Πολιτική ορθότητα (Μέρος πρώτο)

ΑΠΟΨΗ /CHECΚ POINT
Με την κρίση και τη δραματική αύξηση των ανθρώπων που δεν έχουν σπίτι, ήταν απαραίτητο να βρούμε νέες στρατηγικές αποφυγής των δυσάρεστων προβλημάτων

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Παρακολουθώ τον Ντόναλντ Τραμπ με ανάμεικτα συναισθήματα: με φρικάρει και με διασκεδάζει, κυρίως επειδή πιστεύω ότι δεν θα φτάσει μακριά. Επίσης, με κάνει να επανεκτιμώ την πολιτική ορθότητα την οποία απεχθάνομαι – καθώς επιτίθεται τόσο χονδροειδώς εναντίον των πολιτικώς ορθών, αισθάνομαι την ανάγκη να βρω έναν μέσον όρο.

Η πολιτική ορθότητα είναι μια μορφή ηθικολογίας και, συχνά, υποκρισίας. Στο σύντομο άρθρο του «Η τέχνη να αγνοούμε τους φτωχούς», ο J. K. Galbraith συντάσσει μια λίστα με κόλπα που χρησιμοποιούμε, εδώ και αιώνες, για να αγνοούμε τη δυστυχία των άλλων με ήσυχη τη συνείδησή μας. Καμιά φορά, ο ύπνος μας διαταράσσεται από σκηνές με μεθυσμένους, αστέγους, ζητιάνους – μπορούμε όμως να το ξανακοιμηθούμε, χρησιμοποιώντας κάποια καλή δικαιολογία. Η βασιλεία των ουρανών είναι ανοιχτή για τους μη έχοντες (έτσι σκέφτονται οι θρησκευόμενοι), δεν υπάρχει πλούτος χωρίς φτώχεια (το αόρατο χέρι της αγορά ρυθμίζει την εν λόγω τάξη πραγμάτων), η βοήθεια δεν αλλάζει τελικά τη δεινή τους κατάσταση, κι εξάλλου, αν τους αναλάβουμε, τους στερούμε από την ελευθερία τους (η ακραία φτώχεια, όπως η πορνεία, είναι, σε πολλές περιπτώσεις μια επιλογή). Τέλος, αν δεν υιοθετούμε τις θεωρίες του Μπένθαμ, του Μάλθους και του Σπένσερ, υπάρχει πάντοτε η «ψυχική άρνηση»: παραμερίζουμε τις δυσάρεστες σκέψεις και επικεντρωνόμαστε σε κάτι πιο ευχάριστο.

Με την κρίση και τη δραματική αύξηση των ανθρώπων που δεν έχουν σπίτι, ήταν απαραίτητο να βρούμε νέες στρατηγικές αποφυγής των δυσάρεστων προβλημάτων. Η γλώσσα αποδεικνύεται πολύ χρήσιμη. Στα γαλλικά χρησιμοποιούμε ακρωνύμια, όπως SDF (“sans domicile fixe”: χωρίς σταθερή κατοικία) για να πούμε «άστεγος» – κι ενώ o παλιός clochard ακούγεται σαν μια παριζιάνικη γραφικότητα, μιλάμε για τους αστέγους λες και το πρόβλημά τους είναι η «μονιμότητα» της κατοικίας, όχι η έλλειψή της.

Το φαινόμενο της πολιτικής ορθότητας θεωρείται μια μορφή τακτ – κάτι που φυσικά δεν διαθέτει ο Τραμπ που πυροδότησε αυτές τις σκέψεις. Στο κάτω κάτω, προτιμάμε την έκφραση «άτομο με ειδικές ανάγκες» παρά «ανάπηρος», «καθυστερημένος», «σακάτης» και τα λοιπά – εξαιτίας μιας καλής προαίρεσης. Αλλά οι ακρότητες της πολιτικής ορθότητας καταδεικνύουν την αμηχανία μας. Στα γαλλικά αποκαλούμε “technicien de surface” (τεχνικό επιφανειών) τον οδοκαθαριστή: ακούγεται πιο αξιοπρεπές, εφόσον, προφανώς, περιφρονούμε τον «οδοκαθαριστή». Επίσης, στα γαλλικά, αντί για «απεργία» που παραείναι «εργατικό», λέμε «κοινωνική κινητοποίηση». Παραλλήλως, φυσικά, αποκλείουμε από το λεξιλόγιό μας εκφράσεις όπως «κλαίει σαν γυναικούλα», «δουλεύω σαν Αράπης»...

Η πολιτική ορθότητα είναι περίπλοκη: μας ήρθε από τις ΗΠΑ ως κληρονόμος του Πουριτανισμού, μαζί με μια συνοδεία υπαινιγμών, ευφημισμών, αποσιωπήσεων (στα αγγλικά αποφεύγουμε τη λέξη «καρκίνο» προτιμώντας να λέμε “C”) και συντομεύσεων που θυμίζουν το άλικο γράμμα του ομώνυμου μυθιστορήματος του Ναθάνιελ Χώθορν. Προπάντων, ο σχετικισμός των αξιών, που χαρακτηρίζει τις δημοκρατικές κοινωνίες και επιτρέπει τις διαφορές στους κόλπους τους, ισοπεδώνει τα πάντα προσδίδοντάς τους θετική διάσταση. Οι «διαφορές» υποτίθεται πως είναι θετικές και καλοδεχούμενες. Έχω αναφερθεί πολλές φορές σ’ αυτή την εξύμνηση της διαφοράς: όμως, η αληθινή δημοκρατία δεν εξυμνεί τη διαφορά, αδιαφορεί για τη διαφορά.

Η πολιτική ορθότητα είναι ένα παράξενο μείγμα στιγματισμού και ολοκληρωτικού ανοίγματος. Δείχνουμε με το δάχτυλο αλλά αγανακτούμε εναντίον όσων δείχνουν με το δάχτυλο. Εξυμνούμε και θρηνούμε: τι κρίμα που είναι κάποιος ανάπηρος, αλλά, τι τύχη που έχει «ειδικές ικανότητες»! Πολιτική ορθότητα σημαίνει Χένρυ Τζέιμς (ακριβέστερα της αμερικανικής κοινωνίας που περιγράφει) και διαφημίσεις της Benetton – ντροπή και αγανάκτηση πουριτανών μαζί με «υπερηφάνεια» και δημοκρατική ανεκτικότητα. Eίναι υπερήφανοι όσοι είναι γκέι – γιατί άραγε; Διότι μέχρι πρότινος ντρέπονταν οι ίδιοι ή ντρέπονταν οι άλλοι για εκείνους. Fair enough, αλλά έχει κάποιο όριο αυτή η υπερηφάνεια. Η γκέι ταυτότητα δεν αρκεί για να κάνει κάποιον υπερήφανο.

Γενικά μιλώντας αγανακτούμε (πουριτανική συμπεριφορά) εναντίον όσων στιγματίζουν (επίσης πουριτανική συμπεριφορά): γεννιέται έτσι πουριτανισμός στο τετράγωνο που επιτρέπει την αγανάκτηση ώστε να δείχνουμε πόσο δίκαιοι είμαστε, ενώ ταυτοχρόνως κάνουμε επίδειξη ανεκτικότητας. Εδώ υπάρχει κάτι ακροβατικό που εξηγεί πώς οι κοινωνίες μας χάνουν την ισορροπία τους και «ολισθαίνουν»: κάποιοι εκφράζονται ρατσιστικά και σεξιστικά, ενώ, συχνά, π.χ. στην τηλεόραση, ακούγονται αστοχίες ή κακόγουστα αστεία που αντικαθιστούν το παλιό «σκάνδαλο»: την ομοφυλοφιλία, τη μοιχεία, τους κακούς τρόπους.

Ο αμερικανικός πουριτανισμός έχει, φυσικά, εξαχθεί σε όλο τον δυτικό κόσμο: σημαίνει έλλειψη ανεκτικότητας έναντι των μη ανεκτικών, μισαλλοδοξία και προκατάληψη έναντι των μισαλλόδοξων και προκατειλημμένων. Η θέση είναι ιδεώδης από στρατηγική άποψη: παρέχει ελευθερία κριτικής και αποδοκιμασίας χωρίς να αποδέχεται την παραμικρή κριτική εφόσον οι συνεχείς νεοπουριτανικές καταγγελίες δεν εμφορούνται από ηθική, θρησκεία ή πολιτικές ιδέες – εμφορούνται από το ίδιο το Καλό.

Το 1933, ο Victor Klemperer άρχισε να μελετάει το ναζιστικό ιδίωμα και την ικανότητά του να καθιστά αποδεκτό το απαράδεκτο. Στα ταχυδρομικά κουτιά των εκτοπισμένων εβραϊκών οικογενειών υπήρχε η ένδειξη «Ο παραλήπτης μετανάστευσε», ενώ δεν γινόταν λόγος για «εκτοπισμό» αλλά για «ταξίδι». Αντί για «κλήση στην Γκεστάπο» έλεγαν «υποχρέωση παρουσίασης», αντί για «σύλληψη» έλεγαν «υποβολή σε ερωτήσεις». Όσο για τον αποκλεισμό των Εβραίων από μια επιχείρηση περιγραφόταν ως «αριοποίηση της επιχείρησης» ή «αποϊουδαιοποίηση». Στην έκφραση «τελική λύση», η «λύση» είχε μια θετική χροιά... Στη γλώσσα του Γ’ Ράιχ υπήρχε πλήθος ειρωνικών εισαγωγικών: ο Αϊνστάιν ήταν «ερευνητής», ο Τσώρτσιλ «ηγέτης», ο Χάινε «ποιητής». Θα επανέλθω στη χρήση εισαγωγικών εκ μέρους των φανατικών και μισαλλόδοξων: ο Ερντογάν προχωρεί σε «κάθαρση»... Κι όλοι μιλάμε για «θρησκευτικές διαφορές» με το Ισλάμ, ενώ πρόκειται για σύγκρουση του πολιτισμού με τη βαρβαρότητα.

Ο Τραμπ αφαιρεί τα εισαγωγικά. Τα λέει «χύμα». Αυτό το χύμα καταδεικνύει έλλειψη εξευγενισμού και ανθρώπινης καλοσύνης. Αλλά, αν και το ιδίωμά του με απωθεί, δεν μπορώ να αποδεχτώ το αντίθετό του: η πολιτική ορθότητα μού φαίνεται είτε επιρρεπής σε φασιστοποίηση, είτε αποτέλεσμά της. 

 

 

Oι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευσή τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.

Διαβάστε επίσης:

ΑΠΟΨΗ

Ολίγον τι απ' όλα (Του Γιώργου Κακούρη)

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΚΟΥΡΗΣ, 12:59 (τελευταία ενημέρωση 12:59)

ΑΠΟΨΗ

Ό,τι και αν έκαναν δεν μπόρεσαν να κερδίσουν

ΣΕΝΕΡ ΛΕΒΕΝΤ, 12.12.2018

ΑΠΟΨΗ

Άμα είναι για δικαιώματα (Του Μ. Θεοδώρου)

ΜΙΧΑΛΗΣ ΘΕΟΔΩΡΟΥ, 12.12.2018

Επιστροφή
στην αρχή