Τα ψυχολογικά των Κυπρίων (Συνέντευξη)

ΕΙΔΗΣΕΙΣ /ΚΥΠΡΟΣ
Ο ψυχίατρος Σίμος Κυριακίδης περιγράφει και συνθέτει τη συμπεριφορά της κοινωνίας μας, αλλά και τις ατομικές δυσκολίες μας.

Οι Κύπριοι μετά την κρίση έχασαν σε μεγάλο βαθμό την εμπιστοσύνη τους στο «Σύστημα», έγιναν πιο ανασφαλείς και λιγότερο ανέμελοι. Tα λόγια αυτά του ψυχίατρου Σίμου Κυριακίδη αγγίζουν σχεδόν όλους τους Κύπριους πολίτες. Η λέξη άγχος μπήκε στην καθημερινότητά μας. Πολλοί το αφήνουν να τους καταδυναστεύει. Όλο και περισσότεροι όμως καταφεύγουν στον ειδικό. Τι πραγματικά συμβαίνει στον ασθενή, αλλά και στην κοινωνία μας μάς απαντά ο ψυχίατρος Σίμος Κυριακίδης.

 

- Πώς θα χαρακτηρίζατε από ψυχολογικής άποψης τη συμπεριφορά των Κυπρίων αυτήν την εποχή; Υπάρχει κάποια σημαντική διαφοροποίηση;

Υπάρχει έντονο άγχος στην προσπάθεια εξεύρεσης πόρων και (οικονομικής) εξασφάλισης του μέλλοντος του καθενός και της οικογένειάς του. Αυτό κυρίως εστιάζεται στην ανεύρεση μια «καλής δουλειάς», αν είναι δυνατόν μόνιμης, με ικανοποιητικό και εξασφαλισμένο εισόδημα. Η αύξηση της ανεργίας και ο περιορισμός των προσλήψεων στο Δημόσιο στα χρόνια της κρίσης, αύξησε σημαντικά τον βαθμό δυσκολίας αυτής της προσπάθειας και ως εκ τούτου και το συνεπακόλουθο άγχος. Οι Κύπριοι μετά την κρίση έχασαν σε μεγάλο βαθμό την εμπιστοσύνη τους στο «Σύστημα», έγιναν πιο ανασφαλείς και λιγότερο ανέμελοι.

 

- Οι ασθενείς που σας επισκέπτονται πώς αντιδρούν; Δηλαδή είναι υπομονετικοί, πειθαρχημένοι ή απλά βιάζονται να επιλύσουν μια προσωπική δυσφορία που τους ανάγκασε να έρθουν σε σας;

Όλοι όσοι αντιμετωπίζουν ένα πρόβλημα υγείας οποιασδήποτε φύσης και υποφέρουν, είναι φυσιολογικό και αναμενόμενο να θέλουν να απαλλαγούν απ' αυτό το συντομότερο. Δυστυχώς η ψυχιατρική είναι ειδικότητα στην οποία χρειάζεται υπομονή. Τα περισσότερα προβλήματα ακόμα και με τα «καλύτερα» ή με τα «πιο δυνατά» φάρμακα χρειάζονται μερικές εβδομάδες έως μερικούς μήνες για να λυθούν. Κάποια φάρμακα μπορούν να ανακουφίσουν τον ασθενή από τις πρώτες ώρες, αλλά η αποτελεσματικότητά τους είναι περιορισμένη και χρησιμοποιούνται ακριβώς γι' αυτό, για μια αρχική ανακούφιση. Η υπομονή και η πειθαρχία που αναφέρατε, η συμμόρφωση στην αγωγή και στις οδηγίες του γιατρού, είναι απαραίτητες για την καλή έκβαση της θεραπείας και θεωρώ πως οι περισσότεροι ασθενείς δείχνουν αυτές τις αρετές.

 

- Πόσο σημαντική είναι η βιολογική αντιμετώπιση μιας δύσκολης κατάστασης; Προηγείται π.χ. μιας ψυχοθεραπευτικής βοήθειας; Εννοώ αν η βιολογική είναι μια πρώτη βοήθεια...

Εξαρτάται από την περίπτωση. Υπάρχουν παθήσεις όπως οι ψυχώσεις (π.χ. η σχιζοφρένεια) στις οποίες η φαρμακευτική αγωγή είναι η κύρια θεραπεία και η ψυχοθεραπεία είναι συμπληρωματική και άλλες όπως οι διαταραχές προσωπικότητας στις οποίες συμβαίνει το αντίθετο. Υπάρχουν επίσης παθήσεις στις οποίες η ιεράρχηση μεταξύ των δύο μεθόδων εξαρτάται από τη βαρύτητα της πάθησης. Για παράδειγμα στην κατάθλιψη, όταν πρόκειται για την ελαφρά μορφή (υπάρχει ελαφρά, μέτρια και βαριά), η θεραπεία επιλογής είναι η ψυχοθεραπεία ενώ στη βαριά (στην οποία συνήθως υπάρχει και αυτοκτονικότητα) η φαρμακευτική θεραπεία είναι απολύτως απαραίτητη. Να τονίσω ότι στις περισσότερες περιπτώσεις ο συνδυασμός των δύο μεθόδων δίνει τα καλύτερα αποτελέσματα. Το μόνο πρόβλημα με τον συνδυασμό και αυτό που κάνει τους ασθενείς να μην τον επιλέγουν τόσο συχνά, είναι το κόστος. Δηλαδή αν δεν υπήρχε το θέμα του κόστους, θεωρώ ότι οι περισσότεροι ασθενείς θα επέλεγαν τον συνδυασμό.

 

- Ποιες είναι οι κυρίαρχες διαταραχές που χρήζουν μιας άμεσης αντιμετώπισης;

Όπως είπαμε πριν, οι ψυχικές διαταραχές χρειάζονται χρόνο (και υπομονή) για να αντιμετωπιστούν. Υπάρχουν όμως και οι επείγουσες καταστάσεις στις οποίες υπάρχει απότομη και έντονη αλλαγή στο συναίσθημα ή στη συμπεριφορά και ενίοτε απώλεια του ελέγχου. Τέτοια περιστατικά μπορούν να εκδηλωθούν με έντονο άγχος και κρίσεις πανικού, με αυτοκαταστροφική - ετεροκαταστροφική συμπεριφορά ή με έντονα ψυχωσικά συμπτώματα. Όλες αυτές οι περιπτώσεις τουλάχιστον αρχικά, χρήζουν φαρμακευτικής αντιμετώπισης προκειμένου να μειωθεί η ένταση των συμπτωμάτων και να αποφευχθεί η περαιτέρω επιδείνωση που μπορεί να οδηγήσει σε μη αναστρέψιμες καταστάσεις όπως η αυτοκτονία. Κάποιες φορές η φαρμακευτική θεραπεία στο σπίτι δεν είναι αρκετή και ο ασθενής χρειάζεται να νοσηλευθεί σε ψυχιατρική κλινική. Μάλιστα σε περιπτώσεις επικινδυνότητας, η νοσηλεία αυτή μπορεί να γίνει χωρίς τη θέληση του ασθενή μετά από διάταγμα του δικαστηρίου.

 

- Ακούω από πολλούς ανθρώπους ότι κάνουν χρήση χαπιών. Τα χάπια καταστέλλουν απλά τα συμπτώματα ή βοηθούν στη βαθιά θεραπεία της νόσου;

Κάθε αισθητηριακή αντίληψη που έχουμε (οπτική, ακουστική, οσφρητική κ.λπ.), κάθε σκέψη που κάνουμε, κάθε συναίσθημα που νιώθουμε, στη βάση του προκαλείται από βιοχημικές και ηλεκτρικές αλλαγές μέσα στον εγκέφαλο. Όπως μια εικόνα στην οθόνη του υπολογιστή μας είναι το αποτέλεσμα της ηλεκτρικής λειτουργίας στον επεξεργαστή του, ένα συναίσθημα (χαρά, λύπη, θυμός κ.λπ.) είναι το αποτέλεσμα της βιοχημικής και ηλεκτρικής λειτουργίας μέσα στον εγκέφαλό μας. Ένα ψυχικό σύμπτωμα είναι μια διαταραχή των πιο πάνω λειτουργιών. Έτσι οι ακουστικές ψευδαισθήσεις είναι διαταραχή της αντίληψης, οι παρανοϊκές σκέψεις είναι διαταραχή της σκέψης και το καταθλιπτικό συναίσθημα είναι διαταραχή του συναισθήματος. Όταν λοιπόν ο ασθενής αντιμετωπίζει κάποιο πρόβλημα στις λειτουργίες αυτές, ο γιατρός μέσω των φαρμάκων παρεμβαίνει στη βιοχημεία του εγκεφάλου και αποκαθιστά την ομαλότητα. Συχνά αυτό είναι αρκετό για τον ασθενή, δηλαδή αν έχει ακουστικές ψευδαισθήσεις (αν δηλαδή «ακούει φωνές») και με το φάρμακο σταματήσει να τις ακούει, ο στόχος επετεύχθη. Πολλές φορές όμως αυτό δεν αρκεί, ο ασθενής χρειάζεται να αλλάξει τρόπο σκέψης και συμπεριφοράς, να μεταβάλει τις συνήθειες του, να αποκτήσει μεγαλύτερη αυτογνωσία κ.λπ., πράγματα που τα φάρμακα από μόνα τους δεν μπορούν να κάνουν. Σ' αυτές τις περιπτώσεις χρειάζεται η ψυχοθεραπεία. Άρα όπως είπα και πριν, η φαρμακοθεραπεία και η ψυχοθεραπεία είναι συνεργάτες και όχι αντίπαλοι, κάθε μέθοδος έχει τη θέση και τη χρησιμότητά της.

 

-Ακούω επίσης για μακρόσυρτες χρονικά συνεδριάσεις πασχόντων οι οποίοι δεν αποκόπτονται εύκολα από τον ειδικό. Είναι μια δεύτερη μητέρα ο ειδικός; Και ποιες είναι οι τελευταίες εξελίξεις στον τομέα της φαρμακευτικής; Υπάρχουν σύγχρονα φάρμακα με ασήμαντες παρενέργειες;

Τα νεότερα φάρμακα έχουν πολύ λιγότερες παρενέργειες (ανεπιθύμητες ενέργειες, ο σωστός όρος) από τα παλαιότερα. Τόσο στη θεραπεία της κατάθλιψης και του άγχους όσο και στη θεραπεία των ψυχώσεων (όπως της σχιζοφρένειας) στην οποία μέχρι πριν από μερικά χρόνια τα μόνα φάρμακα που υπήρχαν προκαλούσαν σημαντικές παρενέργειες, υπάρχουν πλέον επιλογές που μπορεί να γίνουν πολύ καλά ανεκτές από τον ασθενή.

Εδώ όμως πρέπει να πούμε δύο πράγματα. Το πρώτο είναι ότι τα φάρμακα αυτά δεν στερούνται παρενεργειών, μάλιστα σε κάποιους ασθενείς αυτές μπορεί να είναι έντονες, άρα δεν μπορεί κάποιος να τα παίρνει ανεξέλεγκτα. Και το δεύτερο είναι ότι όπως όλα τα φάρμακα έτσι και αυτά τα νεότερα, δεν είναι αποτελεσματικά σε όλους τους ασθενείς. Άρα σε πολλούς ασθενείς που δεν ανταποκρίνονται στα νέα φάρμακα, χρειάζεται να καταφύγουμε στα παλιά και να υποστούμε τις παρενέργειες.

 

- Θα μπορούσαμε να ελπίζουμε σε μια φαρμακευτική εξέλιξη όπου μια ψυχική διαταραχή να αντιμετωπιζόταν με την ταχύτητα ενός πανατόλ όπως στον πονοκέφαλο;

Κατ' αρχάς να πούμε ότι ο πονοκέφαλος ειδικά αν είναι συχνός και επίμονος είναι κι αυτός ένα σύμπτωμα μια πάθησης (ίσως και ψυχικής όπως το άγχος). Άρα η αντιμετώπισή του με παυσίπονο μπορεί να μην είναι η σωστή, θα πρέπει δηλαδή να βρεθεί αυτό που τον προκαλεί. Τα πρώτα αντικαταθλιπτικά και τα πρώτα αντιψυχωσικά φάρμακα ανακαλύφθηκαν (τυχαία) στις αρχές τις δεκαετίας του 50, μέχρι τότε δεν υπήρχαν φάρμακα γι' αυτές τις παθήσεις. Ειδικά οι ασθενείς με σχιζοφρένεια, που αποτελούσαν και αποτελούν το 1% του πληθυσμού, ήταν καταδικασμένοι, στην καλύτερη περίπτωση, στην κοινωνική απομόνωση. Η πρόοδος από τότε είναι εντυπωσιακή και οι επιλογές που έχουμε στη φαρμακευτική αντιμετώπιση των ψυχικών διαταραχών είναι πρωτοφανείς. Όμως ο εγκέφαλος και πολλές από τις λειτουργίες του αποτελούν ακόμα μυστήριο για την επιστήμη. Όσο προχωρά η αποκωδικοποίηση του εγκεφάλου τόσο θα προοδεύει και η φαρμακολογία που αφορά το όργανο αυτό. Αλλά το μεθεπόμενο μεγάλο βήμα θεωρώ πως βρίσκεται στον τομέα της γενετικής, στη σύνδεση δηλαδή όλων αυτών των λειτουργιών (άρα και των παθήσεων) με τα γονίδια που έχουμε στα κύτταρά μας. Μέσω της γενετικής θα έχουμε πλέον τη δυνατότητα πρόληψης των παθήσεων (όχι μόνο των ψυχικών) πριν ακόμα εκδηλωθούν.

 

 

Μακρύς ο δρόμος για την κυπριακή κοινωνία

 -Οι ενοχές ποιο ρόλο παίζουν στη συναισθηματική διαταραχή; Τολμώ να υποστηρίξω πως ενοχή είναι η κακή σχέση με τον εαυτό μας. Συμφωνείτε μ' αυτό; Αν ναι ποιο είναι το επόμενο βήμα; Πόσο δύσκολο ή ακόμα και δραματικό είναι να είσαι ψυχίατρος σε μια κοινωνία όπως η κυπριακή;

 

Δεν είναι τόσο δύσκολο όσο ίσως να φαίνεται. Η μόνη πραγματική δυσκολία είναι το στίγμα της ψυχικής διαταραχής. Το στίγμα πέραν της πρόσθετης ψυχικής επιβάρυνσης που προκαλεί στον ασθενή, αποτελεί και τον σημαντικότερο αποτρεπτικό παράγοντα για να επισκεφτεί ο ασθενής τον ειδικό (τον ψυχολόγο ή τον ψυχίατρο). Στις ανεπτυγμένες χώρες (δηλαδή και σ' εμάς εδώ στην Κύπρο), για κάθε έναν ασθενή με κατάθλιψη που ζητά βοήθεια και επισκέπτεται τον ειδικό, υπάρχει άλλος ένας που δεν το κάνει. Δηλαδή μόνο το 50% των ασθενών με κατάθλιψη επισκέπτονται τον ψυχολόγο ή τον ψυχίατρο, το οποίο είναι από μόνο του τραγικό. Οι ίδιοι αυτοί ασθενείς που δεν επισκέπτονται τον ψυχίατρο (το άλλο 50%), συχνά επισκέπτονται γιατρούς άλλων ειδικοτήτων παραπονούμενοι για τα συμπτώματα της κατάθλιψης, που μερικές φορές είναι σωματικά (εύκολη κόπωση, πόνοι σε διάφορα σημεία του σώματος κ.λπ.) και δεν αναγνωρίζονται από τον ασθενή ως συμπτώματα κατάθλιψης. Ακόμα και όταν ο γιατρός που επισκέπτονται (ο παθολόγος, ο καρδιολόγος κ.λπ.) τους παραπέμπει σε ψυχίατρο, πολλοί ασθενείς δεν ακολουθούν τη συμβουλή του. Και αυτή είναι η μεγαλύτερη δυσκολία. Αν και η κυπριακή κοινωνία έχει προοδεύσει στο θέμα αυτό τα τελευταία χρόνια, ο δρόμος παραμένει μακρύς.

 

-Προβλέπω μια επιδείνωση στο πέρασμα του χρόνου σε ό,τι αφορά τη διαχείριση δύσκολων διαταραχών που κυρίως αφορά τη δυσκολία σύναψης ειλικρινών σχέσεων. Θα καταντήσουμε μια κοινωνία με ατομικές συνταγές από ειδικούς;

Όσον αφορά γενικά τις ψυχικές διαταραχές, η κατάσταση όντως επιδεινώνεται. Για παράδειγμα οι ασθενείς που πάσχουν αυτή τη στιγμή από κατάθλιψη σε όλο τον κόσμο, είναι περισσότεροι από 300.000.000 ενώ οι θάνατοι από αυτοκτονίες κάθε χρόνο είναι γύρω στις 800.000. Ο επιπολασμός της κατάθλιψης αυξήθηκε κατά 20% τα τελευταία δέκα χρόνια. Δεν ξέρουμε για ποιο λόγο συμβαίνει αυτό, υπάρχουν πολλές θεωρίες που προσπαθούν να το εξηγήσουν και συνοπτικά φαίνεται πως οι κύριες αιτίες είναι η απομόνωση των ανθρώπων (η δυσκολία σύναψης ειλικρινών σχέσεων που αναφέρατε) και ο έντονος ανταγωνισμός μεταξύ των ανθρώπων για απόκτηση πόρων και για κοινωνική επιτυχία. Στο πλαίσιο λοιπόν αυτό, η ανάγκη για χρήση αντικαταθλιπτικών και αγχολυτικών φαρμάκων είναι μεγαλύτερη. Να αναφέρω παρενθετικά ότι η χρήση μιας χημικής ουσίας για την αντιμετώπιση των ψυχικών διαταραχών, δεν είναι νέα μέθοδος. Πριν ανακαλυφθούν τα φάρμακα, οι άνθρωποι για αιώνες χρησιμοποιούσαν διάφορες ουσίες για να καταστείλουν τα συμπτώματα του άγχους και της κατάθλιψης. Η ευρύτερα χρησιμοποιούμενη ουσία ήταν και συνεχίζει να είναι, το αλκοόλ και φυσικά δεν υπάρχει αμφιβολία ότι είναι πολύ προτιμότερη και υγιέστερη η αντιμετώπιση των ψυχικών παθήσεων με άλλους τρόπους ακόμα και φαρμακευτικούς, παρά με το αλκοόλ. Υπάρχει λοιπόν τεκμηριωμένη αύξηση τόσο στη συχνότητα των ψυχικών παθήσεων, όσο και στην κατανάλωση των αντίστοιχων φαρμάκων. Αυτή είναι η τάση αυτή τη στιγμή και δεν φαίνεται στον ορίζοντα κάποια προοπτική ανακοπής της. Και επειδή δεν μπορούμε να ξέρουμε πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα στο μέλλον, αφήνω το τελικό συμπέρασμα σ' εσάς.

 

 

Τα πρώτα αντικαταθλιπτικά

Ο πονοκέφαλος ειδικά αν είναι συχνός και επίμονος είναι κι αυτός ένα σύμπτωμα μια πάθησης (ίσως και ψυχικής όπως το άγχος). Άρα η αντιμετώπισή του με παυσίπονο μπορεί να μην είναι η σωστή, θα πρέπει δηλαδή να βρεθεί αυτό που τον προκαλεί. Τα πρώτα αντικαταθλιπτικά και τα πρώτα αντιψυχωσικά φάρμακα ανακαλύφθηκαν (τυχαία) στις αρχές τις δεκαετίας του 50, μέχρι τότε δεν υπήρχαν φάρμακα γι' αυτές τις παθήσεις.

 

Oι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευσή τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.

Διαβάστε επίσης:

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

Κλίμα όξυνσης στα χωράφια της Δένειας

Πολίτης News, 02:55 (τελευταία ενημέρωση 02:55)

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

Κοινό μέτωπο εξήγγειλαν Νίκος-Προκόπης

Πολίτης News, 02:45 (τελευταία ενημέρωση 02:45)

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

ΚΕ για απειλές Τουρκίας: Το ενεργειακό πρόγραμμα της ΚΔ συνεχίζεται

Πολίτης News, 18.11.2018

Επιστροφή
στην αρχή