Από τον Μακάριο στο σήμερα: Ο ρόλος και λόγος της αρνητικής διαφήμισης

ΕΙΔΗΣΕΙΣ /ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Οι πρώτες πολιτικές διαφημίσεις στην τηλεόραση μεταδόθηκαν στις προεδρικές εκλογές του 1993 από τα μοναδικά τότε κανάλια, ΡΙΚ και Λόγος

 

* Το 1968 απέναντι στον Μακάριο αντιπαρατάχθηκε ο ψυχίατρος Τάκης Ευδόκας, ο οποίος κατήλθε ως υποψήφιος για να συντηρήσει και να προβάλει το θέμα της Ένωσης με την Ελλάδα. Ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος, ο οποίος επανεξελέγη, είχε πάρει, επί συνόλου 229.488 έγκυρων ψήφων, 220.911 ψήφους (95,45%), ενώ ο Ευδόκας μόλις 8.577 ψήφους (3,71%).

Παρόλο που πολύ σοφά ο Σόλων ο Αθηναίος είχε αναφωνήσει το «μηδένα προ του τέλους μακάριζε», δεν υπάρχει κάτι στον ορίζοντα που να προμηνύει πως στις δύο βδομάδες που απομένουν για τις προεδρικές εκλογές θα σκάσει κάτι που θα ξυπνήσει την πρωτόγνωρα άτονη προεκλογική περίοδο. Κάτι δηλαδή για το οποίο τις επόμενες δεκαετίες τα παιδιά μας θα έχουν να θυμούνται και να συζητούν όπως συζητάμε σήμερα για τους πυραύλους που θα έρχονταν και δεν ήρθαν ή για τη γραπτή ή εν τέλει προφορική δέσμευση του ΔΗΚΟ για στήριξη του Γ. Ιακώβου, απότοκο των εκλογών του 1998. Ή -για να έρθουμε πιο κοντά στο σήμερα- τη δέσμευση του υποψήφιου για το 2013 Προέδρου Αναστασιάδη για μη κούρεμα…

H τρέχουσα προεκλογική διαδικασία περιορίζεται σε ατάκες και ανακύκλωση αντιπαραθέσεων με δύο-τρία πυροτεχνήματα, τα οποία ωστόσο σβήνουν και αυτά μετά από δηλώσεις και αντιδηλώσεις κάποιων ημερών. Ενδεχομένως σε αυτό να διαδραματίζει ρόλο και το γεγονός πως η όποια «λάσπη» εναντίον αντιπάλων αφήνεται πλέον στον μύλο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, με τα επιτελεία να τηρούν τη στάση του «εγώ εν τζαι». Σε αντίθεση με τις επί πληρωμή διαφημίσεις του παρελθόντος που εστίαζαν στον αντίπαλο, για να τον εκθέσουν πλέον οι διαφημίσεις, δη οι τηλεοπτικές, εστιάζουν σε εξαγγελίες και συνθήματα.

Η αρνητική διαφήμιση

Τελευταία φορά που απασχόλησε τη δημόσια σφαίρα αρνητική τηλεοπτική διαφήμιση σε προεδρικές εκλογές ήταν το 2013 με την απόφαση της Αρχής Ραδιοτηλεόρασης για τερματισμό μετάδοσης της διαφήμισης του -και τότε- υποψήφιου Προέδρου Γ. Λιλλήκα. Αφορούσε το γνωστό -αφού προβλήθηκε πολλάκις από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης- σποτάκι που έδειχνε έναν πολίτη να βλέπει εφιάλτη ότι ο επόμενος Πρόεδρος καλείται στην αγγλική να χειριστεί ως πακέτο το μνημόνιο, το φυσικό αέριο και το Κυπριακό. Το επιτελείο Λιλλήκα είχε τότε καταγγείλει ότι η απόφαση της Αρχής ήταν αυθαίρετη, ενώ το δικηγορικό γραφείο Ανδρέας Αγγελίδης, σε επιστολή του προς την Αρχή, έκανε λόγο για φίμωση και ζητούσε από τον γενικό εισαγγελέα αποκατάσταση. Από την πλευρά της η Αρχή Ραδιοτηλεόρασης έλαβε την απόφαση για τερματισμό της προβολής από τους ραδιοτηλεοπτικούς σταθμούς με το αιτιολογικό ότι στοχεύει στην ατεκμηρίωτη, δυσμενή προβολή αντιπάλου [το συμβούλιό της αποφάσισε ομόφωνα ότι πρόκειται για αρνητική διαφήμιση βάσει του άρθρου 2 του περί Ραδιοφωνικών και Τηλεοπτικών Σταθμών Νόμου 7(Ι)/98]. Η τροποποίηση του σχετικού νόμου ώστε να καθορίζεται τι εστί αρνητική διαφήμιση και η απαγόρευσή της έγινε λίγο πριν από τις προεδρικές εκλογές του 2003, μετά από ομόφωνη ψήφιση πρότασης νόμου που είχε κατατεθεί στις 16/1/2003 για να ψηφιστεί αυθημερόν. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τη νομοθεσία «αρνητική διαφήμιση» σημαίνει ανακοίνωση ή μήνυμα κάθε μορφής που μεταδίδεται έναντι πληρωμής ή ανάλογου ανταλλάγματος και που στοχεύει στην ατεκμηρίωτη δυσμενή προβολή αντιπάλου ή κόμματος.

Στις 11/12/2017 η Αρχή απέστειλε εγκύκλιο στους ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς σταθμούς υπενθυμίζοντας τις σχετικές πρόνοιες της νομοθεσίας και ειδικότερα το ότι η μετάδοση πολιτικής διαφήμισης επιτρέπεται μόνο υπέρ των υποψηφίων, ενώ θα πρέπει σε αυτήν να προσδιορίζεται ευκρινώς ο υποψήφιος υπέρ του οποίου μεταδίδεται. Στη βάση των πιο πάνω γίνεται αντιληπτό ότι τα επιτελεία των υποψηφίων δεν έχουν πλέον την ευχέρεια να πλήξουν μέσω διαφημίσεων τους αντιπάλους τους και συνεπώς θα πρέπει αυτό να το κάνουν τεκμηριωμένα διά δηλώσεων ή να το αφήσουν σε... έμπειρα πληκτρολόγια, αφαιρώντας ωστόσο από τη σοβαρότητα κάθε θέματος που αναδεικνύεται.

Από το 1993

Οι πρώτες πολιτικές διαφημίσεις στην τηλεόραση μεταδόθηκαν στις προεδρικές εκλογές του 1993 από τα μοναδικά τότε σε λειτουργία κανάλια του ΡΙΚ και του Λόγου. Το θέμα δεν ρυθμιζόταν στους νόμους του 1992 και του 1998, αλλά εισήχθη πρόνοια στους κανονισμούς του 2000 που απαγόρευσε την πολιτική διαφήμιση. Το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε καταχρηστική την απαγόρευση σε κανονισμούς καθ’ υπέρβαση του νόμου.

* Οι εκλογές του 1983 ήταν ενός γύρου, με τον Σπύρο Κυπριανού να εκλέγεται με 56,54%, ενώ οι ανθυποψήφιοί του Γλ. Κληρίδης και Β. Λυσσαρίδης έλαβαν 33,93% και 9,53% αντίστοιχα (ΦΩΤΟ: ΑΡΧΕΙΟ ΧΡ. ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ).

Η δικαστική απόφαση οδήγησε στην προαναφερθείσα τροποποίηση του νόμου της Αρχής Ραδιοτηλεόρασης ώστε να επιτρέπεται η πολιτική διαφήμιση. Με την εν λόγω τροποποίηση του 2003 επιβλήθηκε και η απαγόρευση της πληρωμένης αρνητικής διαφήμισης σε ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς σταθμούς, όχι όμως σε εφημερίδες και τις αργότερα εισαχθείσες ιστοσελίδες. Είχαν προηγηθεί οι προεδρικές εκλογές του 1998, οπόταν και ο όρος αρνητική διαφήμιση είχε καθιερωθεί για τα καλά. Μιλώντας στον «Π» ο πολιτικός αναλυτής και εκλογολόγος Χριστόφορος Χριστοφόρου σημειώνει: «Στην ιστορία της Κυπριακής Δημοκρατίας, η αρνητική διαφήμιση γενικά άρχισε με τις πρώτες προεδρικές εκλογές, τον Δεκέμβριο του 1959, και συνεχίστηκε σε όλες τις υπόλοιπες αναμετρήσεις. Τα πιο χαρακτηριστικά δείγματα της εκλογής του 1959 είναι το πρωτοσέλιδο-ολοσέλιδο της ‘Χαραυγής’ τη μέρα της εκλογής, 13 Δεκεμβρίου, με ολομέτωπη επίθεση κατά του Μακαρίου, και από την πλευρά των υποστηρικτών του Μακαρίου οι διάφορες κατηγορίες κατά Ιωάννη Κληρίδη για τον ρόλο του κατά τη διάρκεια του αντιαποικιακού αγώνα, όπως για παράδειγμα ότι έφερε όπλο που του είχε παραχωρήσει η αποικιακή κυβέρνηση».

Ο κ. Χριστοφόρου σημειώνει επίσης πως διαχρονικά, στις αναμετρήσεις που ακολούθησαν, κύριος άξονας της αρνητικής διαφήμισης ήταν η έννοια του πατριώτη, σε συνάρτηση με τη στάση καθενός στο θέμα της λύσης στο Κυπριακό. Οι προσωπικές επιθέσεις και η αμφισβήτηση της συνέπειας και αξιοπιστίας του αντιπάλου κατέχουν επίσης εξέχουσα θέση.

* Προεκλογική αφίσα του υποψήφιου για τις προεδρικές εκλογές του 1988 Β. Λυσσαρίδη. 

Αναφορικά με την προεκλογική εκστρατεία στις προεδρικές εκλογές του 1998, ο κ. Χριστοφόρου υπενθυμίζει πως την εκλογή στον πρώτο γύρο διεκδίκησαν επτά υποψήφιοι, με τον απερχόμενο Γλαύκο Κληρίδη και τον Γιώργο Ιακώβου, υποψήφιο του ΑΚΕΛ με υποστήριξη του ΔΗΚΟ, να περνούν στον β’ γύρο. Για αυτήν την εκλογική αναμέτρηση ο κ. Χριστοφόρου εστιάζει στα εξής κύρια σημεία όσον αφορά την αρνητική διαφήμιση:

  • Τα μηνύματα αρνητικής διαφήμισης που παρουσιάστηκαν από την πλευρά του υποψήφιου Κληρίδη ήταν συνολικά 4-5.
  • Όλα τα μηνύματα Κληρίδη έφεραν ένδειξη ότι προέρχονταν από την κίνηση υποστήριξης της υποψηφιότητάς του.
  • Τρία μηνύματα αφορούσαν τη σημασία της εκλογής και υποδείκνυαν ότι η ψήφος δεν έπρεπε να αφεθεί στην τύχη ούτε να είναι άστοχη, γιατί θα έθετε σε κίνδυνο τα κεκτημένα, τα επιτεύγματα της διακυβέρνησης και το μέλλον.
  • Δυο μηνύματα στόχευαν τον υποψήφιο Ιακώβου και την υποστήριξή του από το ΔΗΚΟ.
  • Από την πλευρά του Γιώργου Ιακώβου, δύο μηνύματα απαντούσαν σε μηνύματα της ομάδας στήριξης του Κληρίδη.
  • Ένα μήνυμα στόχευε τον ίδιο τον Γλαύκο Κληρίδη και την αξιοπιστία του.
  • Δυο άλλα μηνύματα, από τα πιο αρνητικά, συνιστούσαν ολομέτωπη επίθεση στη διακυβέρνηση Κληρίδη, επικεντρώνοντας σε συγκεκριμένα θέματα πολιτικής και παρουσιάζοντάς την σαν έργο συνωμοτών που κατεδάφισαν τον τόπο και τον αιματοκύλισαν.

Οι S-300 και το «ασφαλώς γραπτώς - προφορικώς»

* Στις εκλογές του 1993 Ο Γλ. Κληρίδης κερδίζει τον απερχόμενο Γ. Βασιλείου στον β' γύρο με διαφορά 2.176 ψήφων. Στον πρώτο οι υποψήφιοι ήταν πέντε (Πασχάλης Πασχαλίδης 18,64%, Γεώργιος Μαυρογένης 0,25% και Γιαννάκης Ταλιώτης 0,21%.

Στο πλούσιο αρχείο του εκλογολόγου Χριστόφορου Χριστοφόρου όσον αφορά εκλογικές αναμετρήσεις εντοπίσαμε τις αρνητικές διαφημίσεις των προεδρικών εκλογών του 1998. Αυτές που ξεχώρισαν προέρχονταν βεβαίως από τις κινήσεις πολιτών πίσω από τους αντιπάλους στον β’ γύρο Γλ. Κληρίδη και Γ. Ιακώβου. Οι υποστηρικτές Κληρίδη, που ήταν και ο νικητής των εκλογών, έπαιξαν δύο διαφημίσεις με πρωταγωνιστή τον κ. Ιακώβου. Στην πρώτη, η οποία ξεκινά με ασπρόμαυρη φωτογραφία του κ. Ιακώβου, ο εκφωνητής λέει μετά από σημείωση για το πότε έγιναν οι δηλώσεις: «Γ. Ιακώβου. Μαθήματα πολιτικής αξιοπιστίας. Δήλωση 28.1.98: Ο κ. Ιακώβου μάς είπε ότι τελικά θα φέρει τους S-300 και πιο γρήγορα. Αλλά οι Ρώσοι τον αποστόμωσαν. Δήλωση 20.1.98: Μας είπε ότι δεν θα υπάρξει πρωτοβουλία για το Κυπριακό αλλά οι Αμερικανοί τον απογοήτευσαν. Δήλωση 30.1.98: Μας είπε ότι θα συμμετέχουν υποχρεωτικά οι Τουρκοκύπριοι στις ενταξιακές αλλά η βρετανική προεδρία τον διέψευσε. Δήλωση 22.1.1998: Μας είπε ότι θα θεσμοθετήσει το δόγμα του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου αλλά το πανελλήνιο τον αγνόησε. Εμείς τον ρωτάμε. Έτσι θα κυβερνήσει; Κίνηση Πολιτών Υποστήριξης Γλαύκου Κληρίδη».

Η δεύτερη αφορά τη συμφωνία για τη στήριξη του κ. Ιακώβου από το ΔΗΚΟ. Η διαφήμιση ξεκινά με μαύρο φόντο στο οποίο αναγράφεται: «Μια σχέση εμπιστοσύνης και ποιότητας» Γ. Ιακώβου. Ακολούθως εμφανίζεται ο Σπύρος Κυπριανού να μιλά από βήμα: «Και καταλήγουμε σήμερα να υποστηρίξομεν την υποψηφιότητα του κ. Ιακώβου. Γιατί; Διότι ο κ. Ιακώβου τον οποίο γνωρίζω καλά… πέρα δε από αυτό έχω λόγους να πιστεύω ότι θα τηρήσει αυτά τα οποία υπόσχεται...». Ακολούθως εμφανίζεται ο Γ. Ιακώβου να λέει: «η συμφωνία είναι/ήταν προφορική». Στις οθόνες επανέρχεται και πάλι ο Σπύρος Κυπριανού να ερωτάται για αυτό και να λέει «Γραπτώς βεβαίως, προφορικά; Ασφαλώς γραπτώς». Και ακολούθως ξανά ο κ. Ιακώβου να λέει για προφορική συμφωνία. Οι ατάκες επαναλαμβάνονται για να δείξουν την αντίφαση και η διαφήμιση κλείνει. «Ουδέν σχόλιο. Κίνηση Πολιτών Υποστήριξης Γλαύκου Κληρίδη».

Στα πιο πάνω οι υποστηρικτές Ιακώβου απαντούσαν με διαφήμιση 30 δευτερολέπτων με σκηνικό μαύρο φόντο και άσπρα γράμματα χωρίς εκφωνητή. «Ανακοίνωση: τα τελευταία διαφημιστικά του κ. Κληρίδη είναι αποτέλεσμα παραποίησης γεγονότων. Βάσει των νόμων της Κυπριακής Δημοκρατίας αυτό είναι ποινικό αδίκημα. Για την αλήθεια παραπέμπουμε στις δηλώσεις και το πρόγραμμα του κ. Γ. Ιακώβου. Ο Γ. Ιακώβου δεσμεύεται να φέρει τους πυραύλους S-300. Οι πύραυλοι ΜΠΟΡΟΥΣΑΝ να έλθουν πιο γρήγορα. Η συμφωνία με το ΔΗΚΟ είναι ξεκάθαρη. ΔΕΝ υπήρξε μήνυμα Γέλτσιν προς Κληρίδη. Οι δηλώσεις Ευρωπαίων και Αμερικανών ηγετών επιβεβαιώνουν τις απόψεις Ιακώβου. Κίνηση Πολιτών Ανεξάρτητου Υποψηφίου Γιώργου Ιακώβου».

Η ένταση και επανάληψη της αρνητικής διαφήμισης συνέβαλε στην κλιμάκωση του κλίματος πόλωσης που υπήρχε ήδη. Αυτό αντανακλάται στο τελικό αποτέλεσμα, με τη διαφορά των αντιπάλων να περιορίζεται σε 6.657 ψήφους μόνο.

Οι… δεσμεύσεις Κληρίδη

Με διαφορά 2.176 ψήφων στον 2ο γύρο από τον αντίπαλό του και απερχόμενο τότε Πρόεδρο Γιώργο Βασιλείου εξελέγη για πρώτη φορά Πρόεδρος ο Γλαύκος Κληρίδης το 1993. Είχε προηγηθεί 4λεπτη διαφήμιση από υποστηρικτές του Γ. Βασιλείου στην οποία ερωτώνται πολίτες διαφόρων ευρωπαϊκών χωρών αν τους αφορούν διάφορα επιτεύγματα (μείωση ανεργίας, βιοτικό επίπεδο, αύξηση συντάξεων κ.λπ.), για να απαντήσουν αρνητικά με τον εκφωνητή να διερωτάται: «Μα επιτέλους ποια χώρα είναι αυτή; Αν την έχετε καταλάβει καλέστε αυτόν τον αριθμό». Σε εκείνο το σημείο εμφανίζεται στην οθόνη ο αριθμός 02-449791. «Είναι το τηλέφωνο του γραφείου του κ. Κληρίδη. Γιατί η χώρα που μόλις περιγράψαμε είναι η Κύπρος. Αλλά ο κ. Κληρίδης φαίνεται να μην θέλει να το αντιληφθεί», επανέρχεται ο εκφωνητής, ο οποίος εν συνεχεία διερωτάται αν «μπορούμε πράγματι να εμπιστευτούμε τον κ. Κληρίδη». Ακολούθως για δύο λεπτά ο εκφωνητής εφιστά την προσοχή των τηλεθεατών σε διάφορες αντιφάσεις του πρώην Προέδρου ειδικά για το Κυπριακό, περιστρέφοντας κάθε φορά την ίδια φωτογραφία κατά τρόπο που και οπτικά να μειώνεται η αξιοπιστία του. «Θυμάστε το περίφημο 12 παρά 5;» λέει σε κάποιο σημείο…

* «Μα επιτέλους ποια χώρα είναι αυτή; Αν την έχετε καταλάβει καλέστε αυτόν τον αριθμό», διερωτάτο εκφωνητής σε αρνητική πολιτική διαφήμιση υποστηρικτών του Γ. Βασιλείου το 1993 εναντίον του Γλ. Κληρίδη. Σε εκείνο το σημείο εμφανίζεται στην οθόνη ο αριθμός 02-449791. «Είναι το τηλέφωνο του γραφείου του κ. Κληρίδη. Γιατί η χώρα που μόλις περιγράψαμε είναι η Κύπρος. Αλλά ο κ. Κληρίδης φαίνεται να μην θέλει να το αντιληφθεί».

Πέντε χρόνια αργότερα, το 1998, η αρνητική διαφήμιση εις βάρος του Γλαύκου Κληρίδη επανέρχεται με κυρίαρχο ρήμα σε αυτήν το… «δεσμεύεται». Η διαφήμιση ξεκινά με τον εκλιπόντα Πρόεδρο να μιλά σε δημοσιογράφους και να λέει «Παλιές μου τέχνες κόσκινο». Το σενάριο συνεχίζει με τον εκφωνητή να λέει: «Όταν σε έχει ανάγκη δεσμεύεται. Την επόμενη σε ξεγράφει. Στηρίχτηκε στον Μακάριο για να ανέβει. Επτά μέρες μετά ορκίζεται στον Γεννάδιο και αμφισβητεί την επιστροφή Μακαρίου. Τον εμπιστευτήκαμε να μας εκπροσωπήσει και αυτός δίνει τις προτάσεις μας στον Ντενκτάς. Δεσμεύεται στο ΔΗΚΟ να ενταφιάσει τις ιδέες Γκάλι και στον Ρολάνδη να τις προωθήσει. Δεσμεύεται για κυβέρνηση εθνικής ενότητας ενώ αχρηστεύει το εθνικό συμβούλιο. Δεσμεύεται για αξιοκρατία και κομματικοποιεί τα πάντα. Δεσμεύεται με κομματικές συνεργασίες ενώ αλώνει το Κέντρο και το ΔΗΚΟ, προβάλλεται ως υπερκομματικός ενώ δηλώνει πρώτα και πάνω από όλα Συναγερμικός. Για την καρέκλα. Δεσμεύεται ξανά για όλα». Ακολούθως εμφανίζεται ένα χέρι να πετά τσαλακωμένο χαρτί στον κάλαθο. «Νά που καταλήγουν οι δεσμεύσεις του», καταλήγει ο εκφωνητής, ενώ ακούγεται ο πρώην Πρόεδρος να λέει ξανά «Παλιές μου τέχνες κόσκινο».

* «Πρόεδρος όλων των Κυπρίων», το σλόγκαν για την εκλογή του Γ. Βασιλείου το 1988.

Η αρνητική διαφήμιση, όπως μας εξηγεί καταληκτικά ο κ. Χριστοφόρου, «είναι δίκοπο μαχαίρι και μπορεί να οδηγήσει σε αποτέλεσμα μπούμερανγκ. Αυτό επιβάλλει προσοχή και φειδώ στη χρήση της. Στην Κύπρο, τουλάχιστον, υπάρχει σε ορισμένα στρώματα του λαού ένα αίσθημα δικαιοσύνης που ακυρώνει την υπερβολή. Δεν επιτρέπει σε κάποιον να υπερβεί ορισμένα όρια, εξευτελίζοντας για παράδειγμα τον αντίπαλο. Αν γίνει αυτό, ο ‘δράστης’ χάνει πιο πολλά από όσα κερδίζει’».

Θυμηθείτε κάποιες από τις παλιές διαφημίσεις των υποψήφιων Προέδρων:

 

Oι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευσή τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.

Επόμενο άρθρο:

Αφιέρωμα

Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε για τις Προεδρικές Εκλογές

Λίγες μέρες πριν από τον α' γύρο των Προεδρικών Εκλογών, το politis.com.cy σας παρουσιάζει όλες τις αναγκαίες πληροφορίες

04 / 06
Επιστροφή
στην αρχή