Πώς η δικαιοσύνη μπορεί να βοηθήσει τη δημοκρατία και την επανένωση;

ΕΙΔΗΣΕΙΣ /ΚΥΠΡΟΣ

Για τον ρόλο της δικαιοσύνης και της διαφάνειας στην κοινωνία και τις προσπάθειες για λύση μίλησαν στον «Π» δύο κυπριακής καταγωγής Βρετανοι δικηγόροι

Με δύο ανώτερους δικηγόρους (Queen’s Counsels), κυπριακής καταγωγής, από το Ηνωμένο Βασίλειο είχαν την ευκαιρία να συνομιλήσουν πρόσφατα δικαστές και δικηγόροι από όλη την Κύπρο, σε μια σειρά εκπαιδευτικών συναντήσεων και διαλέξεων.

Συναντηθήκαμε με τον Παύλο Παναγή και τον Κερίμ Φουάντ, συμπρόεδροι της Ένωσης Κυπρίων Δικηγόρων, η οποία δραστηριοποιείται σε Βρετανία και Κύπρο, σε ένα σύντομο διάλειμμα από το πρόγραμμά τους στη Λευκωσία. Τα σεμινάρια, τα οποία πραγματοποιήθηκαν με τη στήριξη της Ύπατης Αρμοστείας του Ηνωμένου Βασιλείου στην Κύπρο, επικεντρώθηκαν στις βέλτιστες πρακτικές απονομής δικαιοσύνης, με ιδιαίτερη έμφαση στην αναβάθμιση της παροχής ηλεκτρονικών υπηρεσιών.

Οι δύο νομικοί είχαν πολλά να πουν για τον ρόλο της δικαιοσύνης στην κοινωνία, και για το πώς η διαφάνεια και οι σωστές διαδικασίες μπορούν να ενισχύσουν την εμπιστοσύνη του κόσμου στο δικαστικό σύστημα της χώρας τους. Ειδικότερα, για το πώς η δικαιοσύνη μπορεί να αποτελέσει τη βάση για μια καλύτερη δημοκρατία και στην περίπτωση της Κύπρου βάση της ίδιας της επανένωσης.

 

Στην Κύπρο παρατηρείται δυστοκία στον εκσυγχρονισμό του Δικαίου της Απόδειξης, προκαλώντας προβλήματα στην προσπάθεια εκσυγχρονισμού του ευρύτερου συστήματος απονομής δικαιοσύνης. Στη Βρετανία πώς αντιμετωπίστηκε το συγκεκριμένο θέμα;

Π: Όταν ξεκίνησα το 1995 να ασκώ τη δικηγορία, η προσέγγιση ήταν περισσότερο βασισμένη στους κανονισμούς. Είχαμε για παράδειγμα έναν κανονισμό πως δεν μπορούσες να φέρεις στοιχεία που προέκυψαν από υπολογιστή, ούτε καν email, χωρίς να καταθέσεις στοιχεία στο δικαστήριο ότι ο υπολογιστής λειτουργεί κανονικά. Ήταν λογικό τότε, καθώς ο κόσμος δεν εμπιστευόταν τους υπολογιστές. Αυτό έκανε τα πράγματα δυσκολότερα γιατί κάποιος ειδικός έπρεπε να ελέγξει τον υπολογιστή. Ήταν ένα επιπρόσθετο βάρος σε αστυνομικούς, εισαγγελείς και εταιρίες προκειμένου να καταθέσουν βασικά τεκμήρια.

Όπως φάνηκε, ο νόμος δεν πρέπει να θεωρείται αυτοσκοπός, αλλά ως κάτι που υπηρετεί τη δικαιοσύνη. Γι' αυτό, και εφόσον ήταν αναποτελεσματικός, ο κανονισμός εγκαταλείφθηκε χωρίς να υπάρξουν διαφωνίες. Και σε περιπτώσεις όπως η κατάθεση βίντεο ως τεκμηρίου, αρκεί πλέον μια δήλωση από το άτομο που το κατέγραψε.

Αυτό που χρειάζεται για να αντιμετωπίσεις τέτοια προβλήματα είναι να φροντίσεις οι δικαστές να έχουν περισσότερο έλεγχο επί της διαδικασίας. Ο Καρίμ να σημειώσω ήταν μέλος της ειδικής επιτροπής που άλλαξε αυτούς τους κανονισμούς.

 

Ο νόμος δεν είναι παιχνίδι

Κ: Μία από τις πιο σημαντικές βελτιώσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο είναι πως οι δικαστές πλέον χειρίζονται τις υποθέσεις από την αρχή. Γι' αυτό οι δικηγόροι καλούνται να καθορίσουν από πολύ νωρίς ποια θεωρούν πως είναι τα θέματα, ποιους μάρτυρες χρειάζονται και πότε. Γιατί ο νόμος δεν είναι παιχνίδι.

Π: Υπάρχει μια αλλαγή κουλτούρας. Για παράδειγμα κάποιοι, όταν έχουν μια πολύ καλή αντίρρηση επί της διαδικασίας αλλά ξέρουν πως αν τη θέσουν εξ αρχής η κατηγορούσα αρχή θα την αντιμετωπίσει εύκολα, περιμένουν μέχρι την τελευταία στιγμή και θέτεις ζήτημα για την όλη διαδικασία. Αν προσπαθήσει κανείς να το κάνει αυτό σήμερα στην Αγγλία, θα παραβιάσει τις βασικές διαδικαστικές αρχές καθώς δεν ήγειρε το ζήτημα εγκαίρως.

Δουλειά ενός δικηγόρου υπεράσπισης είναι να προστατεύσει τον πελάτη του και να πετύχει την αθώωσή του. Το σύστημα έχει σκοπό να φτάσει στην αλήθεια. Ο νόμος δεν είναι παιχνίδι, δεν κάνουμε μια δίκη για να κερδίσουμε ή να χάσουμε, αλλά για να φτάσουμε στην ετυμηγορία που αντανακλώνται τα στοιχεία. Αν ένα λάθος εντοπιστεί γρήγορα και η κατηγορούσα αρχή δεν το λάβει υπόψη εγκαίρως, ο δικαστής μπορεί να της δώσει περισσότερο χρόνο και να ορίσει επανάληψη της δίκης.

Κ: Πλέον έχουμε πολύ καθαρούς κανονισμούς για τις ποινικές και αστικές διαδικασίες. Και είναι εύκολα προσβάσιμες για τους Κύπριους δικαστικούς. Αν θέλουν, μπορούν να προσαρμόσουν τα σημεία που αφορούν τις τοπικές κοινότητες, ώστε να ελέγξουν καλύτερα τη διαδικασία με στόχο να υπάρχουν λιγότερες καθυστερήσεις και καλύτερη δομή. Νομίζω πως αυτό είναι που θέλουν οι Κύπριοι, να περιορίσουν τις καθυστερήσεις.

 

Ψηφιακές λύσεις

Πράγματι, υπάρχει τα τελευταία χρόνια στην Κύπρο μια συζήτηση για τις καθυστερήσεις στην απονομή δικαιοσύνης. Υποθέσεις περιμένουν στην «ουρά» τρία και τέσσερα χρόνια. Αυτό είναι φυσιολογικό;

Κ: Όχι, δεν είναι φυσιολογικό να περιμένεις την εκδίκαση μιας υπόθεσης τρία και τέσσερα χρόνια. Όμως, ενδεχομένως, είναι κατανοητή από τη στιγμή που δεν υπάρχει ακόμα ένα ψηφιακό σύστημα παρακολούθησης των υποθέσεων, όπως αυτό που παρουσιάσαμε τις προάλλες στην Κύπρο. Σε ένα τέτοιο σύστημα, οι εμπλεκόμενες πλευρές και ο δικαστής, και μόνο αυτοί, θα έχουν πρόσβαση στα στοιχεία της υπόθεσης. Θα αποσβέσετε σταδιακά την επένδυση επειδή η δικαιοσύνη θα έχει γίνει πιο αποτελεσματική και θα έχουν περιοριστεί οι καθυστερήσεις.

Π: Δεν θα υπάρχουν για παράδειγμα καθυστερήσεις επειδή κάποιος δεν είναι έτοιμος λόγω του ότι δεν έλαβε τα απαραίτητα έγγραφα. Θα είναι όλα online.

 

Και δεν θα ανησυχούσαμε και για πυρκαγιές στα δικαστήρια…

K: Ναι, επειδή όλα θα φυλάσσονται σε ηλεκτρονική μορφή και θα είναι ασφαλισμένα. Αυτό είναι ένα σημαντικό στοιχείο, καθώς θα πρέπει να προστατεύεται το υλικό της δίκης.

 

Η ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας και των μέσων που δημιουργεί μπορεί δηλαδή να αξιοποιηθεί σημαντικά από τον μηχανισμό απονομής δικαιοσύνης;

K: Σε λίγο θα συμμετάσχουμε σε μια παρουσίαση για το θέμα των ηλεκτρονικών υπηρεσιών (e-services), στην οποία θα μιλήσει για τη σημασία τους ο δικαστής Μπέιτ, ο οποίος δικάζει στο Βασιλικό Δικαστήριο του Νόριτς και στο Old Bailey (σ.σ. το κεντρικό δικαστήριο για την Αγγλία και την Ουαλία). Όταν τις προάλλες μίλησε για το θέμα αυτό στους δύο προέδρους των Ανωτάτων, το ενδιαφέρον ήταν πως τον άκουγαν με ενθουσιασμό.

 

Διαφάνεια στην επιλογή

Τα τελευταία χρόνια υπάρχει μια δημόσια συζήτηση και μια μορφή αμφισβήτησης για τον τρόπο με τον οποίο επιλέγονται και αξιολογούνται οι δικαστές. Μπορεί η απάντηση να είναι ο εκσυγχρονισμός μέσω της διαφάνειας;

Π: Δεν γνωρίζω ποιες ακριβώς είναι οι διαφωνίες για τη μεθοδολογία στην Κύπρο, όμως ξέρω πως και εμείς είχαμε παρόμοιο πρόβλημα. Στο παρελθόν στην Αγγλία υπήρχαν οι «μυστικές βολιδοσκοπήσεις», όπως ήταν γνωστές, όπου ένας παλαιότερος δικαστής που  γνώριζε έναν νεότερο δικηγόρο τον οποίο είχε δει στο δικαστήριο ή είχαν κοινούς γνωστούς, τον ενημέρωνε πως τον θεωρούσε έτοιμο να γίνει δικαστής και ανάλογα τον προωθούσε. Δικαίως το κοινό είχε αμφιβολίες κατά πόσον τη δουλειά την έπαιρναν οι καλύτεροι.

Αυτό που έγινε, ήταν η δημιουργία μιας ανεξάρτητης επιτροπής δικαστικών διορισμών που λειτουργεί με διαφάνεια και ηγείται ο αρχαιότερος δικαστής της χώρας, και στην οποία δεν συμμετέχουν μόνο δικαστικοί. Μπορείς στο διαδίκτυο να δεις ποιος συμμετέχει στην επιτροπή και να δεις τις θέσεις που είναι ανοιχτές για όποιον πληροί τα κριτήρια.

K: Αυτό που χρειάζεσαι είναι ποιοτικούς δικαστές, καθώς ο κόσμος πρέπει να πιστεύει στο δικαστικό σύστημα. Μπορώ να πω πως κάτι για το οποίο όλοι οι Κύπριοι μπορούν να είναι περήφανοι, είναι ότι η Ναρίν Σεφίκ είναι η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του Ανωτάτου στον βορρά (σ.σ. αυτό ισχύει και για την Κύπρο γενικότερα) και 50% των μελών του Ανωτάτου του οποίου ηγείται είναι γυναίκες. Στην Αγγλία αυτό δεν το έχουμε καταφέρει καθώς χρειάζονται ακόμα χρόνια εμπειρίας.

Είναι σημαντικό να υπάρχει πάντα επικοινωνία επειδή όλοι έχουν ιδέες για το πώς μπορεί το σύστημα να γίνει καλύτερο. Είτε είναι 25 είτε 60, γιατί και οι 60άρηδες έχουν πολλά να μάθουν από τους 25άρηδες. Γνωρίσαμε πολλούς νέους δικηγόρους και δικαστές εδώ γεμάτους ενέργεια που θέλουν να αλλάξουν τα πράγματα.

 

Η δικαιοσύνη είναι η βάση της δημοκρατίας και της επανένωσης

Η δικαιοσύνη και οι λειτουργοί της πώς μπορούν να βοηθήσουν στην επανένωση της Κύπρου; Αντιλαμβάνομαι πως είχατε εκτεταμένες επαφές με δικαστικούς και από τις δύο πλευρές.

Π: Θεωρώ ότι λόγω των πολιτικών δυσκολιών που προκύπτουν από τα θέματα αναγνώρισης, ο τρόπος για να γίνει αυτό είναι μέσω αυτού που στα ελληνικά λέγεται «επαφή» (σ.σ. χρησιμοποιεί την ελληνική λέξη). Η λέξη στα ελληνικά έχει και την έννοια της επικοινωνίας και της συνεργασίας, και σε αυτήν ενυπάρχει και η έννοια της φιλίας. Η επικοινωνία είναι το παν, και αν έχεις επαφή μεταξύ των δικαστών στον βορρά και στον νότο, δεν χρειάζεται να συζητάμε για τους τίτλους καθώς δεν γίνεται με την επίσημη ιδιότητα. 

Αυτό που άκουσα από δικαστές και από τις δύο πλευρές είναι πως υπάρχουν προβλήματα που είναι κοινά, όπως οι καθυστερήσεις. Είναι πολύ πιο εύκολο να πετύχεις την επανένωση αν οι άνθρωποι, που σε δύσκολες συνθήκες θα κληθούν να ψηφίσουν υπέρ ή κατά, θα μπορέσουν να δουν πως οι ηγέτες τους, και το δικαστικό σύστημα, συνεργάζονται όχι μόνο με δηλώσεις αλλά στην πράξη. Έτσι θα μπορέσουν να πιστέψουν στο μέλλον. Άλλωστε αν υπάρξει επανένωση, θα πρέπει να υπάρξει και μια σύγκλιση των νομικών συστημάτων.

Κ: Χθες το βράδυ συναντηθήκαμε με πολλούς νομικούς, μεταξύ άλλων με τον πρόεδρο του Ανωτάτου Μύρωνα Νικολάτο και την πρόεδρο Ναρίν Σεφίκ, δύο δικαστές πραγματικά ακέραιους, οι οποίοι αντιμετωπίζουν παρόμοια προβλήματα. Ας μην ξεχνάμε πως παρόμοια είναι όλα τα προβλήματα που έχει να αντιμετωπίσει κάποιος στη θέση του δικαστή, είτε είναι στις Βερμούδες, είτε στην Κύπρο ή στην Αγγλία, είτε στην Ουαλία.

Το κλειδί είναι ο κάθε ένας και η κάθε μια πολίτης/τισσα να μπορούν να πιστέψουν στο δικαστικό τους σύστημα. Πρέπει να πιστέψουν στην ακεραιότητά του και στο ότι όλοι έχουν την ίδια μεταχείριση και την ίδια πρόσβαση στη δικαιοσύνη. Ένα σχετικό παράδειγμα είναι η ανάγκη να υπάρχει εξασφαλισμένη νομική αρωγή για όλους.

Πιστεύω πως αν η κοινή γνώμη πιστέψει στην ακεραιότητα του δικαστικού συστήματος, αυτό μπορεί να είναι η βάση για την επανένωση. Να πιστέψει ο κόσμος πως αν προσφύγει ενώπιον της δικαιοσύνης, η υπόθεσή του θα αντιμετωπιστεί δίκαια και σε ένα εύλογο χρονικό διάστημα. Αυτή είναι και η βάση της δημοκρατίας. Αν υπάρχει αυτή η εμπιστοσύνη, η επανένωση θα είναι ευκολότερη.

Επόμενο άρθρο:


Επιστροφή
στην αρχή