Ορόσημο η 22η Φεβρουαρίου για τη συνέχεια

ΑΠΟΨΗ /ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ

Στην Κύπρο επικρατεί ένα παράδοξο. Από τη μια, κάθε φορά που αντιμετωπίζουμε μια σοβαρή κρίση με την Τουρκία, ξυπνά το πνεύμα της… «πολεμολογίας»

Η υπό εξέλιξη κρίση στην κυπριακή Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) της Κυπριακής Δημοκρατίας εξαιτίας της παρεμπόδισης, εκ μέρους πολεμικών πλοίων που έστειλε η Τουρκία πέριξ του θαλασσίου τεμαχίου «3» και κατόπιν έκδοσης NAVTEX με ισχύ έως τις 22 Φεβρουαρίου για τη διενέργεια πολεμικών ασκήσεων, του ερευνητικού πλοίου Saipem 12000 στον γεωτρητικό στόχο «Σουπιά» για λογαριασμό της ιταλικής εταιρείας Eni, φέρνει ξανά στο προσκήνιο ένα σκηνικό έντασης σε ολόκληρο το υποσύστημα στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο, οι προεκτάσεις του οποίου οφείλουν να αναλυθούν με νηφαλιότητα. Κυρίως διότι για πρώτη φορά σε σχέση με το παρελθόν (ανακοινώσεις, προσπάθειες δημιουργίας γκρίζων ζωνών πέριξ του τεμαχίου «6», πλεύσεις παρενόχλησης του πλοίου «Barbaros») η Τουρκία προχώρησε, σε τακτικό επίπεδο, στη χρήση απτών μέτρων στρατιωτικής ισχύος (ισχυρή παρουσία στρατιωτικών πλοίων) προκειμένου να παράξει εμφανή αποτελέσματα (δημιουργία τετελεσμένου) όπως ο πολύ ζημιογόνος, για το πλέγμα συμφερόντων του υπό εξέλιξη τα τελευταία χρόνια ενεργειακού σχεδιασμού της ΚΔ, εν δυνάμει στόχος της ματαίωσης της ερευνητικής γεώτρησης.

Γιατί τώρα, γιατί στο «3»

Στον «Π» αναλύσαμε πολλάκις τα σενάρια μιας πιθανής κρίσης στην κυπριακή ΑΟΖ από την Τουρκία. Το timing και η περιοχή διενέργειας αυτής της κρίσης όμως αποκτούν, υπό το βάρος των εξελίξεων, ξεχωριστή σημασία. Η Τουρκία προχώρησε πριν από μια εβδομάδα στις ενέργειές της λαμβάνοντας υπόψη α) Τις ανακοινώσεις της Eni για την ερευνητική γεώτρηση στοΝ στόχο «Καλυψώ» ο οποίος δείχνει πολλά υποσχόμενος β) Το γεγονός ότι από τις εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην κυπριακή ΑΟΖ, η Eni αποτελεί τον πιο «αδύναμο κρίκο» -όχι με την έννοια των οικονομικών μεγεθών ή της τεχνογνωσίας ως εταιρεία, πρόκειται για κολοσσό- αλλά με τη λογική ότι η Ιταλία δεν διαθέτει το γεωπολιτικό ειδικό βάρος ως χώρα πίσω από την εταιρεία, δεδομένης και της βαθιάς προεκλογικής περιόδου στην οποία έχει υπεισέλθει η χώρα γ) Με μια κίνηση στο θαλάσσιο τεμάχιο «3», η Τουρκία «ολοκληρώνει» ένα σχέδιο αμφισβητήσεων επί της κυπριακής ΑΟΖ που καλύπτει το σύνολο της κυπριακής ΑΟΖ από δυτικά (πάγια διεκδίκηση στο «6» ότι εμπίπτει εν μέρει στη δική της υφαλοκρηπίδα) προς ανατολικά (το «3» συνορεύει με τον Λίβανο) και δ) Εγγράφει εκ νέου μια διάσταση διαπραγμάτευσης στο ζήτημα των υδρογονανθράκων εντάσσοντας στην εξίσωση την τουρκοκυπριακή κοινότητα, παρά τις πάγιες διαβεβαιώσεις της ε/κ πλευράς για διαμοιρασμό των εσόδων από το φυσικό αέριο σε μια περίοδο όπου η διαδικασία επίλυσης του Κυπριακού βρίσκεται σε χειμέρια νάρκη κι ενώ στη Λευκωσία υπάρχει νέα κυβέρνηση - στην αρχή της θητείας της αμέσως μετά τις εκλογές.

Η μεγάλη εικόνα

Αυτό που η Τουρκία επιδιώκει σε ολόκληρο το ενεργειακό υπό διαμόρφωση σκηνικό στη ΝΑ Μεσόγειο είναι προφανές. Διαβλέποντας πως Κύπρος, Ισραήλ και Αίγυπτος -τρεις χώρες εκ των οποίων τη μία δεν αναγνωρίζει ως νόμιμη κρατική οντότητα, με τη δεύτερη οι σχέσεις της διακατέχονται από εκατέρωθεν καχυποψία και με την τρίτη βρίσκεται σε ιδεολογικό και γεωπολιτικό ανταγωνισμό- διαμορφώνουν ένα σκηνικό ενεργειακής συνεργασίας το οποίο εκτείνεται σε όλες τις χώρες της περιοχής (Ιορδανία, Λίβανος, Ιταλία και Ελλάδα), αντιδρά προκειμένου α) Να μην αποκλειστεί από τις υπό διαμόρφωση συνέργειες β) Προκειμένου να στείλει πολλαπλά μηνύματα στη Δύση. Η Τουρκία έχοντας ανοικτά μέτωπα στο εσωτερικό της (οικονομία, μια μακρά προεκλογική περίοδος για τις επερχόμενες εκλογές του 2019) αλλά και στο εξωτερικό, που εκτείνονται από τα ανοικτά πολεμικά μέτωπα στη Συρία και στο Ιράκ, μέχρι την πρόσφατη επιχείρηση κατά των Κούρδων, των δυνάμεων του PYD/YPG, στο Αφρίν αντιδρά με νευρικότητα αλλά κι έχοντας πλέον μια «ολιστική» προσέγγιση ως προς τις στρατηγικές της επιδιώξεις. Οι σχέσεις Τουρκίας - Δύσης/ΝΑΤΟ και Τουρκίας - ΕΕ παραμένουν βαθύτατα προβληματικές και τη στιγμή που η Τουρκία επιχειρεί στη βορειοδυτική Συρία στρατιωτικά, χάνοντας μάλιστα ελικόπτερα και τανκς στο πεδίο της μάχης, η κεμαλική αντιπολίτευση (CHP) κατηγορεί τον Ερντογάν για… ενδοτισμό. Ο Ερντογάν μιλά για… «οθωμανικά χαστούκια» εναντίον της Δύσης έχοντας απασφαλίσει την στιγμή που Τίλλερσον και Τσαβούσογλου προσπαθούν να βρούνε μια συμβιβαστική φόρμουλα εξομάλυνσης με φόντο το Μανμπίτζ της Συρίας. Σε αυτό το ιδιαιτέρα τοξικό σκηνικό η επιθετικότητα της Τουρκίας και μια πιθανή επιτυχία στο συριακό θέατρο (μετά από έξι χρόνια αστοχιών) θα επέτρεπε την εθνικιστική ρητορική του Ερντογάν να… μετατοπίσει τις τουρκικές εκλογές πρόωρα, στα τέλη του φθινοπώρου του 2018, προκειμένου να διασφαλίσει ένα εμφατικό θρίαμβο-εξπρές που θα τον καθιστούσε και… de jure «one man ruler». Σε αυτό το σκηνικό η Τουρκία προχωρεί με την αναθεωρητική της φόρμουλα (ενέργεια, forward-basin κοκ) τόσο στην Κύπρο όσο και στο νοτιοανατολικό Αιγαίο προκειμένου να στείλει ακόμη ένα μήνυμα, το οποίο ιδίως στους παλιότερους θυμίζει πολλά: Εμπορική εκμετάλλευση των κυπριακών κοιτασμάτων χωρίς επίλυση του Κυπριακού δεν θα υπάρξει (κατά το «ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ χωρίς επίλυση του Κυπριακού αποτελεί casus belli»). Δεν πρέπει να ξεχνάμε εξάλλου και το γεγονός πως η Τουρκία αντιλαμβάνεται πως η Κύπρος σταδιακά αναβαθμίζει τις θαλάσσιες αμυντικές της δυνατότητες (προοπτική απόκτησης περισσότερων πλοίων στο εγγύς μέλλον), αλλά και πως το δεύτερο εξάμηνο του 2018, ο αμερικανικός κολοσσός Exxon θα επιχειρήσει σε αυτό που για πολλούς αναλυτές θεωρείται ως «το πιο υποσχόμενο» θαλάσσιο τεμάχιο της ΚΔ, το «10».

Μια από τα… ίδια

Στην Κύπρο επικρατεί ένα παράδοξο. Από τη μια, κάθε φορά που αντιμετωπίζουμε μια σοβαρή κρίση με την Τουρκία, ξυπνά το πνεύμα της… «πολεμολογίας» ανασταίνοντας τη ναυμαχία της… Ναυπάκτου κι από την άλλη γυρεύουμε τι πήγε λάθος ως προς το περιεχόμενο της αντίδρασης της διεθνούς κοινότητας ως προς τις παραβιάσεις της Τουρκίας. «Του βάθους των συμμάχων μας» όπως χαρακτηριστικά γράφτηκε και λέχθηκε πολλάκις στην κυπριακή δημόσια σφαίρα. Μόνο που το «12», το «6» και το «3» δεν τα αδειοδοτήσαμε στην… Αυστροουγγρική Αυτοκρατορία, στην Ιαπωνία του Χιροχίτο ή στην Πρωσία του φον Μπίσμαρκ. Επίσης δεν έχουμε… 1913. Κανένα κράτος, πόσω μάλλον μια εταιρεία (εξ' ορισμού ένας non state actor) δεν θα… ναυμαχήσει για τα συμφέροντα της ΚΔ. Αντιθέτως οφείλουμε να κατανοήσουμε ότι η Τουρκία -κι αυτό θα διαφανεί μετά το πέρας της Navtex με ανανέωσή της ή μη και με αποχώρηση ή μη των τουρκικών πολεμικών από την περιοχή- στέλνει κι ένα μήνυμα σε σχέση με το Κυπριακό. Αλήθεια έχουμε διανοηθεί αν η λύση ή η συνέχιση του status quo ευνοούν -και πώς- τους ενεργειακούς μας σχεδιασμούς; Κι αν ναι, σε ποιο βαθμό το έχουμε εμπεδώσει ως πολιτικές ελίτ, αναλυτές, ακαδημαϊκοί, ενεργοί πολίτες ώστε να το αποκρυσταλλώσουμε και σε επίπεδο θεσμικής διατύπωσης μιας ενεργειακής στρατηγικής; Προεκλογικά, και δεν έχουν στεγνώσει ακόμη τα μελάνια στα σχετικά προγράμματα, ακούσαμε πολλά για το φυσικό αέριο αλλά καμιά πειστική απάντηση για το πώς προχωρούμε αν η Τουρκία, de facto όπως επιχειρεί, ματαιώσει μια ερευνητική γεώτρησή μας σε ένα εκ των «οικοπέδων» μας στην ΑΟΖ.

Τι να αναμένουμε

Τις επόμενες ημέρες θα διαφανεί ξεκάθαρα αν η Τουρκία επιχειρεί μια αλλαγή παραδείγματος σε ολόκληρο τον ενεργειακό σχεδιασμό της περιοχής ή αν απλά υπενθυμίζει στην Κυπριακή Δημοκρατία ότι για να προχωρήσει με αυτόν δεν πρέπει, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, να την αποκλείσει. Στην πρώτη περίπτωση οφείλουμε να διασφαλίσουμε ότι το τετελεσμένο που θα αφήσουν οι ενέργειες της Τουρκίας δεν θα αποβεί τέτοιο ώστε να αποτρέψει το διεθνές ενδιαφέρον δρώντων για τους κυπριακούς υδρογονάνθρακες, αλλά και δεν θα επηρεάσει, σε καταστροφικό βαθμό, τον ισχύον σχεδιασμό. Στη δεύτερη περίπτωση οφείλουμε να μην προτρέξουμε με τα αφηγήματα του «η συνέχιση των ενεργειών μας αποτελεί την καλύτερη απάντηση στην τουρκική προκλητικότητα» και «η παρουσία ισχυρών εταιρειών αποτελεί ψήφο εμπιστοσύνης στην κυπριακή ΑΟΖ». Ακριβώς διότι, κι αυτό συμβαίνει συχνά με την εκδήλωση των χρόνων της κρίσης (έναρξη, κλιμάκωση, σύγκρουση, έκβαση), η Τουρκία με τις κινήσεις της στο θαλάσσιο τεμάχιο «3» μπορεί να βρίσκεται μόνο στην έναρξη. Αν επιθυμήσει να κλιμακώσει την έλευση του DeepSea Metro II στην κυπριακή ΑΟΖ (στο οικόπεδο «6» ή σε θαλάσσια περιοχή της «ΤΔΒΚ») θα είναι ακόμη μια χειρότερη εξέλιξη οι συνέπειες της οποίας θα βάλουν σε ακόμη σοβαρότερες περιπέτειες την ενεργειακή προοπτική της Κύπρου.

*Twitter: @JohnPikpas

 

 


Επιστροφή
στην αρχή