Συνεργατισμός: Η ιδέα που ξέφτισε

ΕΙΔΗΣΕΙΣ /ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
Το Συνεργατικό Κίνημα έδωσε διέξοδο στις επαγγελματικές και οικογενειακές υποχρεώσεις των ανθρώπων την εποχή που οι περισσότεροι ήταν γεωργοί

Οι τίτλοι τέλους πέφτουν σήμερα για το Συνεργατικό Πιστωτικό Ίδρυμα της Κύπρου. Κι αν ο κύκλος ολοκληρώνεται, η ιστορία των 100 και πλέον χρόνων δεν ξεγράφεται γιατί είναι ριζωμένη βαθιά στην κοινωνία. Το Κίνημα αποτέλεσε πολύτιμη διέξοδο στις επαγγελματικές και οικογενειακές υποχρεώσεις των Κυπρίων από τις αρχές του 20ού αιώνα, βοηθώντας τον κόσμο να ξεφύγει από τη φτώχεια και τη μιζέρια και να σταθεί στα πόδια του. Ακόμη και μετά το σκληρό κτύπημα του 1974.

Οι τοκογλύφοι


Η ανάγκη ίδρυσης του Συνεργατικού Κινήματος πάει πίσω στα τέλη του 19ου αιώνα. Είναι ενδιαφέρον να δούμε ποιες ήταν οι συνθήκες που την επέβαλαν. Η άφιξη των Βρετανών το 1878 βρήκε το νησί σε άθλια κατάσταση: Χωρίς έργα υποδομής και δομημένη διοίκηση, με τους αγρότες -μικροκαλλιεργητές ή μισταρκούς στα τσιφλίκια της εκκλησιάς και λίγους μεγαλοκτηματίες- να βρίσκονται στη χειρότερη μοίρα. Την εποχή εκείνη, όπως γράφει ο Γιώργος Γιωργής στο βιβλίο του «Η ιστορία του Κυπριακού Συνεργατικού Ιδρύματος», το 85% των 186 χιλ. Κυπρίων, σύμφωνα με την πρώτη απογραφή των Άγγλων, ήταν γεωργοί. Η βαριά φορολογία, οι ανομβρίες, η ανυπαρξία υδρευτικού συστήματος και η τοκογλυφία είχαν τσακίσει τους χωρικούς.

Πρώτα τα ταμιευτήρια

 Τα πρώιμα συνεργατικά βήματα άρχισαν στην Κύπρο την τελευταία 20ετία του 19ου αιώνα. Το 1883 ιδρύθηκε η Γεωργική Εταιρεία στην Αμμόχωστο με σκοπό την καλύτερη διάθεση των προϊόντων. Το γεγονός ότι η βάση της προερχόταν από μία μειοψηφική ελίτ της εποχής, αποκλείοντας τη μεγάλη μάζα των μικροκαλλιεργητών, οδήγησε στη γρήγορη κατάρρευσή της. Λίγο πριν την εκπνοή του 19ου αιώνα παρουσιάζονται στις τοπικές εφημερίδες αρκετά άρθρα για τη θεωρία και τις αξίες του Συνεργατισμού, που είχε αρχίσει να εμπεδώνεται στην Αγγλία και τη Γερμανία. Κείμενα γραμμένα από νεαρούς προοδευτικούς αστούς, οι οποίοι κατά τη διάρκεια των σπουδών τους ήρθαν σε επαφή με την ιδέα του Συνεργατισμού. Το άτυπο κίνημα των νέων αυτών οδήγησε το 1897 στην ίδρυση του πρώτου ταμιευτηρίου με την επωνυμία «Ταμείον Οικονομίας». Το 1901 η ίδρυση των ταμιευτηρίων πήρε τον χαρακτήρα επιδημίας. Στο τέλος του χρόνου λειτουργούσαν ήδη 14 ταμιευτήρια, αποταμιευτικού κυρίως χαρακτήρα, και μέχρι το τέλος της δεκαετίας του ‘20 πάνω από 30.

   ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Φάκελος Συνεργατισμού: «Θα δημιουργηθεί ξανά από τη στάχτη του»

 

Το Λευκόνοικο


Το Λευκόνοικο θεωρείται η κοιτίδα του Κυπριακού Συνεργατικού Ιδρύματος. Η χωρική Τράπεζα Λευκοίκου ήταν η πρώτη συνεργατική εταιρεία και δημιουργήθηκε το 1909. Για την ίδρυσή της πρωτοστάτησαν ο Ιωάννης Οικονομίδης, επιφανής προσωπικότητα της οικονομικής, πολιτικής και κοινωνικής ζωής της εποχής, και ο Μάρκος Χαραλάμπους, διευθυντής του δημοτικού της κοινότητας. Ο Οικονομίδης, που θεωρείται θεμελιωτής του Συνεργατικού Κινήματος στην Κύπρο, ετοίμασε το 1911 νομοσχέδιο για τις συνεργατικές εταιρείες. Ο νόμος ψηφίστηκε το 1914 ενισχύοντας την τάση για ίδρυση κι άλλων ΣΠΕ, παρότι το ξέσπασμα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου εμπόδισε τη μεγάλη ανάπτυξη του Κινήματος που άρχισε να ανακάμπτει ξανά μετά τον πόλεμο. Σταθμός στην ιστορική πορεία και εξέλιξη του Συνεργατισμού θεωρείται το πρώτο αγροτικό συνέδριο στο Λευκόνοικο το 1920. Ανάμεσα στις σημαντικότερες αποφάσεις του ήταν η προτροπή προς τη βρετανική διοίκηση να επιδείξει μεγαλύτερο ενδιαφέρον για το Συνεργατικό Κίνημα και προωθήσει την ίδρυση των ΣΠΕ.

Αριστερά: Το 1950 άρχισε να εφαρμόζεται το πρόγραμμα σχολικής αποταμίευσης, το οποίο είχε μεγάλη επιτυχία. Το βιβλιαράκι καταθέσεων.

Αξίες και αλληλεγγύη

Συνεργατικός πολιτισμός

Αφετηρία της ευρείας διάδοσης του Συνεργατισμού θεωρείται η ίδρυση της Γεωργικής Τράπεζας το 1925. Ενδεικτικό το γεγονός ότι τη χρονιά αυτή υπήρχαν μόλις 19 συνεργατικές εταιρείες, ενώ το 1930 αυξήθηκαν σε 326. Η ίδρυση της ΣΚΤ το 1937 ενίσχυσε ακόμη περισσότερο το Κίνημα. Σύμφωνα με τον Γιώργο Γιωργή, ο Συνεργατισμός στην Κύπρο δεν ήταν ένα απλό οικονομικό σύστημα. Είχε ιδιαίτερα έντονο κοινωνικό χαρακτήρα και διαμόρφωσε ένα σύστημα αξιών το οποίο μπορεί να ονομαστεί και συνεργατικός πολιτισμός. Στηρίχθηκε στην αλληλεγγύη, εξ ου και το σλόγκαν «ο καθένας για όλους και όλοι για τον καθένα», στη συνεργασία και την αλληλοβοήθεια, γι’ αυτό και αναπτύχθηκε τόσο πολύ. Πρόσφερε αθόρυβα, όπως επισημαίνει ο συγγραφέας, στη μόρφωση και την ανάπτυξη της παιδείας. Στις απαρχές της ανάπτυξής του δεν στηρίχθηκε στην πολιτική αντιπαράθεση και στον εθνικισμό, αντίθετα ευνοούσε τον πολυκοινοτισμό.


Σημαντική καμπή στην ιστορία του Κινήματος του Συνεργατισμού στην Κύπρο θεωρείται ο διαχωρισμός του Συνεργατικού Κινήματος σε ε/κ και τ/κ το 1959 με την υπογραφή των συμφωνιών Ζυρίχης - Λονδίνου όπου 120 τ/κ συνεργατικές αποχώρησαν και ίδρυσαν δική τους.

Αριστερά, το Συνεργατικό Παντοπωλείο Περιστερωνοπηγής Αμμοχώστου και, δεξιά, της Χοιροκοιτίας.

Ο ρόλος της Κεντρικής Συνεργατικής

 

Η εξάπλωση του Συνεργατισμού, τα προβλήματα που ανεφύησαν και οι εμπειρίες που συσσωρεύτηκαν, οδήγησαν το 1937 στην ίδρυση της Συνεργατικής Κεντρικής Τράπεζας από τις συνεργατικές εταιρείες. Στην ιδρυτική συνέλευση στο Ελένειο στη Λευκωσία αντιπροσωπεύτηκαν ΣΠΕ από 65 κοινότητες, μαζί και το Ταμιευτήριο Δασκάλων. Κάθε εταιρεία - μέλος είχε μία ψήφο ανεξάρτητα από τον αριθμό των μετοχών της στη ΣΚΤ. Με την πάροδο του χρόνου, οι οικονομικοί δείκτες της ΣΚΤ, που ξεκίνησε χωρίς τα απαραίτητα κεφάλαια, βελτιώθηκαν σημαντικά και η συνεργατική αποστολή ενισχύθηκε κι επεκτάθηκε. Το 1946 υπήρχαν 481 ΣΠΕ από 412 τον προηγούμενο χρόνο, ενώ το 1950 ο αριθμός των μελών των συνεργατικών ξεπέρασε τις 100 χιλ. Το 1950 άρχισε να εφαρμόζεται με επιτυχία το πρόγραμμα σχολικής αποταμίευσης.


Το τέλος της δεκαετίας του ’50 βρήκε τη ΣΚΤ σημαντικά ενισχυμένη. Οι καταθέσεις πλησίασαν τα 2 εκατ. λίρες, υπερκαλύπτοντας τα δάνεια, ενώ υπήρχαν 740 ελληνικές συνεργατικές εταιρείες. Πέραν της αποταμιευτικής και πιστωτικής πλευράς του Συνεργατισμού, η ανάπτυξη στράφηκε και προς τη δημιουργία αγροτικών συνεταιρισμών και συνεργατικών παντοπωλείων. Στα παντοπωλεία τα μέλη αγόραζαν «βερεσιέ» μέχρι να πάρουν το βδομαδιάτικο τους και να πληρώσουν. Το 1961 ιδρύθηκε ο ΣΟΠΑΖ και το 1964 ο Συνεργατικός Οργανισμός Διαθέσεως Εσπεριδοειδών Μόρφου. Μέχρι το τέλος του 1972, το Συνεργατικό Κίνημα είχε υπό τον έλεγχό του πέραν του 60% της παγκύπριας παραγωγής χαρουπιών. Πέραν του 50% των βιομηχανοποιήσιμων σταφυλιών κατέληγε στη ΣΟΔΑΠ. Η τουρκική εισβολή έπληξε το Συνεργατικό Κίνημα, αφού 227 ΣΠΕ διαφόρων τύπων εκτοπίστηκαν, χάνοντας ενεργητικά ύψους 110 εκατ. Παρ’ όλα αυτά, μέσω των σχεδίων-κινήτρων που εξήγγειλε η κυβέρνηση μέσω του Συνεργατισμού, μικρός αριθμός προσφύγων γεωργών επαναδραστηριοποιήθηκαν, ενώ δόθηκαν και δάνεια για εξασφάλιση στέγης. Από 267 χιλ. μέλη που είχε ο Συνεργατισμός το 1972, το 2002 ανήλθαν σε 388 χιλ.

ΠΗΓΕΣ: Η ιστορία του Κυπριακού Συνεργατικού Κινήματος (Γιώργος Γιωργής), Διαδρομή στον Χρόνο (έκδοση της ΣΚΤ)

Oι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευσή τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.

Διαβάστε επίσης:

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

Η Μέρκελ δεν θα πάει στο γεύμα προς τιμήν του Ερντογάν

Πολίτης News, 12:10 (τελευταία ενημέρωση 12:10)

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

Τσελεπής: Εξελίξεις θα υπάρξουν είτε θετικές, είτε αρνητικές

Πολίτης News, 11:56 (τελευταία ενημέρωση 11:56)

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

Σουηδία: Ο Πρωθυπουργός έχασε την ψήφο εμπιστοσύνης στο κοινοβούλιο

Πολίτης News, 11:55 (τελευταία ενημέρωση 11:55)

Επιστροφή
στην αρχή