Τα ξεροτήανα των Θεοφανείων κι όχι μόνο

ΕΙΔΗΣΕΙΣ /ΚΥΠΡΟΣ

Υπήρχε η πεποίθηση πως αν δεν έριχναν ξεροτήανα στο δώμα για τους καλικάντζαρους τότε αυτοί θα κατέβαιναν από τη καπνοδόχο και θα έσπαζαν το τηγάνι...

Τα ξεροτήανα παρασκευάζονταν συνήθως τα Κάλαντα και τα Θεοφάνεια. Τις ημέρες που νήστευαν τα ξεροτήανα τηγανίζονταν σε σαμόλαδο (σησαμέλαιο).Τα ξεροτήανα τα έτρωγαν αφού τα πασπάλιζαν με ζάχαρη ή μέλι. Στα μερικά χωριά όπως στην Κυθρέα, Σύγκραση, Ασώματο, Καλογραία, στη ζύμη έριχναν και σταφίδες.

Σε όλα τα χωριά της Κύπρου την ημέρα των Θεοφανείων πετούσαν μερικά ξεροτήανα στο δώμα για να φάνε οι σκαλαπούνταροι (καλικάντζαροι) και να φύγουν.

Υπήρχε η συνήθεια όταν παρασκεύαζαν ξεροτήανα να στέλνουν ένα πιάτο σε συγγενείς και φίλους, καθώς και στους φτωχούς του χωριού. Ακόμα ξεροτήανα φίλευαν τον ιερέα που περνούσε την ημέρα των Καλάντων για να κάνει αγιασμό.

Επίσης τα ξεροτήανα συμπεριλαμβάνονταν στα γλυτζιστά που παρασκεύαζαν τη Δευτέρα μετά το γάμο και προσφέρονταν στους νεόνυμφους και στους καλεσμένους.

Στη Καρπασία τα ξεροτήανα ήταν μέρος της παρηορκάς. Συγκεκριμένα οι γυναίκες παρασκεύαζαν ξεροτήανα χωρις προζύμη (λυτρατζένα) που τα τηγάνιζαν και τα πρόσφεραν με κρασί

Πολλές νοικοκυρές όταν παρασκεύαζαν ψωμιά παρασκεύαζαν και ξεροτήανα με την ίδια ζύμη, μόνο που την αραίωναν. Συνήθιζαν να παρασκευάζουν ξεροτήανα όταν έσφαζαν το χοίρο, και να τα τηγανίζουν στο λίπος του χοίρου. Ακόμα τα ξεροτήανα παρασκευάζονταν μετά την εξαγωγή του πρώτου ελαιολάδου, όπου τηγανίζονταν στο ελαιόλαδο αυτό. Τέλος τα ξεροτήανα ήταν μέρος της ποθερκάς, της τελετής που πραγματοποιείτο μετά το τέλος του θερισμού.

Σε μερικά χωριά όπως το Λευκόνοικο και την Ακανθού τα ξεροτήανα παρασκευάζονταν τη παραμονή Πρωτοχρονιάς και τοποθετούνταν στο τραπέζι με τα κόλλυβα του Άη Βασίλη για να τα ευλογήσει ο Άγιος .

Στο χωριό Ακανθού παρασκεύαζαν ξεροτήανα την ημέρα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου (25 Μάρτίου) , ενώ στο χωριό Συγκράση την ημέρα της γιορτής των Αγ. Παύλου και Πέτρου (29 Ιουνίου). Ακόμα την ημέρα των Εισοδίων της Θεοτόκου παρασκεύαζαν ξεροτήανα μπατά (με προζύμι) που τηγανίζονταν σε φρέσκο ελαιόλαδο, αφού ήταν η εποχή παραγωγής ελαιολάδου. Άζυμα ξεροτήανα (δηλ. χωρίς προζύμι) παρασκεύαζαν την ημέρα της εορτής του Αγ. Νικολάου, που τηγανίζονταν σε μαυρόλαδο (μαύρο ελαιόλαδο) .

Επικρατούσε η πεποίθηση πως την ημέρα των Θεοφανείων αν δεν έριχναν ξεροτήανα στο δώμα για τους καλικάντζαρους, τότε αυτοί θα κατέβαιναν από τη καπνοδόχο και θα έσπαζαν το τηγάνι ή θα έφτυναν μέσα στο τηγάνι.

Όσες γυναίκες έκαναν ξεροτήανα για την Πρωτοχρονιά είχαν τη συνήθεια το πρωί της ημέρας της γιορτής να ρίχνουν απ' αυτά και στα βόδια τους μαζί με κόλλυβα που τους έριχναν από το σιτάρι που έβραζαν για τον άγιο Βασίλη. Πίστευαν ότι τα βόδια έπρεπε την ημέρα αυτή να φαν κι αυτά από τους κόπους τους.

ΠΗΓΗ: Εικονικό Μουσείο Κυπριακών Τροφίμων και Διατροφής

Επόμενο άρθρο:


Επιστροφή
στην αρχή