Ο φιλόσοφος Κλείτος Ιωαννίδης εξηγεί το νόημα της «Μεγάλης Εβδομάδας»

ΕΙΔΗΣΕΙΣ /ΚΥΠΡΟΣ
«Στη γλώσσα της Φιλοσοφίας όταν λέμε ουρανός εννοούμε ένα μεγάλο σύμβολο», «τα γήινα είναι όλα θνητά, έλεγε ο Πλάτων,είναι θνητές φλυαρίες τα πλείστα»

Ο πρόεδρος της Φιλοσοφικής Εταιρείας Κύπρου, ερευνητής και συγγραφέας Κλείτος Ιωαννίδης, μας δείχνει ενόψει του Πάσχα τον «ανήφορο» του Καζαντζάκη και μας μιλά για τις «ιδέες», οι οποίες «θα πρέπει να μείνουν στο υψηλό νοητικό εκείνο επίπεδο και να τις σεβαστούμε». Τότε τονίζει ότι «δεν είναι κάθοδος, αλλά άνοδος που πρέπει να γίνει και να πάμε να τις συναντήσουμε με την πνευματική μας ανέλιξη και την ανάβαση, αυτό που έλεγε ο Καζαντζάκης: ο ανήφορος!» Παράλληλα μιλά για τον «μύθο», που τον αποκαλεί «γλώσσα των θεών και των αρχετύπων», η οποία «λέει αλήθειες αιώνιες». Δηλώνει άνθρωπος ποιητικός, εξ ου και φανατικά πλατωνικός.

 

Κύριε Ιωαννίδη, εισερχόμαστε στη «Μεγάλη Εβδομάδα» που ονομάζεται και «Εβδομάδα των Παθών». Ως στοχαστής, του οποίου οι ορίζοντες ακουμπούν μέχρι την αρχαιότητα και φθάνουν μέχρι τις μέρες μας, εξηγήστε μας: κατά τι είναι μεγάλη, δηλαδή με ποιο μέτρο μετριέται το μέγεθος αυτής της εβδομάδας;

Ο αρχαίος κόσμος είχε ως αντιμετώπιση της ζωής και των δυσκολιών της την «ειμαρμένη» και το «τραγικό». Οι μεγάλοι Αθηναίοι τραγικοί, Αισχύλος, Σοφοκλής και  Ευριπίδης, στα Μεγάλα εν άστει Διονύσια παρουσίαζαν τα δράματά τους. Αλλά μέσα από το δράμα και τον διαμελισμένο Διόνυσο, ο οποίος ήταν ο άνθρωπος στην ουσία. Έβλεπες το ανθρώπινο πεπρωμένο, την ανθρώπινη μοίρα. Τα ανήγαγαν σε μεγάλα ύψη, χρησιμοποίησαν τον μύθο, ο οποίος είναι η γλώσσα των θεών, η γλώσσα των αρχετύπων και μας άφησαν αριστουργήματα. Όμως με τον χριστιανισμό το ανθρώπινο πάθος, δηλαδή ο ανθρώπινος πόνος, γίνεται «θείο πάθος». Πάσχει πλέον εις την εκκλησία ο Θεός και ο άνθρωπος, ο Θεάνθρωπος. Η κατάσταση αυτή των πραγμάτων μάς οδηγεί στο εξής ερώτημα: γιατί να χρειαστεί να θυσιαστεί ο υιός του Θεού που είναι και υιός του ανθρώπου, ώστε να λυτρωθεί ο κόσμος; Μήπως μας δείχνει κάτι; Μας δείχνει ασφαλώς κάτι πολύ μεγαλειώδες, ότι η οδός απελευθέρωσης του ανθρώπου είναι οδός «κένωσης», αδειάσματος δηλαδή από τον κόσμο και αδειάσματα από όλων των ειδών τις προσκολλήσεις στα «γήινα». Και παράλληλα μας δείχνει ότι στενή η πύλη και τεθλιμμένη η οδός η άγουσα προ τη ζωή. Τα γήινα είναι όλα θνητά, όπως έλεγε ο Πλάτων, είναι θνητές φλυαρίες τα πλείστα. Πρέπει να βρούμε την ουσία, πού βρίσκεται η αλήθεια. Και γνωρίζοντας την αλήθεια -όπως το είπε ο Κύριος- να «ελευθερωθούμε». Διότι το μέγα ζητούμενο εις μεν την τραγωδία, που είναι το «πάσχειν», είναι «συν-πάσχειν», εις δε το θείο πάθος η σταύρωση είναι «συ-σταύρωση». Γι' αυτό ο Απόστολος Παύλος μιλά για συ-σταύρωση, για να υπάρξει και «συν-ανάσταση».

Συνεπώς όταν τιμούμε και δοξάζουμε τα Θεία Πάθη, στην ουσία αναζητούμε να βρούμε τον δρόμο μας. Χρειάζεται ένας δρόμος, γι' αυτό και ο άνθρωπος είναι «ον τελολογικό», που έχει σκοπό. Εάν αυτός ο σκοπός δεν πραγματοποιηθεί και δεν υπάρχει προσαρμογή συνεχή στον σκοπό, σημαίνει ότι εμείς είμαστε εκτός του προβλήματος. Εκτός δηλαδή της ανοδικής πορείας και της αναβάσεως προς τον ουρανό, που είναι το μέγα ζητούμενο.

 

Το ύψος των ιδεών

Όταν λέμε στη γλώσσα της Φιλοσοφίας «ουρανός», είναι ένα μεγάλο σύμβολο. Εννοούμε το πνεύμα, εννοούμε τα θεία. Εννοούμε την αιώνια αλήθεια, τις αιώνιες αξίες, τις ιδέες, οι οποίες είναι αναλλοίωτες.

Σκέψου π.χ. στον 20ο αιώνα κυβέρνησαν δύο ιδέες: είναι οι μήτρες και οι κυβερνήτρες του κόσμου. Η μεν ελευθερία στη Δύση - υποτίθεται και η δικαιοσύνη στην Ανατολή. Τώρα το τι τις έκαναν οι άνθρωποι είναι όπως το χρυσόμαλλο δέρας, που ακτινοβόλο, όταν έφτασε εις την Κόρινθο της τρυφής, της διαφθοράς, του χρήματος και των τραπεζών έγινε… «πετσί του αρνιού». Έτσι είναι και οι ιδέες, που πρέπει να μείνουν στο ύψος, ώστε να πρέπει και ακόμη να θυσιασθούν για αυτές οι άνθρωποι, όπως π.χ. για την ελευθερία ο Γρηγόρης Αυξεντίου, όταν λέει «πρέπει να πεθάνω, πρέπει να πεθάνω, πρέπει να πεθάνω». Υπήρχε μεγαλύτερη θυσία από αυτό το πράγμα; Έγινε ένα με την ιδέα. Την ελευθερία της πατρίδας του, την ελευθερία της πατρίδας μας! Αυτό είναι σαν τον σταυρό, ο σταυρικός δρόμος τον οποίο πρόσφερε ο Κύριος στην ανθρωπότητα. Η εξουσία του Θεού είναι ο σταυρός του, η αγάπη του, η φιλανθρωπία του, η συγκατάβασή του, η ταπείνωσή του. Αυτό είναι το μεγάλο νόημα των παθών του Κυρίου.

 

Επιστήμη και πνεύμα

Σύμφωνα με τους θεολόγους τα επιτεύγματα της τεχνολογίας και της επιστήμης συνέβαλαν στην αύξηση του αθεϊσμού. Την ίδια ώρα έρχεται ένας Ουμπέρτο Έκο για να πει «όταν οι άνθρωποι σταματούν να πιστεύουν στον Θεό, δεν είναι ότι δεν πιστεύουν πια τίποτα, πιστεύουν στα πάντα». Ποιο το σχόλιο σας;

Ο ρόλος της επιστήμης είναι να μελετήσει την πραγματικότητα και να αποκαλύψει την αλήθεια στον κόσμο. Όμως, είναι υλικοί οι τρόποι. Τα εργαστήρια μελετούν την ύλη, δεν μελετούν το πνεύμα. Η επιστήμη θα πρέπει κάποια στιγμή να μελετήσει τη γλώσσα του πνεύματος, τη γλώσσα του Θεού. Πνεύμα είναι ο Θεός και «εν πνεύματι και αληθεία δει προσκυνείται». Η Φιλοσοφία και η Θρησκειολογία, τις οποίες σπούδασα, είναι στη διάθεση του ανθρώπου για να αποκαλύψει όλα αυτά τα σύμβολα και τα σημεία τα οποία υπάρχουν πίσω, τα οποία ξεκινούν από τα πανάρχαια χρόνια - μην νομίζουμε ότι η ζωή ξεκινά μόνο με τον χριστιανισμό ή την Παλαιά Διαθήκη κι άλλοι λαοί κι άλλοι πολιτισμοί πρόσφεραν τεράστιες υπηρεσίες, γι' αυτό πρέπει να ξέρουμε και τι λένε οι Ινδοί και τι λένε οι Κινέζοι, τι λένε οι αρχαίοι Αιγύπτιοι και οι Βαβυλώνιοι και οι Χαλδαίοι και οι αρχαίοι Έλληνες. Ο μύθος είναι μια γλώσσα άλλη, η οποία λέει αλήθειες αιώνιες. Ανέφερα το παράδειγμα προηγουμένως του χρυσόμαλλου δέρατος, θα μπορούσα να πω για τον μινώταυρο, ο οποίος είναι μέσα στη σημερινή ανθρωπότητα. Πού είναι όμως ο μίτος; Πού είναι η Αριάδνη, που θα τον προσφέρει για να εξέλθουμε από τον μινώταυρο του καθενός μας;

Κυκλοφορούν στους δρόμους, ανθρωπόσαυροι με γραβάτες, καλοστολισμένοι μάλιστα και παίρνουν και αεροπλάνα και πάνε σε συνέδρια και παίρνουν πολυτελή τρένα και οδηγούν και αυτοκίνητα Jaguar - αλλά στο βάθος αυτή η σημερινή εμφάνιση, είναι ανθρωπόσαυρου. Είναι στις ζωές μας όλος ο μύθος του μινώταυρου και του λαβυρίνθου και πρέπει να βρούμε τον μίτο. Ο μίτος αυτός είναι το πνεύμα, είναι η ψυχή, είναι τα ανώτερα πράγματα, είναι οι αξίες οι αιώνιες, οι οποίες δεν αλλάζουν με τίποτε, από εποχή σε εποχή, είναι εκεί και στέκουν και μας προκαλούν και μας ζητούν να τις πραγματώσουμε για να σωθεί ο κόσμος. Αλλά πρέπει να τον βρεις τον μίτο, να βρεις το νήμα, που θα σε βγάλει από εκείνο τον λαβύρινθο, που είναι ο εαυτός μας δηλαδή, γι' αυτό και ο Σωκράτης δίδασκε το γνώθι σαυτόν: να γνωρίσεις καλύτερα ποιος είσαι, τα βαθύτερα στρώματα της ύπαρξης.

 

Το «γνώθι σαυτόν»

Και το νόημα της ζωής, αυτό προέρχεται από μέσα μας ή μπορεί να μας δοθεί από έξω, όπως από θρησκευτικά δόγματα;

Οι θρησκείες είναι αποκάλυψη, η Φιλοσοφία είναι διαλεκτική, είναι έρευνα. Αλλά συναντώνται. Σε ένα σημείο το πάνω συναντιέται με το κάτω, όπως και το κάτω με το άνω. Ο Ερμής ο Τρισμέγιστος που έζησε ο 800 π.χ., έλεγε «ως άνω ούτω και κάτω». Τι το διαφορετικό είναι από το «ως εν ουρανώ και επί της γης», που λέει το «πάτερ ημών»; Το ίδιο λένε. Η βασιλεία είναι στην τελειότητά της στον ουρανό, στον κόσμο του πνεύματος δηλαδή. Το εξηγήσαμε και προηγουμένως. Το κάτω πρέπει να μοιάζει με το πάνω, γιατί «ως κάτω ούτω και άνω», «ως άνω ούτω και κάτω». Πρέπει να συναντηθούν αυτά τα δύο μεγέθη. Για να γίνει το μεγάλο γεγονός της πνευματικής συνάντησης, της ύλης με το πνεύμα και να προχωρήσεις στη γέννηση του υιού και λόγου. Κάθε άνθρωπος πρέπει να γίνει Θεοτόκος, δηλαδή να γεννήσει Θεό, να γεννήσει αλήθεια, να γεννήσει πνευματικές αξίες, να γίνει επαναστάτης. Να αφήσει πίσω του όλα αυτά τα σκουπίδια τα οποία μας τρέφουν. Αυτά είναι σκουπίδια, είναι όπως τον άσωτο υιό που έτρωγε σκουπίδια, κεράτια των χοίρων, ώσπου κάποια στιγμή κατάλαβε ότι πρέπει να επιστρέψει στον πατέρα του, «αναστάς πορεύσωμεν προς τον πατέρα». Μα τι σημαίνει «πορεύσωμεν προς τον πατέρα», τι σημαίνει αυτό το πράγμα; Μια ολόκληρη Οδύσσεια για να φτάσει στο «γνώθι σαυτόν», στην αυτογνωσία και να καταλάβει ότι «ήμαρτον στον ουρανό και ενώπιον σου, ουκ ειμί άξιος κληθήναι υιός σου» και από την άλλη αρχίζει μια άλλη ατελείωτη Οδύσσεια, που δεν τελειώνει ποτέ, της Θεογνωσίας, γι' αυτό μίλησα για θεοτοκία του κάθε ανθρώπου. Κάθε άνθρωπος πρέπει να γεννά σε αυτό τον κόσμο, όχι διάβολο και κακό, αλλά το καλό και το αγαθό και το ωραίο και το αληθινό.

 

Για να βγεις από τον χρόνο

Έχει λεχθεί, ως ορισμός ενάργειας, πως ο χρόνος είναι ο Κρόνος που γεννά αλλά και τρώει τα παιδιά του. Στο μεσοδιάστημα ποιο είναι το νόημα της ζωής;

Άκουσε. Ο χρόνος είναι το πρόβλημα του ανθρώπου. Ο άνθρωπος εξαιτίας του χρόνου θα οδηγηθεί κάποια ημέρα στον θάνατο, στο τέλος. «Οι άνθρωποι πεθαίνουν», λέει ο Αλκμαίων ο Κροτωνιάτης -ένας Πυθαγόρειος γιατρός τον οποίο παραθέτει ο Αριστοτέλης και του οποίου μια φράση έμεινε στην ιστορία- «γιατί δεν μπορούν να ενώσουν την αρχή με το τέλος». Γι' αυτό και ο Κύριος είναι το Α και το Ω. Ο ων και ο ην και ο ερχόμενος. Καλύπτει όλους τους χρόνους. Εμείς δεν μπορούμε να τους καλύψουμε. Οδηγούμαστε από την αρχή στο τέλος. Και εκεί στο τέλος υπάρχει η λήξη. Για να βγεις από τον χρόνο, που είναι το ζητούμενο, η αιωνιότητα, χρειάζεται να μιλήσεις τους όρους της αιωνιότητας, που είναι οι όροι του Θεού. Ποιος είναι ο κατεξοχήν αιώνιος; Ο Θεός. Το πνεύμα. Επομένως εάν δεν μάθεις αυτούς τους όρους και δεν τους υιοθετήσεις και δεν τους εκφράσεις, δεν γίνεις Θεοτόκος, δεν γίνεις πνευματοτόκος, δεν υπάρχει περίπτωση να βγεις από την επικράτεια του Κρόνου.

«Θα σε φάει ο Κρόνος» Αυτό τι σημαίνει; Σημαίνει και κάτι άλλο: ο Κρόνος είναι ο δεύτερος στην κοσμογονία, όπου Ουρανός - Κρόνος - Δίας. Ο Κρόνος είναι ο νους, ο Ουρανός το εν, ο Δίας είναι η του παντός ψυχή. Ο Κρόνος δεν αφήνει τις ιδέες να πέσουν κάτω, τις τρώει. Βλέπεις το σύμβολο πώς δουλεύει; Εννοεί ότι δεν αφήνει τις ιδέες να πέσουν κάτω από το νοητικό πεδίο, μέσα στη λάσπη του κόσμου, μέσα στην υλική εμπειρία και τις κατατρώει, δεν τις επιτρέπει δηλαδή να πέσουν. Αυτό διδάσκει πολλά. Εάν δεν ερμηνεύσουμε σωστά τον μύθο, τότε κινδυνεύουμε να νομίζουμε ότι είναι ένας κακούργος ο οποίος θέλει να τρώει τους ανθρώπους, τα παιδιά του κ.λπ. Όχι. Σημαίνει κάτι άλλο, σημαίνει ότι οι ιδέες θα πρέπει να μείνουν στο υψηλό νοητικό εκείνο επίπεδο και να τις σεβαστούμε, δεν είναι κάθοδος αλλά άνοδος που πρέπει να γίνει. Και να πάμε να τις συναντήσουμε με την πνευματική μας ανέλιξη και την ανάβαση. Αυτό που έλεγε ο Καζαντζάκης: ο ανήφορος! Βλέπεις τι ωραίος μύθος είναι όταν τον ερμηνεύσεις σωστά;

 

Ποιος φιλόσοφος, του μακρινού ή όχι του τόσο μακρινού παρελθόντος, θα ήταν για σας ένας ιδανικός συνταξιδιώτης, κ. Ιωαννίδη;

Μου αρέσει το «συνταξιδιώτης». Εγώ από τους φιλόσοφους θεωρώ το μεγαλύτερο πνεύμα όλων των εποχών τον Πλάτωνα. Άλλωστε ασχολήθηκα, έγραψα βιβλία για τον Πλάτωνα. Βέβαια όλοι έχουν να προσφέρουν μεγάλες υπηρεσίες: ο Ηράκλειτος, ο Παρμενίδης -ο πρώτος οντολόγος, ο Σωκράτης, που δίδαξε την ένδον στροφή, το «ένδον σκάπτε», το γνώθι σαυτόν. Αλλά εκείνος που τα συστηματοποίησε και έθεσε τα μεγάλα ερωτήματα, τα οποία δεν προχώρησαν παρακάτω είναι ο Πλάτωνας. Η μετά τον Πλάτωνα φιλοσοφία, είπε ο Alfred North Whitehead, είναι υποσημειώσεις στον Πλάτωνα. Και μετά έρχεται ο μεγάλος μαθητής του, ο Αριστοτέλης, ο οποίος βοηθά στην ορθότερη διατύπωση πραγμάτων. Αλλά εκείνος που έδωσε τη μεγάλη πτήση είναι ο Πλάτωνας.

 

Σήμερα ποιος επικρατεί; Ο Πλάτωνας ή ο Αριστοτέλης;

Και οι δύο, αλλά αυτό εξαρτάται από τη σκευή του κάθε μελετητή τους, από τον οπλισμό του καθενός. Εάν είσαι ποιητικός, θέλεις τον Πλάτωνα. Εάν είσαι πιο ορθολογιστής, πιο επιστημονικός, πιο θετικιστής, θέλεις τον Αριστοτέλη. Εγώ βασικά είμαι πλατωνιστής. Υπήρξα πάντοτε, διότι είμαι και ποιητικός.

 

Τι νόημα κομίζει σήμερα η γλώσσα του Πλάτωνα;

Στη γλώσσα του Πλάτωνα ένα είναι το νόημα: μας διδάσκει τη γλώσσα του πνεύματος, την οποία οφείλουμε να μάθουμε για να βγούμε από τον χρόνο και την ατέλεια. Η τελειότητα είναι στην αιωνιότητα.

Oι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευσή τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.

Διαβάστε επίσης:

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

Εισαγγελέας και Τζο και φιλέτο στο Πωμό

Πολίτης News, 02:55 (τελευταία ενημέρωση 02:55)

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

Ξεχείλισε η οργή των γονέων παιδιών με αναπηρίες

Πολίτης News, 02:45 (τελευταία ενημέρωση 02:45)

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

ΠτΔ: Η Κύπρος έφτασε στα όρια της με τις αιτήσεις ασύλου

Πολίτης News, 19.09.2018

Επιστροφή
στην αρχή