Τα άγνωστα χερσαία σαλιγκάρια της Κύπρου (WEB TV)

WEB TV /Η ΑΓΡΙΑ ΦΥΣΗ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ
Η δουλειά μας ήταν πολύ δύσκολη, καθώς έπρεπε να ερευνήσουμε σπιθαμή προς σπιθαμή ολόκληρη την Κύπρο για να βρούμε και να αναγνωρίσουμε όλα τα είδη.

Μέσα από τις ατελείωτές μας περιπλανήσεις (εγώ και η γυναίκα μου Φανή) στην κυπριακή φύση τα σαλιγκάρια μας είχαν τραβήξει την προσοχή, καθώς συναντούσαμε μεγάλη ποικιλία ειδών. Έτσι το 2004 αρχίσαμε αφιλοκερδώς μια συστηματική έρευνα και συλλογή σαλιγκαριών από ολόκληρη την Κύπρο και με συνεργασία ξένων επιστημόνων αρχίσαμε να καταμετρούμε και να ταυτοποιούμε τα είδη που βρίσκαμε. Το θέμα παρουσίαζε μεγάλο ενδιαφέρον, καθώς το 26% περίπου είναι ενδημικά της Κύπρου και μάλιστα μερικά από αυτά πολύ σπάνια και μοναδικά. Ενδημικό είδος της Κύπρου σημαίνει ότι υπάρχει μόνο στην Κύπρο και πουθενά αλλού στον πλανήτη. Αυτό συμβαίνει σε όλα τα νησιώτικα περιβάλλοντα λόγω της απομόνωσης που υφίστανται τα είδη αυτά. Με την πάροδο των χιλιάδων χρόνων και λόγω της απομόνωσής τους στο νησιώτικο περιβάλλον τα σαλιγκάρια αυτά εξελίχθηκαν σε ενδημικά της Κύπρου.

 

Rumina saharica:

 

Η έρευνα με τα σαλιγκάρια διήρκεσε περίπου οκτώ χρόνια και το 2012 αποφασίσαμε να γράψουμε ένα βιβλίο που «λείπει» από τον τόπο μας. Το βιβλίο 350 σελίδων και με 500 φωτογραφίες τελείωσε δύο χρόνια μετά αλλά ακόμα δεν έχει εκδοθεί λόγω οικονομικών δυσκολιών. Η δουλειά αυτή ήταν πραγματικά πολύ δύσκολη, καθώς έπρεπε να ερευνήσουμε σπιθαμή προς σπιθαμή ολόκληρη την Κύπρο για να βρούμε και να αναγνωρίσουμε όλα τα είδη. Ελπίζουμε επίσης ότι το βιβλίο μας που αφορά αυτή τη μικρή ενότητα της πλούσιας βιοποικιλότητας του τόπου μας όταν εκδοθεί να αποτελέσει πηγή μάθησης για τις τωρινές και μελλοντικές γενιές. Το βιβλίο αυτό αν τα καταφέρω να το εκδώσω και δεν μείνει ένα όνειρο θερινής νυκτός θα το αφιερώσουμε στα αγαπημένα μας παιδιά μας Αντρέα, Μιχαϊλίτσα και Χρύσανθο.

Παρά του ότι δεν έχουμε τύχει καμίας αναγνώρισης και καμίας βοήθειας από την πολιτεία εμείς νιώθουμε υπερήφανοι για αυτά που έχουμε κάνει και θα κάνουμε ακόμα βάζοντας και εμείς το λιθαράκι μας στη διάσωση της φυσικής μας κληρονομίας, στην έρευνα και την προστασία της σπάνιας βιοποικιλότητας της Κύπρου μας.

Τα σαλιγκάρια είναι γαστερόποδα, πνευμονοφόρα μαλάκια και το σώμα τους προφυλάσσεται από όστρακο με εξαίρεση τους γυμνοσάλιαγκες που ανήκουν και αυτοί στα σαλιγκάρια.

 

Helix cincta:

 

Σε ολόκληρο τον πλανήτη έχουν καταγραφεί χιλιάδες διαφορετικά είδη σαλιγκαριών.

Στην Κύπρο υπάρχουν 35 οικογένειες σαλιγκαριών με 110 διαφορετικά είδη. Οι περισσότεροι Κύπριοι δεν γνωρίζουν ότι έχουμε τόσα πολλά είδη, καθώς τα περισσότερα είδη είναι πολύ μικρά και γνωρίζουν μόνο τα μεγάλα και εδώδιμα είδη. Μερικά από αυτά είναι μεγέθους κεφαλής καρφίτσας, ενώ μερικά ενδημικά είδη ζουν μόνο σε μερικούς μικρούς βιότοπους και κινδυνεύουν με αφανισμό. Τα σαλιγκάρια δραστηριοποιούνται κατά τις υγρές περιόδους του χειμώνα, από τον Νοέμβριο μέχρι και τον Απρίλιο, ενώ το καλοκαίρι βρίσκονται σε μια κατάσταση καλοκαιρινής νάρκης. Όλα τα σαλιγκάρια είναι φυτοφάγα, ενώ μερικά είδη τρέφονται εκτός από φυτικά είδη και με άλλα είδη σαλιγκαριών. Αναπαράγονται όλα κατά το φθινόπωρο μετά τις πρώτες βροχές τοποθετώντας τα αβγά τους σε τρύπες στο έδαφος που ανοίγουν τα ίδια. Τα συναντάμε σχεδόν σε όλους τους βιότοπους από παράλιες περιοχές μέχρι τις ψηλότερες κορυφές του Τροόδους. Πολλά από τα ενδημικά μας είδη έχουν κηρυχτεί ως κινδυνεύοντα από την IUCN. Στην Κύπρο υπάρχει το κόκκινο βιβλίο της χλωρίδας του τόπου μας με όλα τα κινδυνεύοντα είδη φυτών της Κύπρου και επείγεται να γίνει και το κόκκινο βιβλίο της πανίδας της Κύπρου.

Μερικά είδη έχουν μεταφερθεί άμεσα ή έμμεσα από τους ανθρώπους και έχουν εγκλιματιστεί στον τόπο μας.

Δέκα από τα είδη της οικογένειας Helix τα συναντάμε στην Κύπρο και αποτελούν τα μεγαλύτερα από όλα τα άλλα. Είναι όλα εδώδιμα και ζουν σε διάφορες περιοχές, σε βουνά, κήπους, κάμπους, λόφους και χωράφια ή εκτρέφονται σε φάρμες σαλιγκαριών.

Αρκετά διαδεδομένο είναι και το μάζεμα σαλιγκαριών στην Κύπρο, συνήθως με τις πρώτες βροχές του φθινοπώρου.

Κάποια από τα πιο διαδεδομένα εδώδιμα σαλιγκάρια που βρίσκονται στη χώρα μας είναι: Cantareus aspersus, Theba pisana, Helix cincta και Eobania vermiculata.

 

Cantareus aspersus:

 

 Eobania vermiculata:

 

Τα χερσαία σαλιγκάρια έχουν διαδραματίσει πολύ σημαντικό ρόλο στη διατροφή των πρώτων νεολιθικών κάτοικων της Κύπρου. Έχουν βρεθεί σε ανασκαφές νεολιθικών οικισμών σε τροφικά κατάλοιπα χερσαία σαλιγκάρια που αποτελούσαν μέρος της διατροφής των τότε κατοίκων. Έχουν βρεθεί στον οικισμό Καντού-Κουφόβουνος, στη θέση Άγιος Επίκτητος - Βρυσί, στον οικισμό Σωτήρα - Τεππές και στη Xοιροκοιτία που χρονολογείται από τη μεταγενέστερη φάση της Ακεραμικής Νεολιθικής Περιόδου (γύρω στο 7000 π.X.). Επίσης στο κατεχόμενο χωριό Αγία Ειρήνη έχουμε βρει σε συλημένο ρωμαϊκό βασιλικό τάφο χερσαίο σαλιγκάρι του ενδημικού είδους Assyriella bellardii που ήταν τοποθετημένο μαζί με τον νεκρό και  πολύ πιθανό να χρησιμοποιείτο ως δακρυδόχος. Χερσαία σαλιγκάρια έχουν βρεθεί και σε πολλές άλλες νεολιθικές θέσεις.

 

 Theba pisana:

 

Εχθροί των σαλιγκαριών ξεκινώντας από τον ανθρώπινο παράγοντα είναι:

Μετά από βροχή, κυρίως το φθινόπωρο, χιλιάδες σαλιγκάρια σκοτώνονται από αυτοκίνητα στους δρόμους.

Το αλόγιστο μάζεμα σαλιγκαριών που γίνεται από τους ανθρώπους προς βρώσιν και εμπορία αποτελεί επίσης μεγάλο κίνδυνο αφανισμού ορισμένων ειδών εδώδιμων σαλιγκαριών. Το μάζεμά τους γίνεται συνήθως το φθινόπωρο μετά τις πρώτες βροχές, εποχή που τα σαλιγκάρια αναπαράγονται, πριν προλάβουν να γεννήσουν. Υπάρχουν περιπτώσεις που ξέρω άτομα τα οποία μαζεύουν σε μια νύχτα πέραν των 100 κιλών με σκοπό την εμπορία. Αυτό δεν απαγορεύεται από τον νόμο στην Κύπρο (κακώς) αλλά η ζημιά που γίνεται είναι τεράστια. Πρέπει επειγόντως να θεσπιστούν νόμοι γι’ αυτό, όπως υπάρχουν και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Οι πυρκαγιές είναι ένας από τους πιο μεγάλους εχθρούς των σαλιγκαριών, οι οποίες τα αποδεκατίζουν κατά χιλιάδες και που σχεδόν πάντα οφείλονται σε ανθρώπινους παράγοντες, καταστρέφοντας ολόκληρες αποικίες με σπάνια ενδημικά σαλιγκάρια τα οποία  χρειάστηκαν χιλιάδες χρόνια για να δημιουργηθούν.

Η οικιστική και βιομηχανική ανάπτυξη αποτελεί σοβαρό κίνδυνο για τα σαλιγκάρια, όπου καταστρέφονται ανεπανόρθωτα οι βιότοποί τους και αποδεκατίζονται ολόκληροι πληθυσμοί από σπάνια και ενδημικά είδη.

 

Assyriella bellardii:

 

 

Εχθροί των σαλιγκαριών

Εχθροί των σαλιγκαριών οι οποίοι οφείλονται σε φυσικούς παράγοντες είναι:

Η παρατεταμένη ανομβρία, καθώς και οι πολύ υψηλές θερμοκρασίες επιδρούν αρνητικά στα σαλιγκάρια με καταστρεπτικές συνέπειες. Αν και τα σαλιγκάρια αντέχουν μέχρι και τρία χρόνια σε νάρκη, οι πολύ υψηλές θερμοκρασίες και η ανομβρία έχουν ως αποτέλεσμα τον μαζικό τους θάνατο.

Ένα είδος κολεοπτέρου, το Ablattaria arenaria της οικογενείας Silphidae, το οποίο είναι έντομο που  παρασιτεί στα σαλιγκάρια και οι προνύμφες του όπως και τα ενήλικα έντομα τρέφονται με αυτά.

Διάφορα είδη μύγας της οικογενείας Sciomyzidae όπως η Euthycera formosa παρασιτούν πάνω στα σαλιγκάρια και τους γυμνοσάλιαγκες. Γεννούν τα αβγά τους πάνω στα σαλιγκάρια, από τα οποία εκκολάπτονται οι κάμπιες που αρχίζουν να τρέφονται με το ζωντανό σαλιγκάρι, με αποτέλεσμα αυτό να πεθάνει. Οι κάμπιες συνεχίζουν να τρέφονται από το νεκρό σαλιγκάρι μέχρι να μεταμορφωθούν σε τέλεια έντομα. Από ένα σαλιγκάρι μεγέθους ρεβιθιού μπορεί να εκκολαφθούν μέχρι και τρεις μύγες.

 

Tawny garden slug - Limax flavus:

 

Rattus rattus η κυπριακή ποντίκα, ένα παμφάγο θηλαστικό που το διαιτολόγιο του περιλαμβάνει και σαλιγκάρια.

Eumeces schneideri, η μεγαλύτερη από τα 11 είδη σαύρας που έχουμε στην Κύπρο και συμπεριλαμβάνει και τα σαλιγκάρια στο διαιτολόγιο της.

Acomys nesiotes ο κυπριακός ακανθοποντικός, σπάνιο θηλαστικό για την Κύπρο που το διαιτολόγιο του αποτελείται σχεδόν αποκλειστικά με σαλιγκάρια.

Κυπριακός ακαντζόχοιρος, ενδημικό υποείδος της Κύπρου, ακόμη ένας φυσικός εχθρός των σαλιγκαριών καθώς το παμφάγο του διαιτολόγιο περιλαμβάνει και τα σαλιγκάρια.

Αρκετά είδη πουλιών επίσης τρέφονται με σαλιγκάρια.

 

Albinaria greeni

 

Albinaria saxatilis

 

Cantareus aspersus

 

Helix cincta

 

Monacha siriaca

 

Pomatias glaucus

 

Rumina decollata

 

Theba pisana

 

Xeropicta krynicki

Oι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευσή τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.

Διαβάστε επίσης:

WEB TV

Υπέρ και κατά της θερινής και της χειμερινής ώρας για την Κύπρο(WebTV)

ΜΑΡΙΛΕΝΑ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ, 13.08.2018

WEB TV

Ευρωεκλογές και οι προκλήσεις της ΕΕ (web tv)

ΜΑΡΙΛΕΝΑ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ, 10.08.2018

WEB TV

Η Ευρώπη στο σπίτι μας - Επίσκεψη στο Δάλι (WebTv)

ΓΙΩΤΑ ΧΑΤΖΗΚΩΣΤΑ, 08.08.2018

Επιστροφή
στην αρχή