Ο καρεκλάς και ο Γιούρι Γκαγκάριν (pics)

ΕΙΔΗΣΕΙΣ /ΚΥΠΡΟΣ

Ο Ανδρέας Βρυωνίδης κατασκευάζει εδώ και 62 χρόνια παραδοσιακές καρέκλες, συναρμολογώντας-«τσαττίζοντας» όπως λέει- τα ξύλα και πλέκοντας τον «τόνο».

«Τζείνος ο καταρράκτης τζειαμαί, έφαεν συκάμινους!», φωνάζει αναπολώντας το παρελθόν ο 73χρονος Ανδρέας Βρυωνίδης από την Πάφο. Είναι ένας από τους ελάχιστους εναπομείναντες καρεκλάδες στην Κύπρο και ένας από τους δύο τελευταίους της Πάφου. Στο παραδοσιακό εμπορικό κέντρο, την περιοχή του παζαριού.

 

62 χρόνια ασχολείται με την τέχνη της κατασκευής παραδοσιακής καρέκλας, συναρμολογώντας - «τσαττίζοντας» όπως λέει- τα ξύλα και πλέκοντας τον «τόνο». 11 χρονών πήγε κοντά σε μάστορα και μαθήτευσε, σε κάποιον Θεόδουλο Κυριακίδη από τη Λάπηθο που ήρθε και παντρεύτηκε στην Πάφο. Για περίπου 40 χρόνια έχει δικό του εργαστήρι. Στην αρχή με κάποιον συνέταιρο - κουμπάρο. Στο τέλος, όταν λιγόστεψε η δουλειά, μόνος του. Σε μια μέρα μπορεί να κατασκευάσει δύο καρέκλες, στα νιάτα του μπορούσε τρεις.

 

Ο Ανδρέας Βρυωνίδης χτυπά με τη «μάτσα» τους συνδέσμους της παραδοσιακής καρέκλας από ξύλο οξιάς.

 

«Η Κύπρος σε καλωσορίζει Γιούρι Γκαγκάριν»

 Ο κ. Βρυωνίδης έζησε την εποχή που η τέχνη του ήταν στις δόξες της, όταν, όπως λέει, κάθε σπίτι, ζητούσε τις στερεές «τόνενες» καρέκλες. Θυμάται ακόμη τα τρία σινεμά της πόλης που γέμιζαν με αυτές. Οι χρυσές «δεκαετίες της καρέκλας» ήταν από το '60 μέχρι το '80. Φορτηγά γέμιζαν με κομμένους κορμούς, που κόβονταν από τον συγκεκριμένο «καταρράκτη» (πριόνι με δύο χερούλια που το δουλεύουν δύο άτομα) το οποίο έχει τώρα κρεμασμένο για ενθύμιο στον τοίχο του εργαστηρίου του, στην οδό Νικοκλέους. Πάνω από τον «καταρράκτη» κρέμεται μια παλιά αφίσα με τη φωτογραφία του πρώτου ανθρώπου που ταξίδεψε στο διάστημα, του Γιούρι Γκαγκάριν. «Η Κύπρος σε καλωσορίζει Γιούρι Γκαγκάριν», λέει. Ο άνθρωπος θέλει να βλέπει μπροστά κι αυτή η διαδικασία επιφέρει απώλειες.

 

Πάνω από τον «καταρράκτη» (πριόνι με δύο χερούλια που το δουλεύουν δύο άτομα) κρέμεται μια παλιά αφίσα με τη φωτογραφία του πρώτου ανθρώπου που ταξίδεψε στο διάστημα, του Γιούρι Γκαγκάριν. «Η Κύπρος σε καλωσορίζει Γιούρι Γκαγκάριν», λέει. Ο άνθρωπος θέλει να βλέπει μπροστά κι αυτή η διαδικασία επιφέρει απώλειες.

 

 

Έξι μήνες δεν πουλά

Ο κ. Βρυωνίδης έχει καιρό να πουλήσει καρέκλα. Πούλησε δύο πριν από έξι μήνες, ενώ καμιά σαρανταριά άλλες παραμένουν κρεμασμένες στους τοίχους. Εδώ απλά περνούν οι ώρες του, παραδέχεται. 4-5 την ημέρα. Το μεσημέρι φεύγει για το χωριό του την Έμπα. Είναι ωραία, τονίζει, που ο δρόμος μπροστά από το εργαστήρι έγινε πρόσφατα πεζόδρομος, λόγω του Πάφος2017, αλλά παραμένει ακόμη άδειος από κόσμο. Τονίζει ότι η πολιτεία θα έπρεπε να στηρίζει τους τελευταίους του επαγγέλματός του: ο ίδιος πρέπει να πληρώνει ενοίκιο, ρεύμα και άλλα δημόσια τέλη.

Για τους νέους λέει ότι προτιμούν τις σύγχρονες καρέκλες που «γυαλίζουν». Για τις δικές του λέει ότι μπορεί να μην έχουν γυαλάδα, όμως είναι στερεές - «κουγκρί» κατά την έκφρασή του.

 

 

«Τσάττισμα»

Τον σηκώσαμε από έναν «λήθαργο». Και τον παρακολουθούμε τώρα καθιστό να χτυπά με τη «μάτσα» τους συνδέσμους της παραδοσιακής καρέκλας από ξύλο οξιάς. Χτυπά τους «στύλους» πάνω στις ράχες, ώστε μέσα στις τρύπες τους που άνοιξε ο ίδιος και άλειψε με κόλλα, να καθίσουν τα «σταυρώματα» και τα «φτερά». Την έχει ακουμπισμένη πάνω σε ένα μεγάλο κομμάτι από κορμό δέντρου, τον «τάκκο», του οποίου η επιφάνεια έχει λειανθεί από τη δουλειά δεκαετιών. Δίπλα στον καρεκλά βρίσκονται κι άλλα εργαλεία και υλικά της τέχνης του: «σιεπάρνι», πριόνι, λίμες, ράσπες, βερνίκι, κόλλα για τη συναρμολόγηση – το «τσάττισμα», όπως λέει ο ίδιος τη συγκεκριμένη διαδικασία, η οποία αποτελεί το πρώτο από τα δύο βασικά στάδια της δουλειάς του. Σήμερα, τα τεμάχια συναρμολόγησης, αφού τα παραγγείλει, έρχονται από τη Λευκωσία, από ένα εργαστήρι στο «Χάνι του Αγίου Αντωνίου», το οποίο σήμερα εφοδιάζει όλους τους εναπομείναντες καρεκλάδες της Κύπρου.

 

Έτοιμες «μόλες» από λεπτό ξύλο, με τις οποίες μπορούν να χαραχθούν στο ξύλο τα σχήματα των κομματιών της καρέκλας και να κοπούν με το πριόνι.

 

 

Πλέξιμο

Η επόμενη και κύρια δουλειά του καρεκλά είναι το πλέξιμο του «τόνου» στη βάση του σκελετού με ξερό χόρτο. Σήμερα χρησιμοποιεί κυρίως το χόρτο «φλούδιν». Το μαζεύει το καλοκαίρι μέσα από τα ποτάμια και το βάζει έναν μήνα στον ήλιο να στεγνώσει, μέχρι να ασπρίσει. Έπειτα το κάνει δεμάτια και το φυλάει για το πλέξιμο. Κάθε φορά ραντίζει με νερό το δεμάτι από το προηγούμενο βράδυ για να μαλακώσει. Την επομένη μπορεί να ξεκινήσει το πλέξιμο της βάσης, από τις άκρες και τελειώνοντας στο κέντρο.

 

 

Δυσεύρετα χόρτα

Λόγω των τελευταίων ετών ανομβρίας τα χόρτα αυτά τείνουν να γίνουν δυσεύρετα. Παλιά, λέει ο κ. Βρυωνίδης, έβρισκε κοντά στη θάλασσα της Αχέλειας και των Κουκλιών και τα χόρτα «καζάβιν» (είναι πιο εκλεκτό και δίνει χρωματιστό πράσινο «τόνο») και «μαχαιρά». Τελευταία βρίσκει μόνο «φλούδιν», ειδικά στις όχθες του ποταμού της Έζουσας, κοντά στα χωριά Λετύμπου, Επισκοπή και Πιταρκού, αλλά και στην Πέγεια. Τα τελευταία δύο χρόνια επισκέπτεται τους ποταμούς και δεν βρίσκει το συγκεκριμένο χόρτο, λόγω των ανομβριών. Έτσι παραγγέλλει από την κοινότητα Ακρωτηρίου και του στέλνουν «φλούδιν» από εκεί.

Στο «σέντε» του καρεκλάδικου είναι απλωμένα τα λιγοστά ξερά χόρτα. Η ποσότητά τους μόλις που σκεπάζει την ξύλινη επιφάνεια. Ο κ. Βρυωνίδης λέει αν τον επισκεπτόμασταν παλιά, θα το βλέπαμε γεμάτο μέχρι πάνω στην οροφή. Θυμάται ότι τότε, όταν υπήρχε πολλή δουλειά, σε έναν μήνα τα χόρτα εξαφανίζονταν.

Στο «σέντε» του καρεκλάδικου είναι απλωμένα τα λιγοστά ξερά χόρτα από «φλούδιν». Τα τελευταία δύο χρόνια λόγω των ανομβριών δεν το βρίσκει στον ποταμό της Έζουσας. Έτσι παραγγέλλει από την κοινότητα Ακρωτηρίου και του στέλνουν.

 

 

Ονόματα στην καρέκλα

Τα μέρη της καρέκλας έχουν ονόματα. Ο τεχνίτης χτυπά τώρα ένα-ένα με την παλάμη του και μας τα παρουσιάζει: τα «πατήματα’», στα οποία ακουμπούμε καθιστοί τα πόδια μας, τα «σταυρώματα» στις υπόλοιπες πλευρές που είναι στρογγυλεμένα, τα δύο ζεύγη «στύλων», μπροστινοί και πισινοί (που είναι ψηλότεροι), υψωμένοι από το πάτωμα μέχρι τις τέσσερις κορυφές της καρέκλας. Τα «πιττακοτά», τα ξύλα πάνω στα οποία πλέκεται ο «τόνος» και είναι κρυμμένα μέσα του και τέλος τα «φτερά», όπου ακουμπά η ράχη μας. Σύμφωνα με τον κ. Βρυωνίδη, υπάρχουν οι έτοιμες «μόλες» από λεπτό ξύλο, με βάση τις οποίες μπορούν να χαραχθούν στο ξύλο τα σχήματα των συγκεκριμένων κομματιών και να κοπούν με το πριόνι. Σε μια κανονική καρέκλα το ύψος των πισινών στύλων είναι περίπου 80 πόντοι και των μπροστινών 40. Βέβαια υπάρχουν και οι ειδικές παραγγελίες, όπως για ψηλούς πελάτες και για υπέρβαρους, ενώ οι καρέκλες με αγκώνες είναι για μερακλήδες. Τα καρεκλάκια δεν είναι μόνο για παιδιά, διαβεβαιώνει ο κ. Βρυωνίδης, υπάρχουν πολλές περιπτώσεις που εξυπηρετούν τους μεγάλους, ειδικά για κάποια εργασία που απαιτεί σκύψιμο στο έδαφος.

 

Τα ξύλα

«Μαυρομάτα, συκαμινιά, πλάτανος, οξιά. Τούτα έν' τα είδη των ξύλων που χρησιμοποιεί ο καρεκλάς», λέει.

Σήμερα κυρίως χρησιμοποιείται η οξιά. Παλιά, λέει, κόβονταν για τους καρεκλάδες πάρα πολλοί πλάτανοι. Θυμάται συγκεκριμένα κάποιον Κυπριανό, ο οποίος ήταν και κοινοτάρχης του Μουτουλά. Ξεκινούσε το φορτηγό φορτωμένο με ξύλα καρεκλών, μέχρι και για πεντακόσιες, και εφοδίαζε όλους τους καρεκλάδες της Πάφου. Τέσσερις - πέντε ήταν στον αριθμό.

Περιγράφει το κάθε ξύλο με θαυμασμό, αφήνοντας να φανεί η αρχέγονη γοητεία που προξενεί αυτό το «ζωντανό» υλικό στον άνθρωπο. «Ωραίο ξύλο η συκαμινιά», αναφέρει, τονίζοντας ότι το κιτρινωπό τα ξύλο αντέχει σαν «κουγκρί». Απλά με το πέρασμα του χρόνου, «άμα παλιοτζιαιρίσει», λέει, αρχίζει σιγά-σιγά να μαυρίζει. Και η οξιά, που είναι ξύλο προς το μπεζ, είναι καλή. Δεν την υποτιμά. Από τον τοίχο του αρπάζει ένα κρεμασμένο καρεκλάκι από ξύλο μαυρομάτας. Οι μικροί «στύλοι» του, που δεν λειάνθηκαν, διατηρούν τη φλούδα και τους ρόζους του ξύλου. «Έκαμά την έτσι, αλά χορκάτιτζην», λέει χαρακτηριστικά.

 

 

 


Επιστροφή
στην αρχή