«Θα ζήσω στο Πέλλα Παΐς υπό τ/κ διοίκηση»

ΕΙΔΗΣΕΙΣ /ΚΥΠΡΟΣ
Βάσος Χρίστου: «Είναι άνανδρο να σκοτώνεις αθώους πολίτες και μωρά. Τους αγνοούμενους τους έχουν θάψει μαζικά στις 15 Οκτωβρίου (κάποιου Οκτωβρίου)

Αυτή τη φορά δεν ακολουθήσαμε τον αυτοκινητόδρομο της Κερύνειας για να μας βγάλει στο Πέλλα Παΐς. Ο οδηγός μας, ένας 60χρονος, ο Βάσος Χρίστου, 18 χρονών την εποχή του πολέμου, αιχμάλωτος σε μια μάντρα στην Αγύρτα και αργότερα στην Τουρκία, θέλει πάση θυσία να διασχίσουμε την «κοιλάδα του θανάτου», όπως την αποκαλεί. Τα 8 km μεταξύ Συγχαρί και Πέλλα Παΐς – το Συγχαρί είναι το χωριό κάτω από την τεράστια σημαία στον Πενταδάκτυλο - είναι μια περιοχή ποτισμένη με το αίμα των Ε/Κ και φυτεμένη με τα κόκκαλά τους. Από αυτό το μονοπάτι διέφυγαν πολλοί Ε/Κ της Κερύνειας την εποχή της εκεχειρίας για να μεταβούν στον ελεύθερο τομέα. Ο Βάσος συλλέγει μαρτυρίες από επιζώντες στην περιοχή και υποστηρίζει στην πράξη το έργο της Διερευνητικής Επιτροπής για τους Αγνοουμένους. Το 2004 ψήφισε «όχι» στο δημοψήφισμα.

Θα φύγει η σημαία;

Περνούμε το Κάτω Δίκωμο και στρίβουμε δεξιά για Συγχαρί. «Tasken» γράφει στην ταμπέλα. «Σημαίνει Τόχνη», μας εξηγεί, και προσθέτει πως εδώ λίγο πιο κάτω υπάρχει και μνημείο για τους Τ/Κ που σκοτώθηκαν από δικούς μας τις μέρες του πολέμου και ήταν αγνοούμενοι. Είναι αυτούς που είχαν μαζέψει με τα δυο λεωφορεία κάποιοι γνωστοί - άγνωστοι Ε/Κ και τους θέρισαν.

Βάσος: «Είναι άνανδρο να σκοτώνεις αθώους πολίτες και μωρά. Τους αγνοούμενους τους έχουν θάψει μαζικά στις 15 Οκτωβρίου (κάποιου Οκτωβρίου τέλος πάντων) εδώ στο Συγχαρί».
Στα χωριά εδώ της περιοχής νοτίως του Πενταδακτύλου έχουν εγκατασταθεί κυρίως οικογένειες Τ/Κ από χωριά της Λάρνακας. Στο Πέλλα Παΐς μένουν οικογένειες από το Μαρί, την Καλαβασό, το Ζύγι και μερικές οικογένειες από την Τόχνη. Πολλοί αγνοούμενοι κι από τη δική τους πλευρά.

Περνάμε σχεδόν ξυστά από τη σημαία. Είναι τεράστια.
Βάσος: «Αυτό για μένα είναι ένα εθνικιστικό σύμβολο. Είναι ένα έκτρωμα. Κι αναρωτιέμαι, μετά τη λύση θα το σβήσουν; Όπως και το άγαλμα του Ατατούρκ εκεί στη Λευκωσία που το έστησαν για να μας υποδέχονται. Θα το σηκώσουν;».

Κοιλάδα του θανάτου

Ανηφορίζουμε προς την Παναγία την Αψιδιώτισσα. Το μοναστήρι, ερειπωμένο και συλημένο.

Στις πρόποδες του λόφου όπου βρίσκεται το μοναστήρι ήταν η έδρα του τάγματος 361 πεζικού. Είναι μια περιοχή, η Ασιεντρούσα λέγεται, με πάνω από 85 αγνοουμένους. Βρέθηκαν, και με τη δική του βοήθεια, οι 36. Κάποιοι ήταν στρατιώτες, άλλοι πολίτες που πήγαιναν προς το Δίκωμο, κι απ’ εκεί στον νότο για να σωθούν.

Καθώς προχωράμε, ο Βάσος μας δείχνει τους τάφους όπου βρέθηκαν θαμμένοι Ε/Κ. Πολλά κόκκαλα τα έχει ταυτίσει με τις ιστορίες που του έχουν διηγηθεί οι επιζώντες. Μιλά χωρίς σταματημό. Θέλει να μας μεταφέρει όσα έχει ακούσει.

Στο αμάξι μαζί μας η συγχωριανή του Βάσου, Αναστασία Σώσειλου, 57 ετών, 14 χρονών στην εισβολή, 10 μήνες εγκλωβισμένη στο Πέλλα Παΐς. Αργότερα κι οι δυο τους μου εξομολογούνται πως όσο επώδυνο κι εάν είναι να θυμούνται, θέλουν να μιλάνε, ειδικά σε δημοσιογράφους, για να καταγράφονται οι μαρτυρίες τους. Να μείνουν στην Ιστορία τα δύσκολα που πέρασαν κι ακόμα τους πονάνε. Να μάθουν οι νεότεροι. Το βράδυ πριν από την επίσκεψή μας ο Βάσος δεν έκλεισε μάτι. Αυτό το βράδυ κανείς μας δεν θα μπορέσει να κοιμηθεί.

Καθώς διασχίζουμε τον χωμάτινο δρόμο για να φτάσουμε στο Πέλλα Παΐς, ο Βάσος μας μιλά για τους αγνοούμενους που βρέθηκαν, για τον σφαγιασμό της μοίρας 181 πυροβολικού στις 23 Ιουλίου, για τους κάλυκες που βρίσκονται ακόμα διάσπαρτοι στο μονοπάτι, επιφανειακά, γιατί λίγο να σκάψεις βρίσκεις πολλούς, για τα κομμάτια των οχημάτων που ανατινάχθηκαν και 42 χρόνια μετά τα σημάδια τους είναι ακόμη εκεί. Το χώμα είναι ακόμη μαύρο απ’ τις φωτιές των ελαστικών. Ο Βάσος μαζεύει κάλυκες με το σκεπάρνι που έχει στο διπλοκάμπινό του και μου τους δίνει. Για να θυμάμαι τι έγινε σε αυτόν τον τόπο.


Για τον Βάσο Χρίστου το να προσφέρει τη βοήθειά του στη ΔΕΑ είναι ένα φόρος τιμής στη ζωή που του προσφέρθηκε απλόχερα. Δυο φορές, μας διηγείται, θα έφευγε κι αυτός από την ίδια διαδρομή και τον σταμάτησε η μάνα του και τις δύο. Την τρίτη ημέρα μετά την εισβολή είχε έρθει το μήνυμα από τους Τούρκους ότι το χωριό πρέπει να αδειάσει. Να φύγουν όλοι μέχρι την επομένη το πρωί διαφορετικά θα τους σκότωναν.

Θα 'μουν κι εγώ μαζί

Πριν τον πόλεμο στο Πέλλα Παΐς κατοικούσαν 850 άτομα. Η έναρξη του πολέμου και η φυγή οδήγησε 6.000 ανθρώπους από την γύρω περιοχή να αναζητήσουν προστασία στο Πέλλα Παΐς. Το δε Γενικό Νοσοκομείο της Κερύνειας είχε μεταφερθεί στο Αββαείο και υποχρεωτικά πολύς κόσμος πέρασε απ’ το χωριό.

Πολλοί από αυτούς, μετά τα μηνύματα που έλαβαν από τον τουρκικό στρατό, ξεκίνησαν να φύγουν. Η μάνα του, ούτε την πρώτη ούτε τη δεύτερη φορά που το επιχείρησε, δεν τον άφησε να φύγει. «Δυστυχώς, οι άνθρωποι που έφυγαν από το Πέλλα Παΐς έδωσαν μες στο στόμα του λύκου. Όλες αυτές οι περιοχές είχαν καταληφθεί από Τούρκους. Μου τα περιέγραψε ένας επιζών. Από μία ομάδα που έφυγε 22 ατόμων γλύτωσαν μόνο τρεις. Σκοτώθηκαν οι 17. Βρέθηκαν πρόσφατα, ήταν αγνοοούμενοι. Ακόμη αγνοούνται δύο. Γι' αυτό κάνω αυτά που κάνω για τους αγνοούμενους. Το νιώθω σαν χρέος προς αυτούς τους ανθρώπους γιατί θα ήμουν κι εγώ μαζί τους».

«Εσύ, τι θα έκανες; »

Σε κάποια στιγμή, κι αφού έχουμε διανύσει κάπου στα 5 χιλιόμετρα από τα 8 αρχίζει να φαίνεται το γαλάζιο της θάλασσας. Ο συναισθηματικός κόσμος του Βάσου αλλάζει σιγά-σιγά. Ο πόνος του θανάτου δίνει τη θέση του στη νοσταλγία του χωριού του. Μια γεύση πικρή και αλμυρή μαζί.

Σταματάμε σε διάφορα σημεία για να δούμε τη θέα. Σε κάποιο σημείο ήδη διακρίνουμε το Πέλλα Παΐς και κάτω τη θάλασσα της Κερύνειας.
Ο Βάσος, καθώς μας κτυπάει το όμορφο καθαρό αεράκι του βουνού και νιώθουμε την αύρα της θάλασσας, με ρωτάει : «Εσύ, αν ήσουν από αυτό τον παράδεισο, θα δεχόσουν να τον δώσεις;».

Ερώτηση παγίδα σκέφτομαι. Ακόμη δεν μιλήσαμε επί της ουσίας, αλλά ήδη ξέρουμε πως τουλάχιστον το 2004 οι θέσεις μας ήταν διαφορετικές ως προς τη λύση.
Η απάντησή μου ήταν ευθεία: «Ναι. Αν ήταν να 'αγοράσω' τη λύση και την ειρήνη, ναι, θα το έκανα. Για τους ανθρώπους που θα έρθουν μετά από μας. Για το μέλλον του τόπου. Για την ασφάλεια».