Ο «Π» στο Ντιγιάρμπακιρ: Μελαγχολικό πείσμα

ΕΙΔΗΣΕΙΣ /ΔΙΕΘΝΗ
01 / 06
Μια απαλή και αρωματική γεύση γεμίζει το στόμα μου. Το κόκκινο αυτό κρασί που πίνω σαν να χαϊδεύει τον φάρυγγα μου και ζεσταίνει τώρα το στομάχι μου.

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΤΟΥΡΚΙΑ:ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΑΡΕΤΑΙΟΣ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ:ΕΛΕΝΗ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ

 


Μια απαλή και αρωματική γεύση γεμίζει το στόμα μου. Το κόκκινο αυτό κρασί που πίνω σαν να χαϊδεύει τον φάρυγγα μου και ζεσταίνει τώρα το στομάχι μου. Μια γαλήνια έγχορδη μελωδία απλώνεται γύρω μας και ένα δροσερό αεράκι διασχίζει τον τετράγωνο διάδρομο του Σουλουκλού Χαν για να πέσει πάνω μας κάτω από τη σκιά μιας μεγάλης μουριάς που υψώνεται στο κέντρο της αυλής.

Είμαστε με την Ελένη στο Σουρ, στα βάθη των σοκακιών της παλιάς πόλης του Ντιγιάρμπακιρ, σε ένα από τα πιο παλιά χάνια της πόλης. Ο ήλιος δεν έχει ακόμα πέσει, αλλά οι σκιές στην καρδιά του τουρκικού Κουρδιστάν γίνονται όλο και πιο μεγάλες. Γύρω μας τα τραπέζια είναι γεμάτα άντρες και γυναίκες όλων των ηλικιών, μεσήλικες που πίνουν ρακί, πιο νέοι που πίνουν κρασί, κοπέλες με κεφαλομάντιλο σε παρέες ή σε ζευγάρια με νεαρούς που πίνουν τσάι ή δροσιστικούς σπιτικούς χυμούς.

Παρά το εξαιρετικό κρασί και όλη αυτή τη γαλήνη γύρω μας, χρειάζομαι λίγη ώρα για να συνηθίσω, αλλά και για να συνειδητοποιήσω, αυτά που βλέπω. Στα τέλη του 2015 και στις αρχές του 2016 όλη η περιοχή του Σουρ είχε μετατραπεί σε πεδίο μάχης ανάμεσα στις τουρκικές δυνάμεις ασφαλείας και τους Κούρδους του ΡΚΚ. Είχα δει με τα μάτια μου τον πόλεμο εκείνο, είχα δει όλα αυτά τα μέρη όπως αυτό εδώ το χάνι να κλείνουν ή να καταστρέφονται ή να ισοπεδώνονται. Είχα έρθει και αργότερα, το 2017 πάλι, αλλά ήταν και τότε τα πάντα κλειστά, έρημα. Και δεν πίστευα ότι θα ξανάνοιγαν.

Κουρδική αναγέννηση

Τα χρόνια πριν το απάνθρωπο εκείνο αστικό αντάρτικο, τα χρόνια της ειρήνης που είχαν ξεκινήσει από τις αρχές του 2000 και έφτασαν στο αποκορύφωμα της ελπίδας και της ευημερίας για τις κουρδικές περιοχές με την προσπάθεια που είχε ξεκινήσει ο Ταγίπ Ερντογάν για λύση του κουρδικού ζητήματος, στο Ντιγιάρμπακιρ και κυρίως στο Σουρ μιλούσαν για μια «κουρδική αναγέννηση». Κούρδοι καλλιτέχνες από παντού, γλύπτες, ηθοποιοί, ζωγράφοι, διανοούμενοι, καφέ που άνοιγαν νέοι της πόλης ή άλλων κουρδικών πόλεων, ακόμα και το κρασί είχε κάνει την επανεμφάνισή του στο Σουρ και σε πολλές άλλες πόλεις της περιοχής από όπου είχε ουσιαστικά εξαφανιστεί μετά τη γενοκτονία των Αρμενίων και αργότερα τη φυγή των χριστιανών Συροχαλδαίων.


«Το κρασί εμείς το φτιάχνουμε, με τον παλιό παραδοσιακό τρόπο, όπως το έφτιαχναν παλιά οι Αρμένιοι. Και όλα τα έσοδα από το χάνι εδώ τα χρησιμοποιούμε για αναπαλαιώσεις κτηρίων στην παλιά πόλη. Έχουμε ιδρύσει μια κολεκτίβα, είκοσι άντρες και γυναίκες, και προσπαθούμε να κάνουμε ό,τι μπορούμε για να ξαναβρεί το Ντιγιάρμπακιρ την ιστορική του συνέχεια και την παράδοσή του. Αυτός είναι ο αγώνας μας», μας λέει ένας νεαρός άντρας με σπασμένα χαρακτηριστικά, αλλά με μια φωνή γεμάτη πείσμα.

«Λουλούδια ανάμεσα σε τάφους»

Τα μεγάλα σχέδια, οι μεγάλες ελπίδες και οι προσδοκίες για μας εδώ τους Κούρδους είναι πια πίσω μας. Δεν ελπίζουμε ούτε στις απλόχερες υποσχέσεις της αντιπολίτευσης ούτε φυσικά πια στον Ταγίπ Ερντογάν και το ΑΚΡ. Το Σουλουκλού Χαν και ό,τι κατάφερε πάλι να ξανανοίξει μετά τον πόλεμο εδώ είναι σαν λουλούδια ανάμεσα σε τάφους. Που μια μέρα ίσως σκεπάσουν εντελώς τους τάφους, αλλά αυτό θα γίνει μονάχα με μικρά βήματα από την Άγκυρα και το ΡΚΚ, σταδιακό εκδημοκρατισμό και μικρά, τοπικά σχέδια και οράματα για να σταθούμε όρθιοι», μας λέει ένας φίλος μου με έντονες πολιτικές ανησυχίες και δράση καθώς περπατάμε στα στενά σοκάκια της πόλης. Πίσω μας ακούγεται αραιά και πού ο θόρυβος που κάνουν εκσκαφείς και κάτι σαν τρυπάνια από το αποκλεισμένο τμήμα του Σουρ, το μεγαλύτερο μέρος της παλιάς πόλης, που έχει εντελώς ισοπεδωθεί και όπου το τουρκικό κράτος έχει μετατρέψει, από το 2016 και την εκκαθάριση της παλιάς πόλης από τους Κούρδους αντάρτες, σε τεράστιο εργοτάξιο. Και που κανείς ακόμα δεν ξέρει πώς θα είναι όταν τελειώσουν τα έργα που γίνονται πίσω από τσιμεντένια τείχη και συρματοπλέγματα.

«Όπως βλέπεις, όσο κι αν το τουρκικό κράτος μας πατήσει κάτω, εμείς πάλι θα ξανασηκωθούμε. Η κουρδική αναγέννηση θα ξανάρθει. Από την αρχή της Τουρκικής Δημοκρατίας μέχρι σήμερα ζούμε κάτω από πιέσεις, άλλες περιόδους πιο πολλές άλλες λιγότερες, αλλά πάντα είμαστε από κάτω. Κι όμως πάντα θα βρούμε τον τρόπο να εκφραστούμε και να κρατήσουμε ζωντανή την ταυτότητά μας. Τώρα, μάλιστα, που για τους πιο πολλούς Κούρδους οι ελπίδες για μια μεγάλη πολιτική λύση είναι μικρότερες από ποτέ, η αναζήτηση νέων τρόπων έκφρασης της ταυτότητας και του πολιτισμού μας θα αυξηθούν.

«Δεν περιμένουμε πια πολλά»

Η νύχτα έχει πέσει πια, το ιφτάρι, το γεύμα της παύσης της ημερήσιας νηστείας, μόλις τελείωσε και ο κόσμος βγαίνει στους δρόμους του Σουρ για να δροσιστεί μετά από μια καυτή μέρα. Φτάνουμε σε ένα άλλο παλιό χάνι, που κι αυτό επιβίωσε από τον τελευταίο πόλεμο. Τσάι τώρα και στριφτά τσιγάρα με τον βαρύ, ξηρό κουρδικό καπνό.

«Οι πολιτικοί μας είναι στη φυλακή, ακόμα και ο Σελαχατίν Ντεμιρτάς, που είναι ο υποψήφιος του Κόμματος της Δημοκρατίας των Λαών (HDP), είναι στη φυλακή. Δεν περιμένουμε ότι θα αλλάξει κάτι ριζικά μετά τις εκλογές για εμάς. Αν βγει πάλι το Ταγίπ Ερντογάν και το ΑΚΡ θα συνεχίσουν τις πολιτικές καταπίεσης που εφαρμόζουν μέχρι τώρα. Μαζί με εμάς που υποφέρουμε χρόνια θα βουλιάξει στον αυταρχισμό και όλη η Τουρκία.

Αν ο Ερντογάν αποπειραθεί για δικούς του λόγους να ξεκινήσει πάλι μια διαδικασία ειρήνης, κανείς μας δεν θα τον πιστέψει. Το τραύμα που ζήσαμε από το 2015 και μετά, όταν η ειρηνευτική διαδικασία σταμάτησε μόλις ο Ερντογάν είδε ότι οι Κούρδοι θα ψήφιζαν το HDP, είναι πολύ δύσκολο πια να επουλωθεί», μας λέει ένας συνομιλητής μας που ανήκει στην πιο εθνικιστική πτέρυγα του κουρδικού πολιτικού κινήματος. Που αποσιωπά ωστόσο ότι τεράστιες ευθύνες για τον τελευταίο πόλεμο είχε και το ΡΚΚ, όπως λέει πολύς κόσμος πια στο Ντιγιάρμπακιρ.

«Αν βγει η αντιπολίτευση, δεν περιμένουμε και πολλά. Τη Μεράλ Ακσενέρ την ξέρουμε από τότε που ήταν υπουργός Εσωτερικών τη δεκαετία του ’90 που γινόντουσαν και τότε φοβερά πράγματα εδώ. Ο Μουχαρέμ Ιντζέ υπόσχεται πολλά, πάρα πολλά, και κάνει ένα φλερτ με τους Κούρδους, πήγε και επισκέφθηκε για παράδειγμα τον Σελαχατίν Ντεμιρτάς στη φυλακή. Αλλά στο βάθος κι αυτός εθνικιστής είναι, όπως και οι περισσότεροι στο κόμμα του. Αν δεν αλλάξει βαθιά η νοοτροπία στην Άγκυρα απέναντι στους Κούρδους και στο κουρδικό κίνημα, κανένας Τούρκος πολιτικός δεν θα μπορέσει να φέρει ολοκληρωμένη και βιώσιμη λύση», μας λέει ένας άλλος συνομιλητής μας.

«Το 2015, στις εκλογές του Ιουνίου που το HDP πέρασε τότε για πρώτη φορά το φράγμα του 10%, αλλά και πριν, όσο «έτρεχε» η ειρηνευτική διαδικασία, είχαμε πιστέψει στην πολιτική. Μετά έγιναν αυτά που έγιναν και σήμερα οι πολιτικοί μας και οι δήμαρχοί μας είναι ή φυλακή ή κάτω από διώξεις. Οι νέοι μας γίνονται όλο και πιο ακραίοι και απομακρυνόμαστε όλο και πιο πολύ ψυχολογικά από την Τουρκία», συνεχίζει.

Τσε Γκεβάρα και Σεΐχ Σαΐντ

Σε μια ευρύχωρη αυλή ενός παλιού αστικού σπιτιού κοντά στην παλιά αρμένικη συνοικία του Σουρ, αυτήν πριν το 1915, όταν ακόμα στο Ντιγιάρμπακιρ αντιδήμαρχος ήταν πάντα Αρμένιος, παραδοσιακές κουρδικές φορεσιές, πίνακες ζωγραφικής, άλλοι με λυπημένες γυναικείες μορφές, άλλοι με πρόσωπα απελπισίας κι άλλοι με μελαγχολικά ερωτευμένα ζευγάρια. Στους τοίχους γύρω από την αυλή κρεμασμένα τα πορτρέτα του Τσε Γκεβάρα, του Σεΐχ Σαΐντ και του Σεΐντ Ριζά. Ο Σεΐχ Σαΐντ ήταν ο επικεφαλής της πρώτης μεγάλης κουρδικής εξέγερσης στη νεοσύστατη τότε Τουρκική Δημοκρατία το 1925. Μείγμα μουσουλμανικού αντιδραστισμού εναντίον της κατάργησης του Χαλιφάτου από τον Κεμάλ Ατατούρκ και κουρδικού εθνικισμού, ο θρησκευτικός ηγέτης Σεΐχ Σαΐντ έπεισε και τμήματα των τουρκικών ταγμάτων να συνεργαστούν μαζί του, τμήματα που είχε ιδρύσει ο Αμπτουλχαμίτ Β’ και που διαδραμάτισαν φρικτό ρόλο στη γενοκτονία των Αρμενίων. Η εξέγερση πνίγηκε στο αίμα, αλλά δεν ήταν παρά μόνο η πρώτη. Το 1937, καθώς η κεμαλική Τουρκία προσπαθούσε να επιβάλει μια βίαιη «τουρκοποίηση» και ομογενοποίηση, ο Σεΐχ Ριζά θα ηγηθεί της μεγάλης εξέγερσης της περιοχής του Ντέρσιμ, που η Άγκυρα μετονόμασε στο τουρκικό «Τούντζελι», μπρούτζινο χέρι, η οποία θα αναγκάσει τον Ατατούρκ να παραδεχθεί ότι πρόκειται για το πιο σοβαρό πρόβλημα της Τουρκίας. Η καταστολή του τουρκικού κράτους ήταν αμείλικτη και η τουρκική αεροπορία, όπως και το 1925, βομβάρδισε τους Κούρδους, με τη θετή κόρη του Ατατούρκ, τη Σαμπιχά Γκιοκτσέν που έχει δώσει το όνομά της στο δεύτερο αεροδρόμιο της Κωνσταντινούπολης, να είναι τότε ο πιο διάσημος πιλότος.

Στα τέλη της δεκαετίας του ’70 θα κάνει πια την εμφάνισή του το ΡΚΚ, με την καθαρά μαρξιστική ιδεολογία του και η τουρκοκουρδική σύγκρουση θα φτάσει στο αποκορύφωμά της.
«Ζούμε από την αρχή της Δημοκρατίας κάτω από απειλές και πολέμους. Οι ελπίδες που μας έχουν απομείνει είναι λίγες. Αλλά αν σε αυτές τις εκλογές δεν καταφέρει το HDP να περάσει το φράγμα του 10%, οι επιπτώσεις και για τους Κούρδους, αλλά και για ολόκληρη την Τουρκία, θα είναι τραγικές», μας λέει ένας από τους πιο διαυγείς ανεξάρτητους Κούρδους αναλυτές στο Ντιγιάρμπακιρ.

«Θα κινδυνεύσουν οι μετριοπαθείς»

«Καθώς τα άλλα μεγάλα κόμματα της αντιπολίτευσης έχουν κάνει συμμαχία, το όριο του 10% ουσιαστικά δεν ισχύει γι’αυτούς. Αλλά για το HDP ισχύει, και σύμφωνα με τις αναλύσεις μας φαίνεται ότι βρίσκεται περίπου στα επίπεδα των εκλογών του Νοεμβρίου του 2015, που μετά από το πρωτοφανές ποσοστό του Ιουνίου, 13,1%, έπεσε στο 10,8%, αλλά έχει δυναμική για παραπάνω. Αν δεν περάσει το όριο και αποκλειστεί από την Εθνοσυνέλευση, πρώτον οι σχέσεις των Κούρδων και την Άγκυρα και την Τουρκία θα κινδυνέψουν πλέον να διαρραγούν εντελώς σε ψυχολογικό επίπεδο, αλλά και σε επίπεδο πολιτικής. Όλοι βλέπουν ότι το HDΡ διώκεται, αλλά τουλάχιστον έχει μείνει η ψυχολογική σχέση σύνδεσης καθώς το κόμμα βρίσκεται σήμερα στην Εθνοσυνέλευση. Δεύτερον, για την τουρκική αντιπολιτευόμενη συμμαχία θα είναι επίσης εξαιρετικά δύσκολη η κατάσταση, διότι χωρίς τους Κούρδους στην Εθνοσυνέλευση δεν θα έχει ουσιαστική νομιμοποίηση. Τρίτον, οι δυναμικές στους κόλπους του κουρδικού κινήματος, ανάμεσα στην πτέρυγα των μετριοπαθών και όσων πιστεύουν και εργάζονται για την προσέγγιση Τούρκων-Κούρδων και στην πτέρυγα των Κούρδων εθνικιστών και των ακραίων που πιστεύουν στον ένοπλο αγώνα, θα κινδυνεύσουν να αλλάξουν τραγικά εις βάρος των μετριοπαθών. «Πάντως, όσον αφορά τις προεδρικές εκλογές, σε περίπτωση δεύτερου γύρου θεωρείται βέβαιο ότι οι Κούρδοι θα στηρίξουν όποιον βρεθεί απέναντι στον Ταγίπ Ερντογάν. Τον Μουχαρέμ Ιντζέ σίγουρα πολύ πιο εύκολα από ό,τι τη Μεράλ Ακσενέρ. Καταγράφεται μάλιστα και μια τάση ψηφοφόρων του HDP να ψηφίσουν από τον πρώτο γύρο τον Ιντζέ και όχι τον Ντεμιρτάς, ώστε να είναι σίγουροι ότι δεν θα περάσει στον δεύτερο γύρο η Ακσενέρ. Και καταγράφεται επίσης ότι το ΑΚΡ πέφτει στα επίπεδα των εκλογών του Ιουνίου στις κουρδικές περιοχές που ήταν το πιο χαμηλό του».

Φυλές και θρησκευτικά τάγματα

Στην κεντρική λεωφόρο πριν το Νταρ Καπί, μια από τις πύλες της παλιάς πόλης, σημαίες του «Καλού Κόμματος» και μεγάλες αφίσες της Μεράλ Ακσενέρ γύρω από ένα κτήριο όπου στεγάζονται τα γραφεία του κόμματος στο Ντιγιάρμπακιρ. «Το ’Καλό Κόμμα’ κατάφερε να έρθει σε μια συμφωνία με ένα μέλος της οικογένειας που ηγείται μιας από τις μεγαλύτερες φυλές της περιοχής, η οποία μέχρι πρότινος ήταν με το ΑΚΡ, αλλά όταν ο τότε βουλευτής του κόμματος που ηγείτο της φυλής κράτησε αποστάσεις από την αντίθεση του ΑΚΡ στο δημοψήφισμα των Κούρδων στο Βόρειο Ιράκ, καθώς έχει σχέσεις με τους Μπαρζάνι, ο Ερντογάν δεν τον έβαλε πάλι υποψήφιο σε αυτές τις εκλογές», μας λέει ένας πολιτικός παρατηρητής στο Ντιγιάρμπακιρ. Οι φυλές διαδραμάτισαν και εξακολουθούν θα διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην πολιτική και κοινωνική ζωή της νοτιοανατολικής Τουρκίας. Άλλες συνεργάζονται ανοιχτά με το κράτος με πολιτοφύλακες που μάχονται εναντίον του ΡΚΚ, άλλες με το κουρδικό κίνημα. «Στις κουρδικές περιοχές η πολιτική είναι ακόμα πιο πολύπλοκη από την υπόλοιπη Τουρκία καθώς πρέπει κανείς να λαμβάνει υπόψη του πολλούς παράγοντες. Από τις φυλές και τα θρησκευτικά τάγματα μέχρι τις δυναμικές των Κούρδων στο Ιράκ, τη Συρία και το Ιράν και τις εσωτερικές διαμάχες ανάμεσα σε μετριοπαθείς και εθνικιστές», μας λέει ένας φίλος μου, γέννημα - θρέμμα του Ντιγιάρμπακιρ.

«Η ψυχή του Ντιγιάρμπακιρ»

Είμαστε πάλι στο Σουλουκλού Χαν, βράδυ αυτή τη φορά. Κάτω από τη μεγάλη μουριά τα τραπέζια είναι πάλι γεμάτα με το ίδιο ετερόκλητο πλήθος. Από τα μεγάφωνα απλώνεται τώρα μια μελαγχολική κλασική μουσική.«Το ίδιο πολύπλοκη με την πολιτική είναι και η κοινωνία του Ντιγιάρμπακιρ. Οι διαχωριστικές γραμμές που τέμνουν την τουρκική κοινωνία στην υπόλοιπη Τουρκία εδώ εξασθενίζουν ακόμα πιο πολύ τα τελευταία χρόνια, χάνουν το βάθος τους, την ισχύ τους. Γιατί εδώ μας ενώνει ο κοινός πόνος κάτω από τις πιέσεις του τουρκικού κράτους. Μας ενώνει η ίδια προσπάθεια να βρούμε νέους τρόπους να βιώνουμε την ταυτότητά μας και και εκφραζόμαστε, μακριά πια από μεγάλες ιδέες και προσδοκίες. Δες γύρω σου. Πιστοί μουσουλμάνοι, αριστεροί, νέοι, γέροι, παντρεμένα ζευγάρια, ανύπαντρα ζευγάρια, κρασί και τσάι. Αυτό πολύ δύσκολα θα το δεις στην υπόλοιπη Τουρκία τόσο έντονο, τόσο ελεύθερο». «Οι ελπίδες του κόσμου εδώ είναι πια μικρές. Τα τραύματά μας είναι ακόμα μεγάλα, οι πληγές μας ανοιχτές. Αλλά ακόμα επιμένουμε. Αυτό που βλέπεις γύρω σου είναι η ψυχή του Ντιγιάρμπακιρ. Είναι αυτό το μελαγχολικό πείσμα μας».

Oι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευσή τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.

Επόμενο άρθρο:

Αφιέρωμα

Τι σημαίνει να είσαι γυναίκα στην Τουρκία;

Διασχίζοντας τις «τρεις Τουρκίες», από τη δυτικότροπη και εκκοσμικευμένη Σμύρνη, στο μουσουλμανικό συντηρητικό Ικόνιο, στην «γκρίζα ζώνη» των Αδάνων,

07 / 07
Επιστροφή
στην αρχή