Ο Κύπρου Κυπριανός (Του Άντρου Παυλίδη)

ΑΠΟΨΗ /ΕΠΙΛΟΓΕΣ
Ο βίος δε και η πολιτεία του τιμωμένου ως ηρωομάρτυρα Αρχιεπισκόπου Κυπριανού δεν περιέχει μόνο λευκές σελίδες. Αντίθετα,οι μελανές είναι περισσότερες

Του Άντρου Παυλίδη

Η Ιστορία δεν είναι βιβλίο με λευκές μόνο σελίδες, αλλά και με πολλές μελανές. Και πρέπει επιτέλους να μνημονεύονται όχι μόνο οι μεν αλλά και οι δε. Μάλιστα οι μελανές είναι ίσως περισσότερο χρήσιμες γιατί μπορούνε να διδάξουνε περισσότερα, προς αποφυγή παρομοίων λαθών. Ο βίος δε και η πολιτεία του τιμωμένου ως ηρωομάρτυρα Αρχιεπισκόπου Κυπριανού δεν περιέχει μόνο λευκές σελίδες. Αντίθετα, οι μελανές είναι περισσότερες. Υπήρξε ένας άνθρωπος που του έτυχε να ζήσει σε μια πολύ ενδιαφέρουσα εποχή, που του παρείχε και τη δυνατότητα να δοξαστεί, την οποία όμως αρνήθηκε να αξιοποιήσει. Και εάν ονομάστηκε ήρωας και μάρτυρας, είναι χαρακτηρισμοί τους οποίους δεν αξίζει.

Ο ήρωας χαρακτηρίζεται ως τέτοιος, από την όλη ζωή και δράση του, και οπωσδήποτε όχι γιατί τυγχάνει να τον εκτελέσουνε δεμένο πισθάγκωνα. Σε τέτοια περίπτωση δεν είναι ήρωας και μάρτυρας, είναι αρνί και θύμα. Ας δούμε λοιπόν εάν ο συγκεκριμένος ιεράρχης αξίζει τον τίτλο του ήρωα, ή έστω του μάρτυρα. Και πρώτα απ’ όλα, ας σημειωθεί ότι στον αρχιεπισκοπικό θρόνο ανήλθε παράνομα. Πιθανότατα σε συνεννόηση (ή και πληρωμή ακόμη) του τότε Τούρκου διοικητή της Κύπρου, ο ήδη υπέργηρος Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος εστάλη στην εξορία. Ήταν ήδη πολύ προχωρημένης ηλικίας, άρρωστος και ανήμπορος, άξιος σεβασμού, αλλά αναγκάστηκε, με πόνους ψυχής αλλά και σωματικούς, να ανέβει σε καράβι και να φύγει. Και ο Κυπριανός κατέλαβε τον αρχιεπισκοπικό θρόνο. Ζήτησε δε από τον τότε Αρχιεπίσκοπο του Σινά Κωνστάντιο, που έτυχε τότε να βρισκόταν στην Κύπρο, να τον χειροτονήσει. Όμως ο Κωνστάντιος διαπίστωσε ότι η κατάληψη του θρόνου από τον Κυπριανό ήταν παράνομη. Διότι ο θρόνος χηρεύει μόνο σε τρεις περιπτώσεις: θάνατο του κατέχοντος, καθαίρεσή του ή παραίτηση. Όμως τίποτε απ’ αυτά δεν συνέβη, ο γηραιός Αρχιεπίσκοπος ζούσε ακόμη, έστω και εξόριστος, συνεπώς ο Κυπριανός θεωρήθηκε «επιβάτης» του θρόνου. Και ζητήθηκε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο να τον καθαιρέσει. Όμως μέχρι η καταγγελία να φθάσει στην Κωνσταντινούπολη και να εξεταστεί, ο γηραιός Αρχιεπίσκοπος, που υπήρξε και πραγματικός αγωνιστής, πέθανε στην οδό της εξορίας. Έτσι ο θρόνος χήρεψε και ο Κυπριανός έγινε Αρχιεπίσκοπος, το έτος 1810.

Υπάρχουνε κάποιες μαρτυρίες ως προς τον βίο και την πολιτεία του ως Αρχιεπισκόπου, αλλά και ενωρίτερα, οπότε ως αρχιμανδρίτης κατά την εξέγερση των Τούρκων της Κύπρου το 1805, κλήθηκε να αντιμετωπίσει την επικίνδυνη κατάσταση. Και πέτυχε. Η εξέγερση εκείνη στρεφόταν κατά της Εκκλησίας που είχε τότε πολλή δύναμη (οπότε είχε μάλιστα κακοποιηθεί και ο Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος) αλλά και κατά του τότε δραγομάνου Χατζηγεωργάκη Κορνέσιου. Ο Κορνέσιος διέφυγε στο εξωτερικό, πήγε στην Κωνσταντινούπολη για να καταγγείλει τα συμβάντα στην Κύπρο, αλλά εκεί εκτελέστηκε με αποκεφαλισμό. Ο Κυπριανός, αρχιμανδρίτης ακόμη, ανέλαβε να χειριστεί την κατάσταση. Πληρώνοντας, μεταξύ άλλων, μεγάλα ποσά για τα έξοδα άφιξης και δράσης στρατεύματος από τη Μικρά Ασία. Το οποίο ήρθε και αντιμετώπισε τους εξεγερθέντες Τούρκους της Κύπρου. Το γεγονός αυτό, ότι Τούρκοι πολέμησαν Τούρκους στο νησί, οι Τούρκοι δεν το ξέχασαν. Ήτανε μια εκδίκηση που την πήρανε αργότερα, το 1821, εκτελώντας τον Κυπριανό – και όχι μόνο.

Με ανέσεις και πολυτέλεια

 

Σαν Αρχιεπίσκοπος, ο Κυπριανός αναφέρεται ότι ζούσε με ανέσεις και με πολυτέλεια. Ένας επισκέπτης της εποχής, ο τιτλούχος Γουίλιαμ Τέρνερ, που είχε επισκεφθεί την Κύπρο το έτος 1815, γράφει ότι ο Κυπριανός ήτανε μισητός στην πλειονότητα των Κυπρίων λόγω της τυραννικής του συμπεριφοράς και της απληστίας του. Προσθέτει δε ότι ο Αρχιεπίσκοπος μοιραζότανε την ανώτατη εξουσία στην Κύπρο μαζί με τον Τούρκο κυβερνήτη. Ένας άλλος επισκέπτης, ο Τζων Μ. Κίννεϊρ, που είχε βρεθεί στην Κύπρο το έτος 1814, μας δίνει άλλη μια σημαντική μαρτυρία: ότι ο Αρχιεπίσκοπος μαζί με τον Τούρκο κυβερνήτη είχανε γίνει μέχρι και συνεταίροι και είχανε μεταξύ άλλων και την αποκλειστική εμπορία του σιταριού: αγόραζαν από τους γεωργούς όλη τους την παραγωγή, σε τιμές που οι ίδιοι καθόριζαν, πουλώντας το στη συνέχεια σε υψηλότερες τιμές, συχνά δε το εξήγαν, έτσι ώστε οι χαμηλότερες τάξεις των Κυπρίων (που ήσαν και οι περισσότερες) να μην είχανε να φάνε. Ο ίδιος επισκέπτης χαρακτηρίζει τον Κυπριανό φιλόδοξο και φιλάργυρο. Γενικότερα δε, οι κρίσεις των όποιων επισκεπτών της εποχής είναι αρνητικές για τον Κυπριανό που, μεταξύ άλλων, ακόμη και το ψωμί που έτρωγε ήτανε ειδική παραγγελία, ζυμωμένο με γάλα – και ας πεινούσε ο λαός.

Φιλική Εταιρεία

 

Κατά την περίοδο ετοιμασίας της επανάστασης στην Ελλάδα, μαρτυρείται ότι ο Κυπριανός είχε επαφές και με απεσταλμένους της Φιλικής Εταιρείας. Αρνήθηκε όμως να οδηγήσει και την Κύπρο σε εξέγερση, και το μόνο που έκανε ήτανε να υποσχεθεί ότι θα έστελνε προμήθειες. Άγνωστο όμως το εάν έστειλε, όπως τρόφιμα και άλλα, και σε πόση ποσότητα. Στο Παγκύπριο Γυμνάσιο Λευκωσίας (εκπαιδευτήριο που ιδρύθηκε πάντως από τον Κυπριανό) υπάρχει μια παλαιά υπόγεια θολωτή αίθουσα. Η οποία, ανοήτως, θεωρήθηκε ως ο μυστικός τάχα χώρος συναντήσεων του Κυπριανού με απεσταλμένους της Φιλικής Εταιρείας. Αλλά γιατί μυστικές και υπόγειες οι συναντήσεις; Ως εάν οι Φιλικοί που επισκέπτονταν την Κύπρο, αφού αποβιβάζονταν κανονικά σε ένα λιμάνι, αφού περνούσαν και από ελέγχους και από το λοιμοκαθαρτήριο, αφού νοίκιαζαν αμάξι ή γαϊδούρι και έφθαναν στην πρωτεύουσα, αφού εισέρχονταν στην πόλη μέσω μιας από τις τρεις ελεγχόμενες πύλες, στη συνέχεια... χώνονταν κάτω από τη γη για να συναντήσουν τον Κυπριανό! Ως εάν να έφεραν στο στήθος τους πινακίδα που να διαλαλούσε ότι ήσαν απεσταλμένοι της Φιλικής Εταιρείας. Αλλά οι Φιλικοί ταξίδευαν κανονικά, σαν έμποροι, οι δε όποιες επαφές με τον Κυπριανό θα είχαν γίνει κανονικά, στην Αρχιεπισκοπή, και όχι κάτω από τη γη. Η δε «κρύπτη» του Παγκυπρίου Γυμνασίου απλά είναι το μόνο κατάλοιπο μεσαιωνικού οικοδομήματος ενός μοναστηριού.

Η άρνηση του Κυπριανού να ακολουθήσει και η Κύπρος την επανάσταση είχε τόσο άμεσες όσο και μακροχρόνιες τραγικές επιπτώσεις. Ο Κυπριανός νόμιζε ότι θα απέφευγε τη μεγάλη ευθύνη και το όποιο κακό, με μια προσφιλή του μέθοδο, πληρώνοντας. Αλλά ο τότε αιμοδιψής κυβερνήτης της Κύπρου, ο Κιουτσιούκ Μεχμέτ, γιατί να ανέμενε να πληρωθεί ειδικά τώρα, όταν πλέον οι συνθήκες τον ευνοούσαν για να κέρδιζε πολύ περισσότερα με άλλο πρακτικότερο τρόπο, δημεύοντας, σφάζοντας και λεηλατώντας; Σώζονται τα πρακτικά της κρίσιμης σύσκεψης των Φιλικών στο Ισμαήλ της Μολδοβλαχίας λίγο πριν την έναρξη της επανάστασης, οπότε εξετάστηκαν και αποφασίστηκαν πολλά. Η σχετική απόφαση για την Κύπρο ήτανε ότι: αφού το νησί δεν θα επαναστατούσε, θα παρέμενε εκτός στρατιωτικών σχεδιασμών, δεν θα είχε οποιαδήποτε βοήθεια και συνεπώς ας έβλεπε ο Κυπριανός πώς θα έσωζε το ποίμνιό του. Αφηνόταν, δηλαδή, χωρίς ελλαδική βοήθεια. Και πώς προσπάθησε να το σώσει; Σκύβοντας ακόμη περισσότερο το κεφάλι. Σώζονται δυο εγκύκλιοι του δήθεν ηρωικού Κυπριανού. Με τις οποίες καλούσε το ποίμνιό του να παρέμενε ήσυχο, να έσκυβε ακόμη περισσότερο, να απέφευγε την όποια πρόκληση, να ντυνόταν ραγιάδικα (δηλαδή με ρούχα χωρίς έντονα χρώματα αλλά μαυρόασπρα). Καλούσε ακόμη τους Κυπρίους να παρέδιδαν κάθε είδους όπλο που ίσως κατείχαν. Έλεγε μάλιστα πως εάν κάποιοι φοβούνταν να πάνε και να παραδώσουν τα όποια όπλα τους, μπορούσαν να τα δίνανε στον ίδιο για να τα παρέδιδε εκείνος στον κατακτητή! Ηρωικότατη στάση, την ώρα που στην Ελλάδα φούντωνε η επανάσταση. Οι δυο αυτές εγκύκλιοι για πλήρη υποταγή των Κυπρίων σώζονται στο Αρχείο της Αρχιεπισκοπής.

 

Tο «σφάξε μας ούλλους τζ’ι ας γενεί το γαίμαν μας αυλάτζ'ιν...»

 

Και τι πέτυχε τελικά ο «ηρωομάρτυρας»; Λεηλατήθηκαν περιουσίες, ναοί και μοναστήρια, οι εκτελέσεις με αποκεφαλισμό κράτησαν μήνες, με ρυθμό 8 έως 10 την ημέρα, και ολοκληρώθηκαν με την εκτέλεση και του ιδίου του Κυπριανού και των λοιπών ιεραρχών. Λέγεται μάλιστα ότι ο Κιουτσιούκ είχε υποσχεθεί στον Κυπριανό ότι εκείνου δεν θα του έκοβε το κεφάλι. Και κράτησε την υπόσχεσή του: ενώ όλους τους άλλους τους εκτελούσε με αποκεφαλισμό, τον Κυπριανό τον απαγχόνισε. Και δεν είναι καθόλου βέβαιο εάν είχε πει εκείνο το δήθεν ηρωικό που ο ποιητής βάζει στο στόμα του, το «σφάξε μας ούλλους τζ’ι ας γενεί το γαίμαν μας αυλάτζ'ιν...». Αλλά και αν ακόμη το είχε πει, συνιστούσε άραγε ηρωική στάση: Να κάθεσαι με σταυρωμένα τα χέρια, άπραγος, και να καλείς τον άλλο να σε σφάξει; Το ότι δε η Κύπρος δεν δέχθηκε να επαναστατήσει, δεν την έσωσε από τις εκτενείς σφαγές και λεηλασίες. Εάν επαναστατούσε και η Κύπρος, τουλάχιστον οι τόσοι πολλοί που εκτελέστηκαν σαν αρνιά σε σφαγείο θα είχαν πέσει πολεμώντας – και η Κύπρος θα είχε άλλη κατάληξη. Συνεπώς η πολιτική του Κυπριανού απέτυχε πλήρως. Και η άρνησή του να εξεγερθεί καθόρισε και το μέλλον του νησιού. Όπως υπέβαλαν οι μεγάλες δυνάμεις στον πρώτο ήδη κυβερνήτη της Ελλάδος, τον Ιωάννη Καποδίστρια, οι όποιες στο μέλλον εδαφικές διεκδικήσεις του νέου ελληνικού κράτους θα έπρεπε να περιορίζονταν μόνο σε όσα μέρη είχαν ξεσηκωθεί ενόπλως. Έτσι, εξ αρχής, η Κύπρος αν και δεν απέφυγε τις μεγάλες καταστροφές και τους εκατοντάδες θανάτους, παρέμενε εκτός των ορίων του ελληνικού κράτους, και παραμένει. Υποστηρίχθηκε και τούτο, ότι η Κύπρος βρίσκεται κοντά στη Μικρά Ασία και, σε περίπτωση ξεσηκωμού, θα ήταν εύκολο να στέλνονταν από εκεί στρατεύματα. Αλλά τότε τι να πει κανείς για νησάκια όπως η Χίος ή τα Ψαρά; Που εξεγέρθηκαν, πλήρωσαν, αλλά κάποια στιγμή ενώθηκαν με την Ελλάδα. Η δε Κύπρος, εάν ο Κυπριανός δεχόταν να κήρυσσε την επανάσταση και στο νησί, θα περιλαμβανόταν στους γενικότερους σχεδιασμούς των Φιλικών και θα είχε και ανάλογη βοήθεια. Όμως ο Κυπριανός θεώρησε ότι θα την έβγαζε καθαρή, παριστάνοντας τον καλό ραγιά.

Λοιπόν, σε τι, τέλος πάντων, πέτυχε ο Κυπριανός ώστε να θεωρείται μια ηρωική μορφή; Πέτυχε τον χωρίς αντίσταση θάνατο εκατοντάδων, περιλαμβανομένου του εαυτού του. Θύμα της πολιτικής του και ο ίδιος. Θύμα, αλλά όχι ήρωας και μάρτυρας. Ήρωας δεν είναι εκείνος που έτσι απλά τον σκοτώνουν, άκακο αρνάκι είναι. Θα παρουσιαστούνε και πάλι φέτος δεινοί ρήτορες να τον επαινέσουν, με πύρινους λόγους. Μανία, βλέπεις, που έχουμε σ’ αυτό τον τόπο να χρίζουμε ήρωα τον όποιο απλώς κάποιοι καθαρίσανε, μάλιστα εύκολα και χωρίς πολύ κόπο. Χρίσαμε ήρωες ακόμη και κάποιους που κατόρθωσαν να σκοτωθούνε μόνοι τους. Διεθνώς πρέπει να είμεθα εκείνη η χώρα που έχει να επιδείξει τον μεγαλύτερο αριθμό ηρώων, σε αναλογία πληθυσμού. Αλλά με τόσους πολλούς ήρωες, πώς καταλήξαμε άραγε εδώ που καταλήξαμε; Ρωτήστε τον Πενταδάκτυλο.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Oι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευσή τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.

Διαβάστε επίσης:

ΑΠΟΨΗ

Από τις μεγάλες αγάπες γεννιούνται τα μεγάλα μίση

ΣΕΝΕΡ ΛΕΒΕΝΤ, 17:38 (τελευταία ενημέρωση 17:38)

ΑΠΟΨΗ

Θα μας πείσει άραγε η διοίκηση της cyta;

ΜΙΡΑΝΤΑ ΛΥΣΑΝΔΡΟΥ, 15:04 (τελευταία ενημέρωση 15:04)

ΑΠΟΨΗ

Στέκεσαι μακριά και φωνάζεις: «κλείστε τα οδοφράγματα»

ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΣ ΣΤΑΜΑΤΗΣ, 09:30 (τελευταία ενημέρωση 09:30)

Επιστροφή
στην αρχή