Ποια είναι αυτά τα ελληνοχριστιανικά ιδέωδη;

ΑΠΟΨΗ /ΣΦΑΙΡΙΚΑ

Η εκπαίδευση μας δεν χρειάζεται την παθητική παράδοση, αλλά νέα ελληνοευρωπαϊκή σκέψη, από τους κλασικούς και τον Μ.Ψελλό ως την Αναγέννηση-Διαφωτισμό

Προσπάθησα να βρω κάποιον ορισμό για τα ελληνοχριστιανικά ιδεώδη. Ιδεώδες είναι οτιδήποτε  θεωρείται «υποδειγματικό πρότυπο», τόσο ως ύπαρξη όσο και ως δράση, ακόμη και ηθικότητα, λένε τα λεξικά.

Ποια είναι, λοιπόν, τα ελληνοχριστιανικά πρότυπα, ποιες οι αρχές και οι αξίες με τις οποίες κάποιοι επιμένουν ότι πρέπει να γαλουχούμε τα παιδιά μας στα σχολεία; Προσπάθησα να βρω έναν ορισμό.

Εμείς οι Έλληνες, διαβάζω σε μια εγκυκλοπαίδεια, «έχουμε το μεγάλο προνόμιο να είμαστε κληρονόμοι μιας μεγαλειώδους πολιτιστικής συνθέσεως: του Ελληνισμού και του Χριστιανισμού. Οι δύο αυτές αξίες αναπτύχθηκαν σε μεγάλο βαθμό και συγχωνεύτηκαν κατά τη μακραίωνη κοινή ιστορική πορεία του ελληνικού έθνους. Έτσι δημιουργήθηκε ο περίλαμπρος ελληνοχριστιανικός πολιτισμός, ο οποίος αποτελεί και το υπόστρωμα του σύγχρονου παγκόσμιου πολιτισμού. Η θαυμάσια σύνθεση των δύο μεγάλων πνευματικών δυνάμεων, του ελληνισμού και του χριστιανισμού που εκφράζει την ενότητα του ανθρώπου με το θείο, έδωσε τον ελληνοχριστιανικό πολιτισμό, ο οποίος αποτέλεσε τη μεγαλύτερη προσφορά του ελληνικού έθνους προς την ανθρωπότητα».

Ποιά είναι συγκεκριμένα τα ιδεώδη του ελληνοχριστιανικού πολιτισμού; Παραθέτω τα πρώτα τρία, και ίσως πιο σημαντικά, σύμφωνα πάντα με την εγκυκλοπαίδεια:

  • Η ευσέβεια του Έλληνα και η προσήλωση του Έθνους στην Εκκλησία, η οποία πολλά προσέφερε σ' αυτό στις δύσκολες ιστορικές στιγμές.
  • Ο σεβασμός της παράδοσης στον τομέα του λαϊκού πολιτισμού και στον εκκλησιαστικό τομέα.
  • Η αναγνώριση της υπεροχής του πνεύματος επί της ύλης, της ψυχής επί του σώματος, αλλά και η εκτίμηση του σώματος ως «ναού της ψυχής».

 

Όπως γίνεται εκ των πιο πάνω αντιληπτό, και τα τρία αυτά ιδεώδη κατατείνουν στο συμπέρασμα/παρότρυνση ότι η Εκκλησία είναι υπεράνω του Έθνους και ότι το Έθνος πρέπει να σέβεται την Εκκλησία. Μια θέση ιστορικά εξηγήσιμη, αν βεβαίως αναφερόμαστε στα χρόνια κυρίως της Οθωμανοκρατίας και όχι του 21ου αιώνα. Κατά την περίοδο εκείνη η Εκκλησία συνεχίζει να κατέχει τα βυζαντινά της προνόμια, αν δεν αναβαθμίστηκε κιόλας από τους οθωμανούς σουλτάνους, με τον εκάστοτε Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως να ονομάζεται εθνάρχης και τους επισκόπους σε millet πασάδες. Ο στόχος, γιατί η Εκκλησία έπρεπε να είναι επικεφαλής του millet (του Έθνους) των Ελλήνων, ήταν προφανής. Έπρεπε οι Έλληνες να έχουν κάποιο αναγνωρίσιμο επικεφαλής, ο οποίος να είναι άμεσα υπόλογος στον σουλτάνο. Κύριο καθήκον του ήταν να τους διατηρεί σε καταστολή, απέχοντας από κάθε επαναστατική δραστηριότητα, με αντάλλαγμα βέβαια πολλά προνόμια. Εκτός από διαπιστευμένοι φοροσυλλέκτες, οι εκκλησιαστικοί ηγέτες ήταν επιπλέον και αφορολόγητοι.  

Αυτή την ηγετική θέση της Εκκλησίας, οι Έλληνες δεν κατάφεραν να την ξεπεράσουν ποτέ. Ούτε καν όταν ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Γρηγόριος Ε΄ αφόρισε τους Ρήγα Φεραίο, Αλέξανδρο Υψηλάντη και άλλους, με φράσεις του τύπου: «…αφωρισμένοι υπάρχειεν και κατηραμένοι και ασυγχώρητοι, και μετά θάνατον άλυτοι, και τω αιωνίω υπόδικοι αναθέματι, και αυτοί, και όσοι τοις ίχνεσιν αυτών κατηκολούθησαν του λοιπού». Όταν βεβαίως οι ατίθασοι Κολοκοτρώνηδες και Διάκοι και Καραισκάκηδες δεν το έβαλαν κάτω, τότε ο Γρηγόριος εκτελέστηκε για να φοβηθούν οι πολλοί «και συνετοί νοικοκυραίοι». Τα ίδια και στην Κύπρο. Ο Αρχιεπίσκοπος Κυπριανός κατά τη διάρκεια της θητείας του λειτούργησε περισσότερο ως εκπρόσωπος της Υψηλής Πύλης, ως κοτζαμπάσης και ως φοροσυλλέκτης, για να καταλήξει εκ των υστέρων ήρωας όταν εκτελέστηκε για να τρομοκρατηθούν οι Ρωμιοί της χώρας.  

 

 

Χριστιανικά ιδεώδη

Χριστιανισμός και Ελληνισμός άρχισαν να συμπορεύονται στα Βυζαντινά χρόνια. Όταν ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος αναγορεύτηκε από την Εκκλησία σε Μέγα, επειδή έκλεισε τις φιλοσοφικές σχολές της Αθήνας και ο Ιουλιανός σε παραβάτη επειδή ήθελε η ελληνική σκέψη να συνεχίσει να υπάρχει. Οι χριστιανοί ωστόσο συνεισέφεραν στη διατήρηση και καλλιέργεια της ελληνικής γλώσσας. Είχαν στα χέρια τους την απόλυτη βίβλο της νέας θρησκείας γραμμένη στα ελληνικά και βεβαίως και την Παλαιά Διαθήκη μεταφρασμένη στα ελληνικά. Είχαν επίσης τις επιστολές του Αποστόλου Παύλου, οπότε η ελληνική γλώσσα επιβίωσε κυρίως ως εργαλείο διάδοσης του Χριστιανισμού στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, προσφέροντας μάλιστα και ποίηση υψηλών προδιαγραφών, όπως π.χ. ο Ακάθιστος Ύμνος. Το ίδιο συνέβη και στη Δυτική Αυτοκρατορία, με όχημα τα λατινικά. Οι χριστιανοί επέβαλαν τη φιλοσοφία και την κουλτούρα τους σε βάρος της ελληνικής και της ρωμαϊκής σκέψης, κωδικοποιώντας μέσω των γραφών με πολύ έξυπνο τρόπο κυρίως το ηθικό κομμάτι της φιλοσοφίας του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη, του Σενέκα, των Κυνικών και των Στωικών, αλλά πετώντας στον κάλαθο των αχρήστων το διαλεκτικό τους έργο, ρίχνοντας εις το πυρ το εξώτερο σοφιστές όπως ο Πρωταγόρας, ο Αντιφών, αλλά και τους Ηράκλειτο και Δημόκριτο. Η ελληνική σκέψη και φιλοσοφία μπορεί με έναν απλοϊκό τρόπο να περιγραφεί μέσα από δύο απαρέμφατα. Το «ΕΙΝΑΙ» και το «ΓΙΓΝΕΣΘΑΙ». Η ζύμωση σταθερότητας και ρευστότητας, μεταφυσικής και διαλεκτικής, κράτησε την ελληνική σκέψη ζωντανή. Οι χριστιανοί επέλεξαν το σταθερό «ΕΙΝΑΙ» βάζοντας το όμως στον γύψο, για να παραπέμπει σε μια ξεκάθαρη απάντηση στο ερώτημα περί της καταγωγής των όντων. Υπάρχει ένας Θεός δημιουργός, υπάρχει ένα βιβλίο που δίνει όλες τις απαντήσεις, οπότε πίστευε και μη ερεύνα. Αυτή η στάση οδήγησε τη Δύση σε μια μακρά περίοδο που ονομάστηκε Μεσαίωνας και την Ανατολική Βυζαντινή Αυτοκρατορία, μετά το σχίσμα, στη σταδιακή δημιουργία του λεγόμενου ελληνορθόδοξου πολιτισμού.  

 

Παράκαμψη του Διαφωτισμού

Στην πορεία, ποια ήταν η διαφορά μεταξύ Δύσης και Ανατολής; Στη Δύση, μετά τον μακρύ Μεσαίωνα, μας προέκυψε η Αναγέννηση και ο Διαφωτισμός. Αμφισβητήθηκε κατά κόρον το αποστεωμένο δόγμα του Χριστιανισμού και της Ιεράς Εξέτασης, επιτρέποντας στην ελληνορωμαϊκή σκέψη να ανθίσει… και στη ΓΗ να αρχίσει να γυρίζει ξανά. Ξαναμπήκαν στη ζωή των ανθρώπων, η ερώτηση, η απορία, η αμφισβήτηση και κατ' επέκταση άρχισε ξανά να εκπορεύεται επιστημονικός λόγος. Οι Ισπανοί, Πορτογάλοι και Βρετανοί  θαλασσοπόροι, οι  μεγάλες ανακαλύψεις, οι εγκυκλοπαιδιστές, οι διαφωτιστές Βολτέρος και Ρουσό, η τυπογραφεία, οδήγησαν τη Δύση σε μια νέα ζύμωση, η οποία με πολιτικά οχήματα την ήρεμη αγγλική μεταρρύθμιση και τη Γαλλική Επανάσταση επανέφεραν τη Δυτική Ευρώπη στις ράγιες του ορθολογισμού, της οικονομικής ανάπτυξης, της επιστήμης και της Δημοκρατίας, σαρώνοντας τα παλαιά φεουδαρχικά και βασιλικά καθεστώτα.

Στην Ελλάδα και την Κύπρο, δυστυχώς δεν υπήρξε ποτέ Αναγέννηση και Διαφωτισμός. Η περίοδος της Οθωμανοκρατίας διαδέχτηκε το Βυζάντιο και τα φράγκικα φεουδαρχικά βασίλεια. Με αποτέλεσμα οι υπόδουλοι Έλληνες να παραμείνουν στατικά προσηλωμένοι στα ελληνοχριστιανικά ιδεώδη, ως κύριο μέσο άμυνας στον εκμουσουλμανισμό και την απώλεια της ταυτότητάς τους. Οι ελάχιστοι διαφωτιστές στον ελληνικό χώρο (όπως ο Ρήγας Φεραίος και ο Κοραής) έχασαν τη μάχη των ιδεών.     

 

  • Το νέο ελληνικό κράτος που προέκυψε το 1830 δεν κατάφερε ποτέ να γίνει σύγχρονο. Πορεύτηκε μέσα από μεγάλες ιδέες και ιδεώδη της φυλής, απελευθερωτικούς και αλυτρωτικούς αγώνες, μεγάλες νίκες και ήττες, στρατιωτικές δικτατορίες, με μπροστάρηδες πάντα κάποιους προφήτες, και ήρωες υπό τη συνεχή και αδιάλειπτη ηγεσία της Εκκλησίας και των κοτζαμπάσηδων και έναν λαό που ακόμα μέχρι και τις μέρες μας χωρίζεται στους κρατικοδίαιτους αρματολούς και τους ασυμμάζευτους κλέφτες. Με αποτέλεσμα, ενώ οι Αμερικανοί στη δεκαετία του 1970 πατούσαν στο φεγγάρι, οι Έλληνες άκουγαν διαγγέλματα του δικτάτορα Παπαδόπουλου περί ελληνοχριστιανικών ιδεωδών.
  • Το κράτος του 1960 στην Κύπρο έχασε την ευκαιρία να επενδύσει στα 70 περίπου χρόνια ενός στοιχειώδους εξορθολογισμού που επέβαλαν οι Βρετανοί αποικιοκράτες. Τελικά, αυτό που επικράτησε δεν ήταν ένας έστω δυτικός τρόπος ζωής, αλλά ο συνεχής και αδιάλειπτος έλεγχος μια πολυκοινοτικής χώρας από την Ορθόδοξη Εκκλησία, με Πρόεδρο και ταυτόχρονα Αρχιεπίσκοπο τον Μακάριο Γ’. Εν ονόματι αυτών των ελληνορθόδοξων αρχών και αξιών, ο Μακάριος επιχείρησε να ιδρύσει ένα δεύτερο ελληνικό κράτος στην Κύπρο, οι δε αντίπαλοί του, πάντα με οδηγό τις αξίες αυτές, διέλυσαν την Κύπρο επαναφέροντας το αίτημα της ένωσης με την Ελλάδα. Έκτοτε πορευόμαστε με όχημα την Κυπριακή Δημοκρατία τραγουδώντας τον εθνικό ύμνο της Ελλάδας και κραδαίνοντας τη σημαία της. Οι αρχές και αξίες της ελληνοορθοδοξίας δεν μας επιτρέπουν να προχωρήσουμε σε έναν απλό διαχωρισμό μεταξύ υπηκοότητας και εθνικότητας. Δεν μας επέτρεψαν ποτέ να αγαπήσουμε την Κύπρο ως πατρίδα μας όπως της αξίζει.

 

 

 

Το ΕΛΑΜ

Οι οπαδοί του ΕΛΑΜ στην Κύπρο, όπως και οι οπαδοί της Χρυσής Αυγής στην Ελλάδα, είναι θύματα της ανυπαρξίας διαφωτισμού στον ελληνικό χώρο (όπως όλοι μας). Πολιτικώς ομιλούντες, είναι παιδιά του δικτάτορα Ιωάννη Μεταξά. Ο οποίος περιγράφοντας στη δεκαετία του 1930 το όραμα του, καθόρισε τους πυλώνες του Τρίτου Ελληνικού Πολιτισμού. Στόχος να δημιουργήσει πολιτισμικά αγνούς και φυλετικά καθαρούς Έλληνες έχοντας ως βάση τη στρατοκρατούμενη κοινωνία της Σπάρτης, προτάσσοντας επίσης την ανάγκη ενός αλάνθαστου ηγέτη (φωτογραφίζοντας τον εαυτό του) με πρότυπο το Φίλιππο Β' τον Μακεδόνα. Τον τρίτο πυλώνα αποτελούσε η Βυζαντινή Αυτοκρατορία, η οποία υπηρετούσε το πρότυπο μιας θρησκευόμενης κοινωνίας.  Το καθεστώς Μεταξά διακήρυττε πως οι αληθινοί Έλληνες ήταν απαραίτητο να είναι εθνικά Έλληνες και χριστιανοί, σκοπεύοντας έτσι να αποκλείσει Αλβανούς, Σλάβους και Τούρκους που κατοικούσαν στην Ελλάδα από την απόκτηση ελληνικής ιθαγένειας και υπηκοότητας.

 

Τι λένε σήμερα το υπερσυντηρητικό ΕΛΑΜ και η Χρυσή Αυγή; Πώς εννοούν την ελληνορθόδοξη παράδοση; Για ποιες αρχές και αξίες μιλούν στην εκπαίδευση; Είναι ευρωπαϊκές αυτές οι αξίες, ή μήπως αποκύημα ενός αλλοπρόσαλλου και παρωχημένου εθνικισμού που τροφοδοτείται από παρελάσεις, καταθέσεις στεφάνων και άλλα ταμταρατζούμ;

Στην ιστοσελίδα της Χρυσής Αυγής, την οποία χρησιμοποιεί ως κύριο τροφοδότη άρθρων και το ΕΛΑΜ, στη δική του ιστοσελίδα μπορούμε να αλιεύσουμε κάποιες πληροφορίες για τις εκπαιδευτικές τους προτεραιότητες:   

  • Διαχωρισμός κατά τμήματα Ελλήνων και αλλοδαπών μαθητών σε πρωτοβάθμια και μέση εκπαίδευση, ώστε να μην μειώνεται το επίπεδο διδασκαλίας των Ελλήνων λόγω των γλωσσικών αδυναμιών των αλλοδαπών.
  • Επανεγγραφή των ιστορικών βιβλίων και έμφαση στο μάθημα της Ελληνικής Ιστορίας.Ειδικές εξετάσεις για τους διδάσκοντες, ώστε να επιβεβαιωθεί το γνωστικό τους επίπεδο και η εθνική τους συνείδηση. Διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών και των έργων της κλασικής περιόδου σε όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες.
  • Η Χρυσή Αυγή αντιτίθεται στον διαχωρισμό Εκκλησίας-Κράτους. Επιδιώκει την αποκατάσταση του κύρους της Εκκλησίας και την άμεση κάθαρση του κλήρου από κάθε παρακμιακό και διεθνιστικό στοιχείο. Ανεξιθρησκία μόνο για τα δόγματα που δεν θίγουν την ελληνική παράδοση και Ιστορία και δεν φθείρουν τη δύναμη του Έθνους. Η Ορθοδοξία αναγεννημένη και ελληνική, ξανά πρωτοπόρος στους αγώνες του Έθνους.

 

 

 

Εν κατακλείδι

Με λίγα λόγια, όσοι επιμένουν να ταυτίζονται με αρχές και αξίες ενός ελληνορθόδοξου πολιτισμού, οφείλουν να έχουν υπόψη τους τα παρακάτω:

 

  • Ο Ελληνικός Πολιτισμός και η ελληνική σκέψη δεν ταυτίζονται με τον Χριστιανισμό ή με τα διάφορα δόγματά του, όπως είναι η ορθοδοξία, ο καθολικισμός και ο προτεσταντισμός. Αυτή η συμπόρευση ιστορικά τέλειωσε εδώ και αιώνες. Επιπλέον, και φιλοσοφικά ομιλούντες, ο όρος ελληνορθόδοξες αρχές και αξίες συνιστούν μια κραυγαλέα αντίφαση. Η οποία δυστυχώς στον ελλαδικό και κυπριακό χώρο δεν ήρθη. Θα αρθεί όταν η θρησκεία παύσει να αποτελεί τροχοπέδη ως μέρος της διδασκαλίας στα σχολεία μας. Με το δικαίωμα βέβαια του κάθε θρησκευόμενου απαραβίαστο, εφόσον ασκεί την οποιαδήποτε λατρεία επιθυμεί στο σπίτι του ή στην εκκλησία του.
  • Η ελληνική σκέψη είναι ένας ρέων ποταμός, τον οποίο «ουκ αν δις αν εκβαίης». Στην ελληνική σκέψη τα πάντα ρει. Η ελληνική σκέψη δηλώνει άγνοια, για να μπορεί σωκρατικά να θέτει ειρωνικά ερωτήματα, για να δημιουργεί νέα γνώση, μέχρι να την απορρίψει γιατί την ανέτρεψαν νέα, πιο σύνθετα και πολύπλοκα ερωτήματα. Η ελληνική σκέψη είναι εν ολίγοις κριτική. Έχει ταχθεί να γεννά Προμηθείς. Κλέφτες της φωτιάς των θεών και των κατεστημένων εξουσιών προς όφελος της κοινωνίας.
  • Η χριστιανική σκέψη, αν αφαιρέσεις το ηθικό της μέρος, φιλοσοφικά δεν διαφέρει από ένα απέραντο έλος. Η φιλοσοφική του ακινησία όλους αυτούς τους αιώνες δημιουργεί μόνο πνευματική και πολιτική παραλυσία. Αν όλα είναι δεδομένα, τότε δεδομένες είναι οι εξουσίες και η ακλόνητη και τυφλή πίστη σε κάτι που δεν γνωρίσαμε και δεν αμφισβητήσαμε ποτέ. Σε αυτό το δόγμα δεν χωρά η εξέλιξη, ούτε η επιστήμη, ούτε η πολιτική. Χωρούν ο φόβος, η μοιρολατρία και η αφέλεια. Χωράνε οι Παΐσιοι με τις παντόφλες τους, ατέλειωτες λιτανείες για να φέρουν βροχή και η ακράδαντη πίστη σε ξανθά γένη που θα έρθουν να μας σώσουν.

 

Εν κατακλείδι, αυτό που χρειάζεται σήμερα η εκπαίδευσή μας δεν είναι η παθητική της παράδοση σε εκπεσούσες αρχές και αξίες, αλλά η αναζήτηση μιας νέας ελληνικής-ευρωπαϊκής σκέψης. Η οποία οφείλει να ξεκινήσει από τους κλασικούς, να δώσει τη σκυτάλη στον βυζαντινό λόγιο Μιχαήλ Ψελλό, να εντρυφήσει στην Αναγέννηση και τον Διαφωτισμό σε μια παραγωγική όσμωση με το ευρωπαϊκό γίγνεσθαι.       

 

 


Επιστροφή
στην αρχή