Πώς επιβίωναν οι έγκλειστοι Ελληνοκύπριοι στο Dome

ΕΙΔΗΣΕΙΣ /ΚΥΠΡΟΣ
Από τις πρώτες μέρες στο Dome, οι Κερυνειώτες οργανώθηκαν. Κατεγράφησαν όσοι ζήτησαν καταφύγιο, προγραμματίσθηκε η σίτιση, δημιουργήθηκε σχολείο.

Η ζωή στο Dome (Tης Μερόπης Μωυσέως)

Το 1974, ο 25χρονος τότε Κώστας Ζαμπαρλούκος είχε μόλις επιστρέψει στην Κύπρο μετά τις σπουδές του στην Αγγλία και ζούσε στην Κερύνεια. Εγγονός του Κώστα Κατσελλή, ιδιοκτήτη του ξενοδοχείου Dome, είχε αναλάβει τη μελέτη για ένα δεύτερο Dome, κοντά στο λιμάνι της Κερύνειας.

Το Dome 2 δεν υλοποιήθηκε ποτέ. Το Dome 1 έμελλε να γράψει τη δική του σελίδα στη σύγχρονη Ιστορία της Κύπρου. Μια σελίδα που παρέμεινε θαμμένη κάτω από την επίσημη αφήγηση των γεγονότων της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο.

Δημιουργία κοινότητας
Από τις πρώτες μέρες στο Dome, οι Κερυνειώτες οργανώθηκαν: σε δεκάδες σελίδες καταχωρήθηκαν με αλφαβητική σειρά τα ονόματα των «προσωρινών» -όλοι ήλπιζαν- ένοικων του ξενοδοχείου, η ηλικία, το επάγγελμα, ο τόπος καταγωγής, η ημερομηνία άφιξης και αναχώρησής τους. Στη λίστα μικρά παιδιά, ενήλικες, υπερήλικες. Και η Ευαγγελία, ηλικίας τριών ημερών…

«Στην αρχή υπήρχε πολλή ελπίδα ότι όσοι έμεναν στο ξενοδοχείο θα πήγαιναν στα σπίτια τους. Σταδιακά ο κόσμος απογοητευόταν», λέει ο Κ. Ζαμπαρλούκος.
Στις 28 Ιουλίου είχαν καταγραφεί 676 άτομα στο Dome. Την πρώτη βδομάδα μετά την εισβολή ο αριθμός ήταν πολύ μεγαλύτερος, πολλοί όμως πήραν τα αυτοκίνητά τους και έφυγαν όσο ακόμη ήταν ανοιχτοί οι δρόμοι προς Λευκωσία.
Στις 7 Αυγούστου, ο αριθμός των «ενοίκων» έπεσε στους 472. Σε ένα ξενοδοχείο χωρητικότητας 300 ατόμων, όσες οι κλίνες του, παρέμειναν όλοι αυτοί οι άνθρωποι μέχρι και τον Δεκέμβριο 1974.

«Ενώ πίστευαν όλοι ότι θα ήταν κάτι προσωρινό, καθώς περνούσαν οι μέρες, οι εβδομάδες, οι περισσότεροι έβλεπαν ότι τα πράγματα δεν θα επέστρεφαν στην ομαλότητα. Τα παιδιά δεν θα μπορούσαν να πάνε στα σχολεία τους, κάποια στο πανεπιστήμιο, οι ίδιοι στις δουλειές τους.»

Τη θέση της απογοήτευσης έπαιρνε σιγά - σιγά η ρουτίνα, ενώ ο μηχανισμός επιβίωσης έδωσε τόπο στην ηττοπάθεια.
O Κώστας Ζαμπαρλούκος, με μια φωτογραφική μηχανή και φιλμ από το κατάστημα σουβενίρ του ξενοδοχείου, φωτογράφιζε τη ζωή στο Dome.

Η σίτιση των εγκλείστων

Οι μέρες περνούσαν και έπρεπε να σιτισθούν. Προτού αρχίσει να μεταφέρει τρόφιμα ο Ερυθρός Σταυρός ένας Τ/κ φούρναρης προμήθευε τα ψωμιά.


Ο μάστρε Γιώργος -ο σεφ του Dome- ήταν ένας από τους λόγους για τους οποίους συνέρρεαν στο κερυνειώτικο ξενοδοχείο Κύπριοι και τουρίστες πριν την εισβολή. Τα φαγητά και τα γλυκά του ήταν μοναδικά. Άφησε το στίγμα του ο διάσημος σεφ εκείνη την εποχή, αλλά και τις μέρες μετά την εισβολή. Τον Ιούλιο, στα μισά της τουριστικής σεζόν, το ξενοδοχείο ήταν εφοδιασμένο με όλα τα καλούδια.

Κι όταν τέλειωσαν όμως οι προμήθειες του ξενοδοχείου, ξεκίνησε η τροφοδοσία ψωμιών κυρίως, και κονσερβών από τον Ερυθρό Σταυρό. Ο μάστρε Γιώργος έβαλε όλη του την τέχνη. Οι έγκλειστοι Κερυνειώτες θυμούνται ακόμη τα νόστιμα μακαρόνια του φούρνου, που αντί για κιμά είχαν κομμένα κομμάτια πόλιπιφ και η κρέμα του παστίτσιου (μπεσαμέλ) ήταν φτιαγμένη από γάλα σκόνης.

Αλλά και οι γυναίκες της Κερύνειας μαγείρευαν ή έφτιαχναν γλυκά για τους έγκλειστους του ξενοδοχείου. Και για να κρατούν τα χέρια και το μυαλό τους απασχολημένα με κάτι άλλο, με οτιδήποτε άλλο…



Ο σχολικός Σεπτέμβρης

Το σχολείο του Dome (Σεπτέμβριο 1974) εν δράσει. Δίδαξαν οι Σωτήρης Έλληνας, Ευστάθιος Ευσταθιάδης και Στέλλα Σπύρου.

 

Τον Σεπτέμβρη, οι γονείς που παρέμειναν στην Κερύνεια ανησυχούσαν για τα παιδιά τους. Δύο δάσκαλοι πήραν την πρωτοβουλία και δημιούργησαν ένα αυτοσχέδιο σχολείο σε μια από τις αίθουσες του ξενοδοχείου: ο Σωτήρης Έλληνας και ο Ευστάθιος Ευσταθιάδη συγκέντρωσαν τα παιδιά σε μια αίθουσα και, χρησιμοποιώντας ορισμένα βιβλία που είχαν φέρει κάποιοι Κερυνειώτες από τα σπίτια τους, έκαναν τα βασικά μαθήματα. Όταν έφυγαν αυτοί, ανέλαβε η εκπαιδευτικός Στέλλα Σπύρου (σ.σ. κόρη του μάστρε Γιώρκου του μάγειρα).

 

 

Κληρίδης- Ντενκτάς στο Dome
Την Τρίτη 26 Νοεμβρίου επισκέφθηκαν τον Dome, υπό τις πλέον ιδιάζουσες συνθήκες, οι τότε ηγέτες της ελληνοκυπριακής και της τουρκοκυπριακής κοινότητας, Γλαύκος Κληρίδης και Ραούφ Ντενκτάς.
Μια μέρα προηγουμένως είχε δοθεί στους «έγκλειστους» του Dome έξοδος: «Να πάμε στην εκκλησία (σ.σ. του Αρχαγγέλου Μιχαήλ) ή μέχρι το Κομπονήσι κάτω από το ξενοδοχείο, όπου δεν μπορούσαμε να πηγαίνουμε καθημερινά», μας πληροφορεί ο Κ. Ζαμπαρλούκος. Η έξοδος πραγματοποιήθηκε, όχι όμως και η επίσκεψη.

Αντί των Κληρίδη - Ντενκτάς, στις 26 Νοεμβρίου ήρθε η είδηση ότι οι δυο τους θα επισκεφτούν το Dome την επόμενη μέρα. Την πληροφορία έφερε ο Αχμέτ Σαμί, τότε έπαρχος Αμμοχώστου που μεταφέρθηκε στην Κερύνεια ως γνώστης περί των διοικητικών. Εξαιτίας της επικείμενης επίσκεψης, οι κατοχικές αρχές προσέφεραν στους έγκλειστους του Dome 200 κοτόπουλα και 200 δωδεκάδες αβγά.
Στις 27 Νοεμβρίου έφτασαν στο ξενοδοχείο οι Κληρίδης και Ντενκτάς συνοδευόμενοι από 50 δημοσιογράφους. Ο Ντενκτάς τότε ανέφερε προσωπικά στον Κώστα Ζαμπαρλούκο ότι δεν έχει ένσταση να επιστρέψουν οι Κατσελλήδες και να λειτουργήσει το Dome με Τούρκους και ξένο προσωπικό.

Ήταν η πρώτη φορά που εκφράστηκε η επιθυμία για επαναλειτουργία του ξενοδοχείου. Η τουρκική πρόταση θα επανερχόταν τον Οκτώβριο του 1975.

Ο Δεκέμβρης της φυγής
Μετά την επίσκεψη Κληρίδη - Ντενκτάς έφυγαν αρκετοί, αφού ενώ αρχικά οι Τούρκοι δημιουργούσαν δυσκολίες σε όσους ήθελαν να φύγουν, μετά την 27η Νοεμβρίου ήταν πιο συγκαταβατικοί. Έλεγαν ότι θα μπορούσαν να συνοδεύσουν στα σπίτια τους όσους ήθελαν να φύγουν για να πάρουν κάποια πράγματα, φωτογραφίες και άλλα αντικείμενα.

Ωστόσο οι έγκλειστοι απογοητεύτηκαν, γιατί αυτό αυτό που περίμεναν να ακούσουν ήταν πως θα μπορούν να μείνουν στην Κερύνεια και να επιστρέψουν στα σπίτια τους. Μάλιστα προηγουμένως είχαν κινηθεί οι διαδικασίες για να βγάλουν και ταυτότητες.

Η μεγάλη ροή αναχώρησης από το Dome ξεκίνησε στις 4 Δεκεμβρίου και συνεχίστηκε στις 5 και 6 Δεκεμβρίου. Στις 7 Δεκεμβρίου επέστρεψε ο Μακάριος στην Κύπρο και ακυρώθηκε η τέταρτη αποστολή από το Dome, που υλοποιήθηκε στις 9 Δεκεμβρίου.

Χριστουγεννιάτικη γιορτή
Στις 24 Δεκεμβρίου αποφασίστηκε να γιορταστούν τα Χριστούγεννα, ακόμα και κάτω από τις δύσκολες συνθήκες της κατοχής. Γράφει στις υπό μορφή ημερολογίου σημειώσεις του ο Κώστας Ζαμπαρλούκος:
24 Δεκεμβρίου: Χριστουγεννιάτικη γιορτή στο σαλόνι, παραμονή Χριστουγέννων. Φάγαμε κλέφτικο με πατάτες και σαλάτα. Το κρέας αγοράστηκε με συνεργασία των εδώ εβρισκομένων.
Σε αυτή τη γιορτή, ο Κκιάμηλος πήρε το βιολί του, ο Ανδρέας Καριόλου ντύθηκε Άη Βασίλης (με ό,τι υπήρχε για αυτό τον σκοπό στο ξενοδοχείο) για να δώσει χαρά στα παιδιά, οι γαλοπούλες από τα ψυγεία του ξενοδοχείου προσφέρθηκαν απλόχερα, οι Κερυνειώτες χόρεψαν στους ρυθμούς της μουσικής. Για λίγο, η έγκλειστη ζωή στο Dome είχε ξεχαστεί.

Έρχεται ο χειμώνας. Οι έγκλειστοι μπήκαν στο Dome με τα ρούχα που φορούσαν. Ο Ερυθρός Σταυρός φέρνει τα πρώτα χειμερινά από τις ελεύθερες περιοχές.

Και μία παρτίδα τάβλι στο λόμπι του Dome. Σε πρώτο πλάνο η Ήβη Πικκου. Παρακολουθούν οι Μιχάλης Λαμπράκης και Κώστας Ζαμπαρλούκος.


Μέρες αγωνίας αυτές του Αυγούστου του 1974. Μόνιμη  συντροφιά το ραδιόφωνο και... το ΡΙΚ. Η φωτογραφία από την τραπεζαρία.

 

 

*******************************************************************************************************

 

 

Από το ημερολόγιο του Κώστα Ζαμπαρλούκου

 

 

Ο Κώστας Ζαμπαρλούκος κρατούσε κάποιες σημειώσεις υπό μορφή ημερολογίου. Έγραψε, μεταξύ άλλων, για κάποιες σημαδιακές ημερομηνίες:
8 Δεκεμβρίου:Η κυρία Μυριάνθη Αργύρη μάς έφερε ένα στρογγυλό κέντημα του σμιλιού σ’ εμένα και τον Κόκο για δώρο.
17 Δεκεμβρίου:Ήρθε κάποιος αργά μέσα στο ξενοδοχείο. Ήρθε ο Μουσταφάς με 3-4 αστυνομικούς και καμιά δεκαριά της στρατιωτικής αστυνομίας ΓΙΑ να μας μετρήσουν. Τελειώσαμε η ώρα 3 το πρωί.

29 Δεκεμβρίου: Ένοικοι στου Ανδρέα Κατσελλή. Τους είδα να πετάνε πράγματα στο πεζοδρόμιο. Πήγα και τους βρήκα. Η οικοκυρά, κυρία Νιαζί, μιλούσε ελληνικά και ήταν ευγενική. Μου είπε να πάρω ό,τι ήθελα από βιβλία και φωτογραφίες.

12 Ιανουαρίου:Σήμερα μας επέτρεψαν τον πρωινό περίπατο. Στις 7 το βράδυ πήγα με τον γιατρό, την κυρία Άννα και τον Κωστάκη Αθανασιάδη στου Νιαζί, πρώην Καλύψω. Φάγαμε ωραία σουβλάκια. Επιστρέψαμε στις 8. Ήταν εις γνώσιν του αστυνομικού της εισόδου και του εξωτερικού φρουρού.

Στις 13 Ιανουαρίου 1975,έγκλειστοι στο Dome είχαν μείνει 137 άτομα.

 

 

*****************************************************************************************************

 

 

Ο ξενοδόχος Κώστας Κατσελλής (Του Σωτήρη Παρούτη)

 

Το ξενοδοχείο Dome ανήκει στην οικογένεια Κατσελλή. Ιδιοκτήτης, δημιουργός και διευθυντής του για αρκετά χρόνια, ο Κώστας Κατσελλής (σ.σ. παππούς του Κώστα Ζαμπαρλούκου και πεθερός της Ρήνας Κατσελλή).
Ο Κώστας Κατσελλής, αφού πρώτα ξενιτεύτηκε στην Αμερική, επέστρεψε αρχές του 20ού αιώνα στην Κύπρο διαβλέποντας την προοπτική του τουρισμού στην περιοχή της Κερύνειας. Αρχικά μετέτρεψε σε ξενώνα-ξενοδοχείο ένα οικογενειακό αρχοντικό που βρισκόταν στην ευρύτερη παραλιακή περιοχή, από το οποίο ξεκίνησε δύσκολα τη δραστηριότητά του στα τουριστικά.

Όταν το βρήκε η εισβολή, το Dome διέθετε 175 δωμάτια. Κτίστηκε στη διάρκεια του Μεσοπολέμου (η κατασκευή του αρχικού κτηρίου ολοκληρώθηκε το 1935) με αρχιτέκτονα έναν Βρετανό,ονόματι Κάρλο. Διέθετε δύο θόλους, εξ ου και το όνομά του

Η ανέγερση του Dome
Ακολούθως -στα χρόνια του Μεσοπολέμου- έβαλε μπρος για την ανέγερση ενός σύγχρονου ξενοδοχειακού συγκροτήματος. Στην περιοχή όπου κτίσθηκε το Dome υπήρχαν «κυβερνητικές αποθήκες της δεκάτης των σιτηρών», ενώ σε διπλανό χώρο ήταν το δημοτικό σφαγείο της Κερύνειας. Ο Κατσελλής αγόρασε τις αποθήκες, το σφαγείο και τον χώρο πίσω από τις αποθήκες, μέχρι την παραλία. Κατεδάφισε τα κτίσματα, ισοπέδωσε τον χώρο και έκτισε το ξενοδοχείο. Αρχιτέκτονάς του, σύμφωνα με κάποιες πληροφορίες, ένας Βρετανός ονόματι Κάρλος. Ο Κάρλος, όπως όλα δείχνουν, ήρθε στην Κύπρο και μελέτησε την παραδοσιακή αρχιτεκτονική. Είναι για αυτό που στον σχεδιασμό προνόησε τον συνδυασμό διαφόρων παραδοσιακών στοιχείων, όπως οι βυζαντινοί τρούλοι των εκκλησιών της περιοχής.

Χαλάστηκαν οι θόλοι

Στο αρχικό κτίσμα των δύο ορόφων η στέγη περιελάμβανε και δύο θόλους (σ.σ. είναι από εδώ που προήλθε και το όνομα του ξενοδοχείου, «Dome», που σημαίνει θόλος). Ένα άλλο στοιχείο το οποίο επιβεβαιώνει ότι ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός αξιοποίησε και τοπικά στοιχεία είναι ο ξύλινος πάγκος του bar που σώζεται μέχρι σήμερα. Σε αυτόν σκαλίστηκαν διάφορα μοτίβα από τα περίφημα λαπηθκιώτικα σεντούκια (μπαουλοκασέλες). Αρχικά εικάσαμε ότι τα ξυλόγλυπτα έγιναν από τεχνίτες της περιοχής. Ωστόσο, στη συνέχεια μάθαμε ότι το σκάλισμα στο bar με μήκος αρκετών μέτρων ήταν έργο της νύφης του Κώστα Κατσελλή και γυναίκας του υιού Στέλιου, Ρήνας, προς το τέλος της δεκαετίας του ’60.
Η κατασκευή του ξενοδοχείου ολοκληρώθηκε το 1935. Ωστόσο, ο ανήσυχος ιδιοκτήτης προσέθετε κάθε χρόνο μερικά δωμάτια. Σε κάποια μετέπειτα περίοδο, σύμφωνα και με φωτογραφία που έχουμε εξασφαλίσει, οι θόλοι από δύο έγιναν τέσσερις. Ωστόσο, όταν το ξενοδοχείο άρχισε να «ψηλώνει», χαλάστηκαν όλοι οι θόλοι.

Λεπτομέρεια από το ξύλινο πάγκο του bar του ξενοδοχείου, όπως αυτός σώζεται μέχρι σήμερα. Τον σκάλισε η Ρήνα Κατσελλή.


Η «φυσική» πισίνα
Στη βορινή θαλάσσια πλευρά υπήρχε μία βραχονησίδα. Οι Κερυνειώτες την έλεγαν το Κομπονήσι. Ο Κατσελλής το αγόρασε και στη συνέχεια το συνέδεσε με τη στεριά - αρχικά με μια τεχνητή γέφυρα. Το ισοπέδωσε και δημιούργησε την πισίνα του ξενοδοχείου. Μην φανταστείτε πισίνα με πορσελάνινες επενδύσεις, υπερχειλίσεις, μηχανοστάσιο, αντλίες και γλυκό χλωριωμένο νερό. Τίποτα από όλα αυτά. Κόπηκε ο βράχος και δημιουργήθηκε μία λεκάνη με τσιμεντένιο περίβλημα, εντός της οποίας εισερχόταν το θαλασσινό νερό. Γύρω-γύρω ομπρέλες και ξαπλώστρες για τους πελάτες του ξενοδοχείου.
Λίγο πριν το 1974 έβαλε μπρος για να κατασκευάσει και κανονική πισίνα, η οποία όμως δεν ολοκληρώθηκε.

Όταν το βρήκε η τουρκική εισβολή το καλοκαίρι του 1974, το Dome διέθετε 175 περίπου δωμάτια. Σε κάποιο σημείο το ξενοδοχείο είχε φθάσει τους τέσσερις ορόφους. Ένα δωμάτιο του 4ου ορόφου ο Διεθνής Ερυθρός Σταυρός το μετέτρεψε σε γραφείο τού εκεί κλιμακίου του.

Καρτ-ποστάλ εποχής (1960).  Στο βάθος το ξενοδοχείο. Μπροστά η «φυσική» πισίνα που κατασκευάστηκε και οι τουρίστες να απολαμβάνουν τη θάλασσα και τον ήλιο της Κερύνειας.

Στη μαυρόασπρη φωτογραφία πάνω το ξενοδοχείο Dome, όταν είχε ολοκληρωθεί με τους δύο θόλους που είχαν κατασκευασθεί.

 

Το έμβλημα Κατσελλή

Γράψαμε πιο πάνω ότι ο Κώστας Κατσελλής μπήκε για τα καλά στα τουριστικά πράγματα του τόπου και δη της Κερύνειας. Αρχές της δεκαετίας του 1970 σε εκδήλωση που οργάνωσε τότε ο ΚΟΤ τιμήθηκε για τη συνεισφορά του.
Ο Κατσελλής δημιούργησε και το δικό του έμβλημα. Αφού η επιχειρηματική του δραστηριότητα ξεκίνησε επί Αγγλοκρατίας, επέλεξε τον λέοντα να κρατάει το λάβαρο επί του οποίου υπήρχε το γράμμα «C». Αυτό το έμβλημα φρόντισε μάλιστα να φιλοτεχνηθεί και στην είσοδο του ξενοδοχείου, το οποίο σώζεται μέχρι σήμερα.

Το έμβλημα Κατσελλή φιλοτεχνημένο στο δάπεδο της εισόδου του Dome. 

Και ο Κώστας Κατσελλής σε μία φωτογραφία, αρχές της δεκαετίας του 1970.

 

 

Oι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευσή τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.

Επιστροφή
στην αρχή