Το έμπειρο μάτι του Δημήτρη Θεοδώρου (pics)

ΕΙΔΗΣΕΙΣ /ΚΥΠΡΟΣ
Μπροστά από τα μάτια του «παρέλασαν» 35.000 φωτογραφίες ψηφιοποιημένες και αρκετές άλλες από τις 80.000 ακόμα αψηφιοποίητες.

Δέκατη ενότητα, 36η ιδιωτική συλλογή. Μπροστά από την οθόνη του υπολογιστή «ακολουθούμε» τον ερασιτέχνη φωτογράφο Κωστάκη Ελευθεριάδη στα ταξίδια του σε ολόκληρη την Κύπρο, μεταξύ των χρονολογιών '30-'50. Άφησε το μικροβιολογικό εργαστήρι του, κοντά στο ξενοδοχείο Continental, στον μόλο Λεμεσού και πήρε σβάρνα τις πόλεις και τα χωριά. «Στο Ιστορικό Αρχείο Λεμεσού μάς ενδιαφέρουν ακόμη και τα ταξίδια των Λεμεσιανών», λέει στον «Π» ο λειτουργός Δημήτρης Θεοδώρου, ενώ σταματά στην επόμενη φωτογραφία για να τη σχολιάσει.

Ο εναέριος Λεμεσού, ο οποίος κατασκευάστηκε τη δεκαετία του 1920 από Ιταλούς τεχνικούς και λειτούργησε μέχρι το 1943 όταν ξεκίνησε η μεταφορά του αμίαντου με φορτηγά στο λιμάνι

(Ιστορικό Αρχείο Λεμεσού).

 

Οι αποθήκες του εναερίου στον παραλιακό δρόμο Λεμεσού, εκεί που συναντάμε σήμερα την ομώνυμη περιοχή της πόλης.

 

 

Θαυμάζοντας

Ο Κωστάκης Ελευθεριάδης βρίσκεται τώρα στην Κερύνεια. «Κανένας άλλος δεν έβγαλε την Κερύνεια από αυτήν την πλευρά», σχολιάζει στη θέα της φωτογραφίας που τραβήχτηκε από τα δυτικά της πόλης, αναδεικνύοντας από απόσταση τα λιγοστά και ασπρισμένα σπίτια, ενώ πίσω στο βάθος διακρίνεται το κάστρο.

«Ήταν ένας πολύ καλός φωτογράφος, έβγαζε πολύ όμορφες φωτογραφίες, από πολύ καλές οπτικές γωνίες, όχι μόνο στη Λεμεσό, αλλά παγκύπρια». Με θαυμασμό δείχνει και τη φωτογραφία όπου ο φακός συλλαμβάνει τους όγκους του κάστρου. Ακολούθως, τονίζει ότι κανένας άλλος δεν έβγαλε την ακτή της Κερύνειας από τα στενά ενός δρόμου της. «Μόνο ο Ελευθεριάδης, ο οποίος μας άφησε 2.000 αρνητικά, υψηλής ανάλυσης, σε μέγεθος κανονικής φωτογραφίας», προσθέτει.

O Κωστάκης Ελευθεριάδης ποζάρει με παλιό αυτοκίνητο στο Μεταλλείο λίμνης Πόλης Χρυσοχούς, το 1940 (Ιστορικό Αρχείο Λεμεσού).

 

Πρώτος αρχειοθέτης

Ο Δημήτρης Θεοδώρου είναι ο άνθρωπος που το 2001, κατόπιν προτροπής του τότε δημοτικού συμβούλου Τίτου Κολώτα, ανέλαβε εθελοντικά να συγκεντρώσει και να βάλει σε τάξη το αρχείο του Δήμου Λεμεσού. Τότε δούλευε ως λογιστικός υπάλληλος στον δήμο. Το υλικό που συγκέντρωσε και ταξινόμησε αποτέλεσε, όπως λέει χαρακτηριστικά, το «πρώτο ζυμάρι» για το αρχείο του Δήμου Λεμεσού το οποίο ιδρύθηκε το 2011. Σε αυτό έγινε λειτουργός και αρχειοθετούσε επίσημα πλέον το ιστορικό υλικό, αφού αφυπηρέτησε από τον δήμο και απαλλάχθηκε οριστικά από το βάρος να «αρχειοθετεί» τους φόρους του κόσμου. Ξεκίνησε με τα έγγραφα του δήμου, στη συνέχεια με τα ιδιωτικά αρχεία, αλλά αυτό που τον έλκυσε περισσότερο στο τέλος ήταν το φωτογραφικό υλικό.

«Μας ειδοποιούν κάποτε ότι βρίσκουν σε σκουπίδια έγγραφα και φωτογραφίες, τα οποία μετέπειτα ανακαλύπτουμε ότι είναι σπουδαία και μοναδικά», λέει στον "Π" Ο λειτουργός του Ιστορικού Αρχείου Λεμεσού Δημήτρης Θεοδώρου.

 

Ικανότητα «ανάγνωσης»

Μπροστά από τα μάτια του «παρέλασαν» 35.000 φωτογραφίες ψηφιοποιημένες και αρκετές άλλες από τις 80.000 που είναι ακόμα αψηφιοποίητες.

«Ευτυχώς ναι», λέει με πληρότητα για αυτήν του την τριβή, διότι, όπως τονίζει, απέκτησε μια μοναδική εμπειρία, η οποία δεν διδάσκεται σε κανένα πανεπιστήμιο. Πλέον αγκιστρώνεται από πολλές λεπτομέρειες μιας φωτογραφίας, προκειμένου να αποδείξει στην πράξη το γνωστό «μία εικόνα, χίλιες λέξεις».

Έχει πολλά να πει για την κάθε μία, εξηγώντας στις περισσότερες περιπτώσεις με μεγάλη ευκολία τον τόπο, το χρόνο, τα γεγονότα και τους ανθρώπους. Ενώ μεταπηδούμε για λίγο στη συλλογή του διάσημου εντομολόγου Γεώργιου Μαυρομουστάκη, ο κ. Θεοδώρου αναγνωρίζει από τα πορτοπαράθυρα τη Λέσχη «ΙΣΟΤΙΣ» στη Λεμεσό, ενώ σε άλλη, από τον πίσω λόφο, την περιοχή της αρχαίας Αμαθούντας.

 

 

Διανομή πετρελαίου (κυρίως στους φούρνους), Λεμεσός, δεκαετία 1950.

 

Διορθώνει

Μάλιστα, κατά την αρχειοθέτηση προβαίνει και σε διορθώσεις, όταν για παράδειγμα αναγράφεται πάνω σε μια φωτογραφία μια λανθασμένη ημερομηνία. Σε αυτό τον βοηθάνε πολλές φορές τα κτήρια: «δηλαδή δεν μπορείς να μου λες ότι αυτή η φωτογραφία της Λεμεσού είναι του 1895, ενώ η ανέγερση της εκκλησίας της Αγίας Νάπας που φαίνεται μέσα ολοκληρώθηκε το 1905». Από την άλλη, επισημαίνει ότι «οι φωτογραφίες μπορεί να έρθουν και να επιβεβαιώσουν γραπτά γεγονότα, όπως ένα συλλαλητήριο Λεμεσιανών υπέρ της Ένωσης στη 'χωράφα του Χρυσοστομή'».

 

Χρονολογίες

«Η φωτογραφία αποτελεί ντοκουμέντο και για την ταυτοποίηση γεγονότων», προσθέτει. Κάποτε, λέει, διίσταντο οι απόψεις για το ποια χρονιά γκρεμίστηκε το διάσημο καφέ-σαντάν ευρωπαϊκού τύπου στην παραλιακή, «Ακταίον», όπου σύχναζε τότε η ελίτ. Όμως ο ίδιος βρήκε φωτογραφία, πάλι του Κωστάκη Ελευθεριάδη, όπου γίνονται οι εορτασμοί για τη στέψη της βασίλισσας Ελισάβετ. «Και εκείνη την ώρα που παρελαύνουν οι στρατιώτες και τους βγάζει φωτογραφία, διακρίνεται πίσω να γκρεμίζεται το 'Ακταίον', έτσι βρήκαμε όχι μόνο χρονολογία, αλλά και ημερομηνία, 02/06/1953». Ωστόσο, τονίζει ότι υπάρχουν φωτογραφίες στις οποίες δεν μπορείς να εντοπίσεις πολύ εύκολα ημερομηνία ή οτιδήποτε άλλο.

 

 

Η πρώτη προσθαλάσσωση υδροπλάνου στη Λεμεσό των Αυτοκρατορικών Αεροπορικών Υπηρεσιών, την Τρίτη 22 Απριλίου 1932, στις 14.20 το μεσημέρι. Σύμφωνα με δημοσίευμα της εποχής, η γραμμή Ρόδος - Λεμεσός - Παλαιστίνη θα συνεχίσει μέχρι το τέλος Σεπτεμβρίου ή/και ολόκληρο το έτος. Φωτογραφία του Έντουαρντ Βοσκεριτσιάν (Ιστορικό Αρχείο Λεμεσού).

 

Οι εκκλησίες «βοηθούν»

Ο Κωστάκης Ελευθεριάδης «βρίσκεται» τώρα στην παλιά Λευκωσία, συλλαμβάνοντας με τον φακό του τον ναό της Αγίας Σοφίας από ψηλά. «Κανένας άλλος δεν έβγαλε τέτοια φωτογραφία», λέει ξανά έκπληκτος ο λειτουργός του αρχείου. Πιο μετά, ο Κωστάκης Ελευθερίου στο ανάκτορο του Βουνίου (δυτικά των Σόλων), σε κολπίσκο στον Πωμό, στον Σταυρό της Ψώκας και ενώπιον ενός αρσενικού αγρινού, στο λιμανάκι της Κάτω Πάφου έχοντας στημένη απέναντι από τον φακό την κουνιάδα του. Όπως εξηγεί ο κ. Θεοδώρου, στην αρχή τού ήταν πολύ δύσκολο να διευκρινίσει σε ποια ακτή της Κύπρου τραβήχτηκε η φωτογραφία (σημειωτέον ότι ο Κωστάκης Ελευθεριάδης δεν άφησε καμία σημείωση για τις φωτογραφίες του, μόνο τα 2.000 αρνητικά). Όμως, με περισσότερη επιμονή στη μελέτη διέκρινε μακριά, σε ύψωμα στην απέναντι άκρη του κόλπου, σαν κουκκίδα ανάμεσα σε δέντρα και πάνω από χωράφια, τον ναό της Παναγίας της Θεοσκέπαστης. «Οι εκκλησίες πολύ συχνά μας 'βοηθούν'», εξηγεί χαμογελώντας.

 

Αγώνας Χόκεϊ μαθητριών Αμερικανικής Ακαδημίας Λεμεσού, γύρω στα 1940.

 

 

Παραλία Λεμεσού

Με ακόμη ένα κτύπημα του ποντικιού στον υπολογιστή, ο Κωστάκης Ελευθεριάδης «επιστρέφει» στο μπαλκόνι του μικροβιολογικού εργαστηρίου του στη Λεμεσό, από όπου έβγαλε πάρα πολλές φωτογραφίες του παραλιακού μετώπου, του μόνου σημείου που είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον εκείνη την εποχή, όπου και οι δημόσιες εκδηλώσεις της πόλης και οι αφίξεις επισκεπτών γίνονταν από την αποβάθρα του ξενοδοχείου «Continental». Στο φιλμ 16 μιλιμέτρ αποτυπώθηκε η καρναβαλίστικη παρέλαση του 1940, με στριμωγμένη λαοθάλασσα να υποδέχεται άρματα του Μαυρογένη. Πίσω διακρίνεται το «Ακταίον», που κατά το ήμισυ ήταν κτισμένο με πασσάλους μέσα στο νερό. «Ήταν για την ελίτ της Λεμεσού», αναφέρει ο κ. Θεοδώρου. Επίσης, θυμάται ότι σε αυτό ήρθε και ο Νίκος Καζαντζάκης για να συναντήσει λόγιους της εποχής. Ακόμη, στο βάθος διακρίνει να επεκτείνεται μέσα στη θάλασσα η «Αποβάθρα των ψαράδων», αφορμή για μια ακόμη ιστορική αφήγηση…

Καρναβάλι ΤΟΥ 1940 στον παραλιακό δρόμο της Λεμεσού - συλλογή Κωστάκη Ελευθεριάδη (Ιστορικό Αρχείο Λεμεσού). Στριμωγμένη λαοθάλασσα υποδέχεται άρματα του Μαυρογένη. Πίσω διακρίνεται το «Ακταίον»

 

 

Τους ψυχολογεί

Από τις χιλιάδες φωτογραφίες που έχει δει και ταξινομήσει κατά φωτογράφο, ο κ. Θεοδώρου μπόρεσε να ψυχολογήσει τον άνθρωπο φωτογράφο. «Άρχισα πλέον να αντιλαμβάνομαι τι ευαισθησίες είχε ο καθένας τους», εξηγεί. «Ο Κωστάκης Ελευθεριάδης ήταν πιο ρομαντικός. Ο Έντουαρντ Βοσκεριτσιάν (Αρμένιος της Κιλικίας, καταδιωγμένος στην Κύπρο λόγω της τουρκικής γενοκτονίας) έβγαζε φωτογραφίες που έδειχναν ως κεντρικό θέμα την πόλη, τον παραλιακό δρόμο ως επί το πλείστον. Τον Παύλο Ιωάννη Φώσκολο (από τη Σμύρνη, δάσκαλος του Έντουαρντ Βοσκεριτσιάν) όμως τον ενδιέφεραν και οι άνθρωποι. Μπορούσε να μαζέψει όλο το χωριό, δηλαδή, και να βγάλει μια φωτογραφία. Τον ενδιέφερε ο τρόπος ζωής. Ο Έντουαρντ επέλεγε να βγάζει αρχοντικά, ωραία κτήρια. Απέφευγε να βγάλει για παράδειγμα ένα χαμόσπιτο, ένα πλινθαρόσπιτο».

 

 

«Πλούτισε»

Αυτήν τη στιγμή ο Δημήτρης Θεοδώρου δηλώνει με πάσα βεβαιότητα ότι «πλούτισε» από την τόσο μεγάλη επαφή του με τα αρχεία. «Πλούτισα σε γνώσεις», διευκρινίζει, «με την έννοια ότι κάθε μέρα μαθαίνω και κάτι νέο. Στην προσπάθειά μας εδώ στο Ιστορικό Αρχείο να ταυτοποιήσουμε υλικό, να βρούμε δηλαδή στοιχεία είτε από έγγραφα είτε φωτογραφικό υλικό είτε αντικείμενα, αφήνουμε προίκα στην πόλη μας και αυτό χαρίζει μεγάλη ηθική ευχαρίστηση».

 

 

Ο Παρθενώνας μετά την ανατίναξη του από τον Φραγκίσκο Μοροζίνι (Σεπτέμβριος 1687), Carte Postale. Συλλογή Φαίδωνα Ποταμίτη.

 

 

Και οι άλλες πόλεις

Σε ένα σημερινό τοπίο κυρίαρχης έγνοιας για την οικονομική ανάπτυξη, ο Δημήτρης Θεοδώρου προτρέπει και τους υπόλοιπους δήμους της Κύπρου να μεριμνήσουν ώστε να δημιουργήσουν και αυτοί το Ιστορικό Αρχείο για την πόλη τους. «Είναι ατυχές ότι οι άλλες πόλεις δεν έχουν ιστορικά αρχεία», λέει, «επειδή η ιστορία βγαίνει μέσα από τα αρχεία, διά στόματος δεν γίνεται», τονίζει. «Αν δεν φυλάξεις τα αρχεία για να ανατρέξεις σε αυτά, είναι σαν να χάνεις την ιστορία σου - ή την ιστορία σου θα τη γράψουν άλλοι και θα τη γράψουν όπως θέλουν».

Τέλος, ενθυμούμενος την περίπτωση της δικής του πόλης, έχει να πει ότι αυτό οφείλεται στο τότε δημοτικό συμβούλιο, που είχε ανθρώπους οι οποίοι ενδιαφέρονταν να διασώσουν την ιστορία της πόλης. «Ειδικά ο Τίτος Κολώτας», προσθέτει, «ο οποίος πρωτοστάτησε για να περάσει η απόφαση από το δημοτικό συμβούλιο. Έκανε πόλεμο όταν οι άλλοι δεν καταλάβαιναν γιατί να θέλει Ιστορικό Αρχείο η πόλη…».

 

 

«Ευτυχώς ναι», λέει με πληρότητα για αυτήν του την τριβή, διότι, όπως τονίζει, απέκτησε μια μοναδική εμπειρία, η οποία δεν διδάσκεται σε κανένα πανεπιστήμιο. Καθημερινά αρχειοθετεί, ξεναγεί μαθητές και βοηθά ερευνητές που επισκέπτονται το αρχείο.

 

 

«Πάντα προ εκπλήξεων»

«Εμείς εδώ βρισκόμαστε πάντα προ εκπλήξεων. Εμένα μου έφερε κάποιος 500 σχολικές φωτογραφίες, από θείο του γυμνασιάρχη, στις οποίες έτυχε να είμαι μέσα εγώ προσωπικά, τουλάχιστον στις 50 από αυτές. Έτυχε κοπέλα που καθώς τις έδειχνα φωτογραφίες αναγνώρισε με έκπληξη τον παππού της. Όταν ανακαινιζόταν κτήριο του ΤΕΠΑΚ, συγκεκριμένα το παλιό κτηματολόγιο, μας ειδοποίησαν για να δούμε έγγραφα που ανακαλύφθηκαν σε κρυφό δωμάτιο. Μας ειδοποιούν κάποτε ότι βρίσκουν σε σκουπίδια έγγραφα και φωτογραφίες, τα οποία μετέπειτα ανακαλύπτουμε ότι είναι σπουδαία και μοναδικά. Έχουμε μια φωτογραφία που δείχνει μια αστή και μια χωριατοπούλα δίπλα-δίπλα στην πόλη, του Κωστάκη Ελευθεριάδη πάλι, και οι δύο όμορφες, αλλά η μια με παραδοσιακό φόρεμα και «κουρούκλα» και η άλλη με το αστικό φόρεμα της δεκαετίας του '40. Δεν έχει άλλη όμοιά της!».

 

Oι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευσή τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.

Διαβάστε επίσης:

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

ΚΕ προς Τουρκικό ΥΠΕΞ: Το ενεργειακό πρόγραμμα της ΚΔ συνεχίζεται

Πολίτης News, 18:25 (τελευταία ενημέρωση 18:25)

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

Τουρκικό ΥΠΕΞ:Η γεώτρηση μπορεί να αλλάξει ισορροπίες επίλυσης

Πολίτης News, 17:06 (τελευταία ενημέρωση 17:06)

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

Βγάλτε το φίμωτρο από τους στρατιωτικούς

ΜΑΝΩΛΗΣ ΚΑΛΑΤΖΗΣ, 16:29 (τελευταία ενημέρωση 16:29)

Επιστροφή
στην αρχή