O αγώνας μπαίνει στην τελική του ευθεία

ΑΠΟΨΗ /ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ

Ο νέος γύρος εντατικοποιημένων επαφών των δύο ηγετών αναμένεται να ολοκληρώσει με αποτελέσματα (ή χωρίς) τη διαπραγματευτική διαδικασία

Αν και στη Νέα Υόρκη δεν τέθηκε χρονοδιάγραμμα λύσης, πράγμα που ικανοποίησε ιδιαίτερα την πλευρά μας, αυτό που καθίσταται σαφές σε αυτόν τον νέο γύρο εντατικών διαπραγματεύσεων μεταξύ του Προέδρου Αναστασιάδη και του Τουρκοκύπριου ηγέτη Μουσταφά Ακιντζί είναι πως η διαδικασία επίλυσης του Κυπριακού εισέρχεται σε μια φάση από την οποία θα υπάρξει έκβαση. Η τελευταία, είτε ως συμφωνία (negotiated agreement) είτε ακόμη και ως αποτυχία (κατάρρευση διαδικασίας), θα κρίνει ολόκληρο το παράδειγμα του Κυπριακού όπως το γνωρίσαμε τουλάχιστον μετά το 2004. Τα δύο αγκάθια για τη συμφωνία παραμένουν το εδαφικό/περιουσιακό και το ζήτημα της ασφάλειας/εγγυήσεων, τα οποία σε πολύ μεγάλο βαθμό αλληλοσυνδέονται ολιστικά αλλά εντάσσονται και σε μια ευρύτερη διπλωματική διαδικασία που πέραν του ‘give and take’ των δύο κοινοτήτων συμπεριλαμβάνουν τη βούληση, την αποφασιστικότητα αλλά και τη συμβολή διεθνών δρώντων – ιδίως στο ζήτημα των εγγυήσεων. 

Αλλαγή παραδείγματος 

Αυτό που διαφάνηκε μετά τη Νέα Υόρκη είναι πως για το ζήτημα του εδαφικού –και δεδομένης της «άτυπης κόκκινης γραμμής» της δικής μας πλευράς για επιστροφή της Μόρφου υπό ε/κ διοίκηση– η τουρκοκυπριακή πλευρά αλλάζει το παράδειγμα, με τον ίδιο τον Ακιντζί να υιοθετεί την άποψη περί «Καμπ Ντέιβιντ», αποσυνδέοντας ουσιαστικά το εδαφικό από την πτυχή της ασφάλειας και των εγγυήσεων. Η εν λόγω στάση μπορεί να ερμηνευτεί και ως μήνυμα «διαλλακτικότητας προκειμένου να κλείσουν όλες οι εκκρεμότητες πριν η διαδικασία εισέλθει στα δύο αγκάθια» αναφέρει στον «Π» πηγή που γνωρίζει. Λίγους μήνες πριν από τη Νέα Υόρκη, κορυφαίος Ευρωπαίος διπλωμάτης στην Κύπρο ανέφερε στον «Π» πως «η Μόρφου γιατί να έχει κάποια ιδιαίτερη στρατηγική σημασία για τον Ερντογάν;». Η αλλαγή στάσης του Ακιντζί πάντως πρέπει να ιδωθεί και υπό το πρίσμα των εξελίξεων στην Τουρκία. Η τελευταία, διανύοντας μιαν εξαιρετικά κρίσιμη μεταπραξικοπηματική περίοδο, θα μπορούσε να επανέλθει με σκληρή γραμμή σε οτιδήποτε αφορά το δίπτυχο εδαφικό/εγγυήσεις. Όπως πληροφορείται ο «Π», αυτό δείχνει να το αντιλαμβάνεται εξαιρετικά ο Τ/Κ ηγέτης, ο οποίος με μια διάσκεψη τύπου Καμπ Ντέιβιντ θα προσέθετε, στη διαπραγματευτική διαδικασία, διεθνή –και δη ευρωπαϊκή– εμπλοκή. Επιπλέον, η αναφορά του Τ/κ ηγέτη στο ζήτημα της Τουρκίας ως «λιμάνι ασφάλειας» (με προσωρινό χαρακτήρα μιας και ο Τ/κ ηγέτης αναφέρθηκε στην εδραίωση ενός αισθήματος ασφάλειας μεταξύ των δύο κοινοτήτων που θα μπορούσε να επαναξιολογηθεί – άρα και να καταργηθεί στο μέλλον μετά την εμπέδωση της λύσης) αποκρυσταλλώνει συγκεκριμένες πραγματικότητες: α) το γεγονός ότι η Άγκυρα δεν θα προσέλθει στο θέμα των εγγυήσεων χωρίς τη διάθεση να διαπραγματευτεί σκληρά, ασχέτως αν στο τέλος υποχωρήσει σε ένα κοινά αποδεκτό σύστημα ασφάλειας/εγγυήσεων, β). το γεγονός ότι ο Ακιντζί αντιμετωπίζει σκληρή κριτική από τη μερίδα εκείνη του τ/κ πολιτικού κόσμου που δεν επιθυμεί λύση και γ) ο ίδιος φοβάται ένα ενδεχόμενο απόρριψης μιας συμφωνίας από την τ/κ κοινότητα – μιας και για πρώτη φορά μετά το 2004 η μπίλια του ‘blame game’ για την μη εξεύρεση λύσης θα κάτσει στη δική του κοινότητα. 

Από το Παρίσι στην Ουάσιγκτον 

Παρά την αναμενόμενη κάθοδο της Total στην κυπριακή ΑΟΖ καθώς και την πλήρη στήριξη του Γάλλου Προέδρου Ολάντ στη πλευρά μας, το Παρίσι, όπως και το Βερολίνο και η Ουάσιγκτον δεν μπορούν από μόνες τους να επιλύσουν το Κυπριακό. Τα χρονικά ορόσημα των αμερικανικών εκλογών, των γαλλικών προεδρικών αλλά και η μακρά προεκλογική περίοδος στη Γερμανία (καθώς και η αλληλεπίδραση Βερολίνου - Άγκυρας με φόντο το προσφυγικό) αποτελούν εξελίξεις οι οποίες επηρεάζουν και το Κυπριακό. Όπως πληροφορείται ο «Π», το Βερολίνο, περισσότερο κι από το Παρίσι, δεν επιθυμεί μια φόρμουλα εγγυήσεων στο Κυπριακό όπου η Άγκυρα θα έχει λόγο σε ένα κράτος μέλος της ΕΕ, χωρίς να είναι η ίδια μέλος της Ένωσης. Μένει φυσικά να δούμε στην πράξη «τη συμβολή της ΕΕ σε μια διεθνή διάσκεψη για τις εγγυήσεις, αν φτάσουμε φυσικά εκεί», αναφέρει στον «Π» πηγή που γνωρίζει. Πάντως τις επόμενες εβδομάδες θα κριθεί και σε μεγάλο βαθμό (βλέπε κι ανάλυση Βαγγέλη Αρεταίου) η υπό δοκιμασία σχέση Άγκυρας - Ουάσιγκτον. Η περαιτέρω εμπλοκή της Τουρκίας στο έδαφος της Συρίας και η πιθανή επέμβασή της με «μπότες στο έδαφος» στη γεωγραφική περιοχή γύρω από την Τζαραμπλούς προκειμένου να εκκαθαρίσει παραμεθόρια χωριά (στα σύνορά της) από θύλακες του Ισλαμικού Κράτους (που επιτίθενται συστηματικά σε τουρκικό έδαφος με πυρά πυροβολικού) θα κρίνει και τον προσανατολισμό του Ερντογάν σε άλλα περιφερειακά ζητήματα – και δη στο Κυπριακό. Επιπλέον, οι ευρύτεροι ενεργειακοί σχεδιασμοί στην περιοχή δεν πρέπει να θεωρούνται πανάκεια. Η πρόσφατη συμφωνία Ισραήλ - Ιορδανίας για εξαγωγή ισραηλινού φυσικού αερίου –αν ιδωθεί κυρίως από τη σκοπιά του Αμμάν– μόνο προβλήματα δημιούργησε στο εσωτερικό του Χασεμιτικού Βασιλείου λόγω της αντιπολίτευσης της Μουσουλμανικής Αδελφότητας. Πέραν της προσέγγισης της Ουάσιγκτον για ενεργειακή συνεργασία και ασφάλεια στα κράτη της περιοχής, αυτό που καθίσταται σαφές είναι πως οι ενεργειακοί σχεδιασμοί των μεγάλων εταιρειών στην κυπριακή ΑΟΖ θα προχωρήσουν.  

Η συνέχεια  

Ο νέος γύρος εντατικοποιημένων επαφών των δύο ηγετών αναμένεται να ολοκληρώσει με αποτελέσματα (ή χωρίς) τη διαπραγματευτική διαδικασία. Το ζήτημα των εγγυήσεων και φυσικά πτυχές του εδαφικού/περιουσιακού θα αποτελέσουν τις ισχυρές κόκκινες γραμμές των δύο κοινοτήτων προκειμένου η όλη διαδικασία του δούναι και λαβείν να παραγάγει αμοιβαία consensus αλλά και κοινά αποδεκτές φόρμουλες. Συνεπώς η παρούσα φάση αποτελεί ουσιαστικά τη μετάβαση σε μια άλλη πιο εξειδικευμένη διαπραγμάτευση που φυσικά θα έχει και διεθνή διάσταση αλλά και τη λογική του «σταματούμε να συζητάμε όταν βγει λευκός καπνός». Τόσο ο Αναστασιάδης όσο και ο Ακιντζί δείχνουν να αντιλαμβάνονται τη σημασία αυτής της φάσης αλλά και να σταθμίζουν τα εσωτερικά πολιτικά τους βαρίδια (διαφορετικής φύσης αλλά με την ίδια άσκηση πίεσης στο εσωτερικό των δύο ηγετών). Η Τουρκία, φυσικά και θα διαδραματίσει ρόλο-κλειδί στην όλη διαδικασία, αλλά στην παρούσα φάση η ίδια η φύση της χώρας δεν μπορεί να προσφερθεί για την εξαγωγή χρήσιμων συμπερασμάτων. Το μόνο σίγουρο είναι πως αν στο τέλος αυτής της στενωπού δεν υπάρξει αποτέλεσμα, η διαδικασία του Κυπριακού όπως τη γνωρίσαμε ίσως να διαφοροποιηθεί άρδην αλλά και για πάντα κλείνοντας έτσι έναν ιστορικό κύκλο. Ο βαθμός εμπέδωσης αυτής της πραγματικότητας κι από τους δύο ηγέτες θα κρίνει και την ύπαρξη ενός breakthrough. Πηγές που μίλησαν πάντως στην εφημερίδα μας χαρακτήρισαν τις τελευταίες εξελίξεις στο Κυπριακό ως μια μίνι-κρίση που ωστόσο η συνάντηση της Τρίτης θα επικαθορίσει αν θα αποτελέσει και μιαν ευκαιρία για περαιτέρω δουλειά.

Ένα παίγνιο αναζητεί λύση

Η επιστροφή της Μόρφου υπό τ/κ διοίκηση μπορεί να μην επιτρέψει στον Πρόεδρο Αναστασιάδη να παρουσιάσει ένα σχέδιο λύσης στον κυπριακό λαό. Η δε μετακίνηση μεγάλου αριθμού Τουρκοκυπρίων σε περίπτωση που δοθεί στο ελληνοκυπριακό συνιστών κρατίδιο αποτελεί τροχοπέδη για το δημοψήφισμα στα κατεχόμενα για τον Ακιντζί. Το αγκάθι του εδαφικού μοιάζει με το «δίλημμα του φυλακισμένου» της Θεωρίας των Παιγνίων για τους δύο ηγέτες, πράγμα που δημιουργεί εξ ορισμού μια ισορροπία (ένα dominant strategy equilibrium). Συνεπώς μια αποδεκτή φόρμουλα –σε συνδυασμό με την αντίστοιχη ρύθμιση του περιουσιακού– που θα ικανοποιούσε τις ανάγκες και των δύο κοινοτήτων σε σχέση με ένα μέρος που θα μπορούσε να αποτελέσει πρότυπο  ειρηνικής συμβίωσης και (αγροτικής/βιομηχανικής) συνεργασίας μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων θα μπορούσε να επιτευχθεί. Οι εγγυήσεις, ιδωμένες από την ίδια θεωρητική σκοπιά, είναι σαφώς πιο πολύπλοκο ζήτημα. Ωστόσο οι όποιες μαξιμαλιστικές θέσεις της Τουρκίας θα μπορούσαν στο τέλος να ιδωθούν ως ένα minimax υπό το βάρος ενός συμβιβασμού.

 

 

*Twitter: @JohnPikpas


Επιστροφή
στην αρχή