Τα παλαιά και τα άλλα... κόμματα

ΕΙΔΗΣΕΙΣ /ΚΥΠΡΟΣ
Μαζί με όσους επέλεξαν να μην εγγραφούν στους εκλογικούς καταλόγους, όσοι απείχαν από την ψηφοφορία υπερβαίνουν τις 200 χιλιάδες πολίτες.

Τρία είναι τα βασικά χαρακτηριστικά των αποτελεσμάτων των βουλευτικών εκλογών της περασμένης Κυριακής. Πρώτον, η ανάδειξη της αποχής ως πρώτου με διαφορά «κόμματος». Δεύτερον, η συρρίκνωση του συνόλου των τεσσάρων παλαιών κομμάτων (ΔΗΣΥ, ΑΚΕΛ, ΔΗΚΟ, ΕΔΕΚ). Τρίτον, η συγκρότηση για πρώτη φορά ενός «χώρου» από νέα σχήματα που αλλάζουν τη φυσιογνωμία του κομματικού συστήματος όπως το ξέραμε.

 

Πρώτο «κόμμα» η αποχή

Μαζί με όσους επέλεξαν να μην εγγραφούν στους εκλογικούς καταλόγους, όσοι απείχαν από την ψηφοφορία υπερβαίνουν τις 200 χιλιάδες πολίτες. Η αποχή έφτασε στο 33,3% του εκλογικού σώματος. Πρόκειται για πρωτοφανές μέγεθος στη σύγχρονη εκλογική ιστορία της Κυπριακής Δημοκρατίας. Μέσα σε μόλις μία δεκαετία (2006-2016) η αποχή έχει τριπλασιαστεί (πίνακας 1).

Η απόδοση του φαινομένου στην κατάργηση της υποχρεωτικότητας της ψήφου, όσο κι αν αυτή είχε κάποια επίδραση, οδηγεί σε εσφαλμένα συμπεράσματα. Η αποχή, όπως συμβαίνει σε όλες τις αντιπροσωπευτικές δημοκρατίες, συνιστά μια εκλογική συμπεριφορά με πολιτικά χαρακτηριστικά. Οι πολίτες που απέχουν απορρίπτουν και απαξιώνουν τα κόμματα και τους πολιτικούς θεσμούς, μηδενός εξαιρουμένου. Είναι απογοητευμένοι, ενίοτε θυμωμένοι, και δεν θεωρούν ότι η συμμετοχή τους μπορεί να αλλάξει οτιδήποτε προς το καλύτερο. Απέχουν διότι κρίνουν ότι έτσι αποδοκιμάζουν και απονομιμοποιούν το κομματικό σύστημα τη δεδομένη χρονική συγκυρία. Ένα μέρος της αποχής μπορεί να σχετίζεται με αδιαφορία για τα δημόσια πράγματα, ένα μεγαλύτερο μέρος με την κοινωνική περιθωριοποίηση και τον αποκλεισμό.

Το φαινόμενο της αποχής στον τόπο μας δεν είναι παροδικό και δεν αφορά κάποιο πολιτικό χώρο περισσότερο. Η αποχή μπορεί να αναχαιτιστεί κάπως μόνο αν η πολιτική και οι εκλογές αποκτήσουν ξεκάθαρο διακύβευμα, αν δηλαδή οι πολίτες πειστούν ότι από την έκβαση μιας εκλογικής αναμέτρησης επηρεάζεται άμεσα και ουσιαστικά η καθημερινότητά τους. Εύκολα λες κάτι τέτοιο («μπορείς να κάνεις τη διαφορά»), πολύ δύσκολα όμως μπορείς να πείσεις.

Πίνακας 1 

 

1981

1985

1991

1996

2001

2006

2011

2016

Εγγεγραμμένοι

308.729

346.459

381.322

409.996

467.543

501.024

531.463

543.186

Ψήφισαν

295.602

327.820

354.638

381.051

428.990

445.915

418.247

362.542

Αποχή

4,3%

5,4%

7%

7,1%

8,3%

11%

21,3%

33,3%

 

Συρρίκνωση παλαιών κομμάτων

Οι πρώτες εντυπώσεις επικεντρώθηκαν στο ΑΚΕΛ που έλαβε 25,7% και κατέγραψε μείωση 7 ποσοστιαίων μονάδων σε σχέση με το 2011. Χωρίς αμφιβολία οι απώλειες για το παραδοσιακά ισχυρό κόμμα της Αριστεράς είναι μεγάλες, με το εκτόπισμά του να καταγράφει ιστορικό χαμηλό. Αν και μικρότερης πολιτικής σημασίας, η συρρίκνωση της ΕΔΕΚ υπήρξε ακόμη πιο εμφαντική, αφού έχασε 40% των ψήφων της. Τόσο λίγες ψήφους και τόσο χαμηλά ποσοστά δεν έχει καταγράψει ποτέ στη μακρά ιστορία της η ΕΔΕΚ. Όμως και οι απώλειες σε ψήφους του ΔΗΣΥ (22,3%) αλλά και του ΔΗΚΟ (20,1%) δεν είναι αμελητέες (Πίνακας 2). Το ΔΗΚΟ κέρδισε τις εντυπώσεις, καθώς, με τη βοήθεια και του νέου εκλογικού νόμου, διατήρησε τις βουλευτικές του έδρες, παρά τη συρρίκνωση. Ο ΔΗΣΥ έχασε το 1/5 του εκτοπίσματός του και είδε όλα τα νέα κόμματα που ήθελε να αφήσει εκτός να εισέρχονται στη Βουλή, παρά την αύξηση του ορίου. Ο ευρύτερος χώρος της Δεξιάς βγαίνει ενισχυμένος, αλλά αυτό δεν συμφέρει τον ΔΗΣΥ, που συνήθισε και επιθυμεί να τον εκπροσωπεί μονοπωλιακά.

Αποτιμώντας από μεγαλύτερη απόσταση τα αποτελέσματα, προκύπτει ότι ένα πολύ σημαντικό μέρος όσων συμμετείχαν στις εκλογές επέλεξε με την ψήφο του να αποδοκιμάσει το σύνολο των παλαιών κομμάτων (ΔΗΣΥ, ΑΚΕΛ, ΔΗΚΟ, ΕΔΕΚ). Τα τέσσερα ιστορικά κόμματα είχαν συνολικές απώλειες 100 χιλιάδων ψηφοφόρων και 14,6 ποσοστιαίων μονάδων. Παρά ταύτα, οι πρόσφατες βουλευτικές εκλογές δεν ανατρέπουν το κομματικό σύστημα, που έχει τις ρίζες του στις αρχές της δεκαετίας του 1980. Ο ΔΗΣΥ και το ΑΚΕΛ παραμένουν οι ισχυροί πυλώνες, ενώ το ΔΗΚΟ είναι με διαφορά ασφαλείας τρίτο κόμμα και βασικός πυλώνας του λεγόμενου «ενδιάμεσου χώρου». Η βασικότερη ανατροπή αφορά τη θέση της ΕΔΕΚ, που παύει να είναι ο αδιαφιλονίκητος «4ος εταίρος», αφού για πρώτη φορά πολλά νέα κόμματα κάνουν αισθητή την παρουσία τους και δημιουργούν νέα δεδομένα.

 

Πίνακας 2

 

 

2016

2011

Διαφορά

 

ΨΗΦΟΙ

%

ΨΗΦΟΙ

%

ΨΗΦΟΙ

%

ΑΚΕΛ

90.204

25,67

132.171

32,67

-41.967

-31,8

ΔΗΣΥ

107.825

30,67

138.682

34,28

-30.857

-22,3

ΔΗΚΟ

50.923

14,49

63.763

15,76

-12.840

-20,1

ΕΔΕΚ

21.732

6,18

36.113

8,93

-14.381

-39,8 

Ο νέος ακραίος «ενδιάμεσος»

Από το 1981 διάφορα κόμματα και άλλα σχήματα επιχείρησαν μέσα από τη συμμετοχή τους στις βουλευτικές εκλογές να εκπροσωπήσουν κοινωνικές ομάδες. Ορισμένα κατάφεραν να εισέλθουν στη Βουλή, ιδιαίτερα μετά το 1996, όταν το όριο εισόδου μειώθηκε στο 1,8%. Μόνο οι Οικολόγοι έχουν καταφέρει ωστόσο να παραμείνουν εν ζωή, πετυχαίνοντας στις τελευταίες εκλογές να διπλασιάσουν τις ψήφους, το ποσοστό και τις έδρες τους. Πέρα από τους Οικολόγους, άλλα τρία κόμματα (Συμμαχία, Αλληλεγγύη, ΕΛΑΜ) κατάφεραν, παρά το αυξημένο όριο (3,6%), να εισέλθουν στη Βουλή. Το συνολικό ποσοστό που έλαβαν τα «άλλα κόμματα» έφτασε στο πρωτοφανές 22,97% και στους 80 χιλιάδες ψήφους (Πίνακας 3).

Για πρώτη φορά συγκροτείται ένας «χώρος» νέων κομμάτων με εκτόπισμα μεγαλύτερο του αθροίσματος των παλαιών «ενδιάμεσων» κομμάτων ΔΗΚΟ και ΕΔΕΚ. Ο «χώρος» αυτός δεν έχει κοινά ιδεολογικά χαρακτηριστικά, ενώ δεν είναι ούτε «κεντρώος» ούτε «ενδιάμεσος». Τα κόμματα που τον αποτελούν έχουν δυο κοινά ακραία χαρακτηριστικά στον πολιτικό τους λόγο: α) σκληρές θέσεις στο Κυπριακό και σαφή απόρριψη του πλαισίου λύσης που συζητείται, και β) αιχμηρή και συχνά δημαγωγική ρητορική στα κοινωνικοοικονομικά ζητήματα. Αναμφίβολα, ο λόγος του ΕΛΑΜ διαφοροποιείται περαιτέρω καθώς διαπνέεται από εθνικισμό και ξενοφοβία, χαρακτηριστικά των αντίστοιχων ακροδεξιών και νεοναζιστικών σχημάτων.

Η ρητορική αυτών των κομμάτων και ο αυξημένος χρόνος και ρόλος που θα έχουν πλέον στον δημόσιο χώρο βάζει πολλή πίεση και απειλεί με αποσταθεροποίηση τόσο τα δύο μεγάλα κόμματα όσο και τα δύο ιστορικά κόμματα του «ενδιάμεσου».

Πίνακας 3

 

1981

1985

1991

1996

2001

2006

2011

2016

ΔΗΣΥ+ΑΚΕΛ

64,69%

60,99%

66,44%

67,47%

68,71%

61,47%

66,95%

56,34%

ΔΗΚΟ+ΕΔΕΚ

27,67%

38,72%

30,44%

24,56%

21,35%

26,83%

24,69%

20,67%

ΑΛΛΑ ΚΟΜΜΑΤΑ

7,65%

0,29%

3,11%

7,96%

9,95%

11,57%

4,48%

22,97%

Το μεγαλύτερο πρόβλημα το έχουν τα μεγάλα κόμματα, εξαιτίας της αδυναμίας τους να έρθουν σε μια διαφανή πολιτική συνεννόηση μεταξύ τους για ορισμένα κρίσιμα ζητήματα. Από τα απλά, όπως είναι η εκλογή προέδρου της Βουλής, μέχρι τα σύνθετα, όπως είναι η οικονομική πορεία της χώρας στο πλαίσιο μιας ομοσπονδιακής λύσης του Κυπριακού. Οι δύο μεγάλοι καθίστανται όμηροι των «μικρών», με τους οποίους συχνά υπάρχει πολύ μεγαλύτερη πολιτική απόσταση απ’ ό,τι μεταξύ τους. Οι «μικροί» απαξιώνουν το λεγόμενο «ΔΗΣΑΚΕΛ», αλλά δεν έχουν καμιά δυσκολία να συνεργαστούν, στην κυβέρνηση, στη Βουλή και οπουδήποτε στον δημόσιο βίο είτε με τον ΔΗΣΥ είτε με το ΑΚΕΛ. Όλοι το έχουν πράξει κατ΄ επανάληψη.

Το κομματικό σύστημα στην Κυπριακή Δημοκρατία βρίσκεται σε μετάβαση. Η τάση για ριζική αλλαγή είναι εμφανής. Θα εξαρτηθεί τους επόμενους λίγους μήνες από την πορεία των συνομιλιών στο Κυπριακό. Ένα ναυάγιο θα οδηγήσει το πολιτικό σύστημα και τα μεγάλα κόμματα σε εσωστρέφεια, θα δημιουργήσει πρόσφορο έδαφος για αμφισβήτηση και απαξίωση των μεγάλων κομμάτων και θα ενισχύει περαιτέρω τα μικρότερα κόμματα. Μια συμφωνία στο Κυπριακό θα αλλάξει ριζικά την ατζέντα, θα φέρει ενώπιον των πολιτών νέα μεγάλα διλήμματα, θα κινητοποιήσει ξανά όσους απείχαν και θα επιτρέψει στα μεγάλα κόμματα να ανακτήσουν την πρωτοβουλία των κινήσεων.

 

Oι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευσή τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.

Επόμενο άρθρο:

Αφιέρωμα

Τίθεται θέμα ηγεσίας στον ΔΗΣΥ;

Η πραγματικότητα είναι ότι το εκλογικό αποτέλεσμα πρέπει να αποτελέσει πηγή σοβαρού προβληματισμού για τον Δημοκρατικό Συναγερμό.

02 / 03
Επιστροφή
στην αρχή