Το ερντογανικό αντιπραξικόπημα και η Κύπρος

ΑΠΟΨΗ /ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ
Τουρκία και Κύπρος είναι λόγω της κατοχής συγκοινωνούντα δοχεία. Κατά συνέπεια, τα όσα συμβαίνουν ή θα συμβούν στην Τουρκία μας αφορούν άμεσα.

Τουρκία και Κύπρος είναι λόγω της κατοχής συγκοινωνούντα δοχεία. Κατά συνέπεια, τα όσα συμβαίνουν ή θα συμβούν στην Τουρκία μας αφορούν άμεσα. Κάποια από αυτά πιθανώς να δημιουργούν κινδύνους, αλλά υπάρχουν και κάποια που ενδεχομένως να δημιουργούν και ευκαιρίες.

Λόγοι αποτυχίας
Πριν μπω σε εκτίμηση των ευκαιριών και των κινδύνων θα ήθελα να σημειώσω ότι το πραξικόπημα στην Τουρκία απέτυχε γιατί:

Πρώτον, ευρισκόταν σε αντίθεση με τη λαϊκή βούληση. Ιστορικά τα πραξικοπήματα είναι εθνοσωτήρια και γίνονται για να σώσουν τον λαό από έναν θανάσιμο κίνδυνο. Στην τουρκική περίπτωση, ο λαός, όλα τα κόμματα της αντιπολίτευσης και ακόμα και τα επικριτικά για τον Ερντογάν ΜΜΕ τάχθηκαν ενάντια στους κινηματίες και χιλιάδες πολίτες ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα του Ερντογάν να βγουν στους δρόμους απέναντι στα τανκς.

Δεύτερον, οι κινηματίες φαίνεται να έδρασαν βεβιασμένα λόγω του ότι το σχέδιό τους είχε διαρρεύσει αλλά και του ότι ο Ερντογάν ετοίμαζε διώξεις ενόψει και των κρίσεων στο Ανώτατο Στρατιωτικό Συμβούλιο του Αυγούστου. Η βιασύνη τους επέτρεψε στην ΜΙΤ να προειδοποιήσει τον Ερντογάν, που για λίγα μόλις λεπτά απέφυγε τη σύλληψη ή και τον θάνατο.

Τρίτον, το κίνημα δεν είχε τη στήριξη της στρατιωτικής ιεραρχίας και πολύ γρήγορα ηγετικά στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων, όπως ο διοικητής της 1ης στρατιάς, πέρασαν στο πλευρό του Ερντογάν.

Τέταρτον, υπήρξε αντικειμενική αδυναμία στον έλεγχο της πληροφόρησης από τους κινηματίες λόγω της διάδοσης της σύγχρονης τεχνολογίας και της μη ύπαρξης κρατικού μονοπωλίου στα ΜΜΕ.

Η επόμενη μέρα στην Τουρκία βρίσκει τις τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις διασπασμένες, πολιτικά απαξιωμένες και με το γόητρό τους να έχει πληγεί σοβαρά. Η διάσπασή τους, που φάνηκε και στο αποτυχημένο πραξικόπημα, οφείλεται στο ότι την ανώτατη ιεραρχία ελέγχουν σε μεγάλο, αλλά όχι απόλυτο βαθμό, κεμαλικοί που είχαν δηλώσει πίστη στον Ερντογάν, στο ότι στα κατώτατα στελέχη πλειοψηφούν οι ισλαμιστές και μόνο στα μεσαία στελέχη, ταγματάρχες μέχρι και συνταγματάρχες, πλειοψηφούν οι παραδοσιακοί κεμαλικοί. Σήμερα τον ρόλο του προστάτη της Τουρκικής Δημοκρατίας, που μέχρι πρότινος είχε ο στρατός, φαίνεται να διεκδικεί η Αστυνομία, η οποία και συνετέλεσε στην επικράτηση του Ερντογάν. Η στελέχωσή της από φανατικούς υποστηρικτές και η οικονομική και άλλη ενίσχυσή της τείνουν να τη μετατρέψουν σε ένα σώμα που θυμίζει τους «Φρουρούς της Επανάστασης» στο ισλαμικό Ιράν.

Η κήρυξη κατάστασης έκτακτης ανάγκης για τρεις μήνες έρχεται να ντύσει με έναν μανδύα νομιμότητας τις μαζικές διώξεις και τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ο Ερντογάν δείχνει αποφασισμένος να ολοκληρώσει με ταχύτητα τον σχεδιασμό του για απόλυτο έλεγχο του κράτους από το ΑΚΡ. Δεν αποκλείεται να υπάρξει και χρονική παράταση της κατάστασης έκτακτης ανάγκης. Παράλληλα ο Ερντογάν σκοπεύει να αλλάξει το Σύνταγμα με δημοψήφισμα ή έκτακτες εκλογές ώστε να επιτύχει και την ντε γιούρε συγκέντρωση των εξουσιών στο πρόσωπό του.
Σχέσεις Τουρκίας - ΕΕ

Ως αποτέλεσμα των μαζικών διώξεων και των άλλων καταπιεστικών μέτρων που ήδη λαμβάνει ο Ερντογάν, αναμένεται να υπάρξει επιδείνωση στις σχέσεις Τουρκίας και ΕΕ. Ήδη ξεκαθαρίστηκε προς την τουρκική κυβέρνηση πως τυχόν επαναφορά της θανατικής ποινής θα σημαίνει και τον τερματισμό των σχέσεων της ΕΕ με την Τουρκία. Οι μαζικές διώξεις θα καταστήσουν εξαιρετικά δύσκολη, αν όχι ανέφικτη, την εξαίρεση των Τούρκων υπηκόων από τις θεωρήσεις διαβατηρίων.

Αρνητικό κλίμα έχει ήδη διαμορφωθεί και στις σχέσεις Τουρκίας - ΗΠΑ μετά το προσωρινό κλείσιμο της βάσης του Ινσιρλίκ και τις κατηγορίες για εμπλοκή στο αποτυχόν πραξικόπημα. Το αίτημα για έκδοση του Γκιουλέν δηλητηριάζει ακόμα περισσότερο την ατμόσφαιρα. Χαρακτηριστική είναι η δήλωση-προειδοποίηση του Αμερικανού ΥΠΕΞ Τζόν Κέρι ότι στο ΝΑΤΟ συμμετέχουν μόνο δημοκρατίες. Τα νέα δεδομένα στις σχέσεις της Τουρκίας με τις ΗΠΑ και την ΕΕ έσπευσε ταχέως να αξιοποιήσει η Ρωσία και αναμένεται να υπάρξει εντός του Αυγούστου κατ’ ιδίαν συνάντηση Πούτιν - Ερντογάν.

Οι σχέσεις με την Ελλάδα δυνατόν να περάσουν από κρίση εξαιτίας της διαδικασίας έκδοσης των 8 στρατιωτικών αλλά και του ενδεχομένου και άλλοι διωκόμενοι να καταφύγουν στην Ελλάδα. Τα πράγματα μπορούν να γίνουν ακόμα χειρότερα με την τυχόν κατάρρευση της συμφωνίας για τους πρόσφυγες και την επανάληψη των ροών από την Τουρκία προς τα ελληνικά νησιά.

Κυπριακό, επιβράδυνση

Σε ό,τι αφορά το Κυπριακό και την Κύπρο, εκτιμώ πως θα προκληθεί επιβράδυνση στις διαδικασίες επίλυσής του. Οι προτεραιότητες της Τουρκίας έχουν αλλάξει δραματικά. Υπάρχει επίσης κίνδυνος οι διώξεις να μεταφερθούν στην κατεχόμενη Κύπρο ή και κάποιοι από τους διωκόμενους να περάσουν στα εδάφη που ελέγχει η Κυπριακή Δημοκρατία (ΚΔ). Είναι επίσης δυνατόν να υπάρξουν αντιπαραθέσεις ανάμεσα σε κοσμικούς και ισλαμιστές φοιτητές. Δεν αποκλείεται να έχουμε στροφή της Ρωσίας προς πιο φιλοτουρκικές θέσεις.

Δεν αποκλείεται κάποιοι Τ/Κ να πιέσουν περισσότερο για ομοσπονδιακή λύση ώστε να απομακρυνθούν από τον εναγκαλισμό της ισλαμικής και αυταρχικής Τουρκίας. Αντίστοιχα, κάποιοι Τ/Κ έχουν ήδη στραφεί σε έναν τ/κ εθνικισμό και την ανάδειξη των «θεσμών» της «ΤΔΒΚ».

Παράλληλα ανοίγονται σημαντικές πολιτικές ευκαιρίες για την αναβάθμιση των σχέσεων της ΚΔ με σημαντικά κράτη, όπως οι ΗΠΑ, το ΗΒ και το Ισραήλ, οι οποίες εδώ και καιρό αναζητούν νέα ερείσματα στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου. Τέλος, εκτιμώ πως τώρα υπάρχει η δυνατότητα να εξασφαλίσουμε στήριξη σε συγκεκριμένες προτάσεις μας που αφορούν κεφάλαια του Κυπριακού, κατά τρόπο που να αποκόπτει ή να περιορίζει τον ομφάλιο λώρο μεταξύ της μελλοντικής ομοσπονδιακής Κύπρου και της αφερέγγυας και απρόβλεπτης Τουρκίας.

Πέτρος Ζαρούνας
* Διεθνολόγος και γραμματέας του Γεωστρατηγικού Συμβουλίου. Οι απόψεις που εκφράζει είναι αυστηρά προσωπικές

Oι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευσή τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.

Επόμενο άρθρο:

Αφιέρωμα

Το Κουρδικό μπαίνει σε νέα φάση

Οι αντανακλάσεις της βαθιάς αυτής έντασης στις τουρκοαμερικανικές σχέσεις θα παίξουν καταλυτικό ρόλο και στο Ιράκ και στη Συρία.

02 / 04
Επιστροφή
στην αρχή