουλντόζας είδε τι του ζητούσαν να κάνει, το έβαλε στα πόδια εγκαταλείποντας την μπουλντόζα του... Σκότωσαν και έθαψαν τις γυναίκες και τα παιδιά, και μάλιστα προσπάθησαν να τους κάψουν…

Αυτό που είχε ανακαλύψει ο Shafak ήταν ένας μαζικός τάφος... Και όταν άνοιγαν τον μαζικό τάφο, ήταν πάλι εκεί... Είδε τους συμμαθητές του να ξεθάβονται – αναγνώρισε το κάθε πτώμα που έβγαζαν από τον μαζικό τάφο…

«Η μυρωδιά ήταν απαίσια... Όλοι είχαν μαντήλια ή μάσκες... Εγώ δεν είχα. Απλά τριγυρνούσα, βλέποντας... Τώρα, ως ενήλικος, ως δάσκαλος, καμία μυρωδιά δεν μπορεί να μου ανακατώσει το στομάχι...»

Επειδή είχε μυριστεί τον θάνατο…

Ο άλλος μαζικός τάφος των γυναικών, παιδιών και ηλικιωμένων αντρών που είχαν σκοτωθεί ήταν έξω από την Αλόα… Τον ανακάλυψαν επίσης και εκείνο…

Παρόλο που ήταν έξυπνος μαθητής, οι βαθμοί του Shafak στο σχολείο άρχισαν να παίρνουν την κατηφόρα... Αλλά κατάφερε να επιζήσει από τις ουλές που δημιούργησε ο μαζικός τάφος στην καρδιά και την ψυχή του... Όταν του μίλησα πριν από δέκα χρόνια ήταν δάσκαλος στο Δημοτικό Σχολείο του Minarelikeuy (Νέο Χωρίο Κυθρέας).

«Ποτέ δεν εγκατέλειψα το χωριό... Πάω εκεί και περιποιούμαι τον κήπο μου... Η μητέρα μου ζει εκεί... Πηγαίνω τουλάχιστον δύο με τρεις φορές την εβδομάδα,» μου λέει... «Ίσως να με βοήθησε αυτό, που δεν εγκατέλειψα το χωριό…»

Παρέμεινε να προσέχει το χωριό. Παρόλο που ζει στη Λευκωσία πηγαίνει τακτικά στη Μαράθα για να ποτίσει τα φυτά του, να φροντίσει τον κήπο του και για να δώσει το παρών του, ως το μοναδικό παιδί που επέζησε από την τάξη του…

Στο ντοκιμαντέρ του Τόνυ Αγκαστινιώτη, του απόκληρου Ελληνοκύπριου σκηνοθέτη, που έζησε και κάποιο καιρό στο βόρειο μέρος του νησιού, ο Shafak να μιλά για τις εμπειρίες του. Ο Τόνυ πήγε ένα ταξίδι ανακάλυψης αυτών των μαζικών τάφων, και όταν προσπάθησε να δείξει τα ντοκιμαντέρ του στο νότιο μέρος του νησιού, κανένας τηλεοπτικός σταθμός δεν ήθελε να τα δείξει... Έγινε απόκληρος, και αναγκάστηκε να φύγει από τον νότιο μέρος και να έρθει να μείνει στο βόρειο μέρος του νησιού για κάποιο καιρό… Το βιβλίο του, «Παγιδευμένος στην Πράσινη Γραμμή», μεταφρασμένο σε τρεις γλώσσες, τουρκικά, ελληνικά και αγγλικά, αφηγείται τις εμπειρίες του πίσω από το ντοκιμαντέρ με τον τίτλο «Φωνή Αίματος», που σκηνοθέτησε… Ο Shafak Nihat είναι επίσης μέρος αυτού του ντοκιμαντέρ…

«Ο Τόνυ πρόβαλε μια μέρα το ντοκιμαντέρ του στο Πολιτιστικό Κέντρο Ataturk. Αργότερα, μια γυναίκα από την Κωνσταντινούπολη με πλησίασε... 'Πρέπει να είσαι πολύ επηρεασμένος απ’ όλα αυτά. Θα χρειάζεσαι ψυχολογική βοήθεια', μου είπε... 'Όχι' της είπα… 'Δεν χρειαστήκαμε... Ποτέ δεν είχαμε μια τέτοια ευκαιρία…' Περνούσαμε το τραύμα και ούτε καν το αντιλαμβανόμασταν... Αυτή η εμπειρία πρέπει να επηρέασε τη ζωή μου…

Παρ' όλα αυτά, εμείς ως Τουρκοκύπριοι, δεν κρατάμε κακίες... Δεν μπορούμε να μιλήσουμε για αισθήματα εκδίκησης... Ακόμα και μετά από αυτό, δεν είμαστε μια κοινότητα που μιλά για εκδίκηση...»

Πηγαίνετε μια μέρα να γνωρίσετε τον Shafak, να δείτε με τα ίδια σας τα μάτια ότι είναι πραγματικός... Πηγαίνετε σε αυτά τα χωριά και ρίξτε μια ματιά, να δείτε το είδος της καταστροφής που έφερε ο ακραίος εθνικισμός σε αυτή τη χώρα… Πηγαίνετε να το μυρίσετε και να το νιώσετε στην καρδιά και την ψυχή σας... Το να κτίσουμε την ειρήνη σ’ αυτό το νησί δεν είναι εύκολο – πρέπει να ξεκινήσουμε από την καταστροφή για να μπορέσουμε να κτίσουμε ένα μέλλον... Οι δύο μεγαλύτερες κοινότητες του νησιού πρέπει να αναγνωρίσουν τα εγκλήματα του παρελθόντος και πρέπει να απολογηθούν η μια στην άλλη... Αν κλείσουμε τα μάτια στο παρελθόν, θα είναι πολύ δύσκολο να κτίσουμε ένα μέλλον μαζί…

Ο Steve Jobs είχε πει «Δεν μπορείς να ενώσεις τις τελείες κοιτάζοντας μπροστά, μπορείς να τις ενώσεις κοιτάζοντας πίσω. Έτσι πρέπει να έχεις εμπιστοσύνη ότι οι τελείες θα ενωθούν με κάποιο τρόπο στο μέλλον σου. Πρέπει να εμπιστεύεσαι κάτι: το ένστικτό σου, το πεπρωμένο, τη ζωή, το κάρμα, οτιδήποτε…»

Μπορούμε να ενώσουμε τις τελείες μόνο κοιτάζοντας στο παρελθόν μας μαζί: και να ελπίζουμε ότι οι τελείες αυτές θα ενωθούν για να μας βοηθήσουν να κτίσουμε ένα καλύτερο μέλλον μαζί…

 

 


Επιστροφή
στην αρχή