Η νέα φόρμουλα για την ασφάλεια

ΑΠΟΨΗ /ΣΦΑΙΡΙΚΑ
Κεντρικός στόχος της όλης προσπάθειας είναι η αναθεώρηση των Συνθηκών Συμμαχίας και Εγγυήσεων του 1960 και αυτό φαίνεται εφικτό

Ανασκοπώντας κανείς τις συνομιλίες των τελευταίων 19 μηνών, ενόψει του τελικού κύκλου των συνομιλιών που θα αρχίσει στις 9 Ιανουαρίου στη Γενεύη, θα μπορούσε με σχετική βεβαιότητα να διατυπώσει τη θέση ότι σε όλα τα κεφάλαια πλην του κεφαλαίου ασφάλεια - εγγυήσεις, πλέον παίζουμε με ανοικτά χαρτιά. Επί του θέματος θα πρέπει να τονισθεί ότι έχουν γίνει αρκετές συζητήσεις, υπάρχουν πολλές και διαφορετικές προσεγγίσεις, ωστόσο η εμπλοκή σε αυτό των εγγυητριών δυνάμεων της συνθήκης του 1960, το καθιστά περίπλοκο. Για το κεφάλαιο αυτό ήδη βρίσκεται υπό επεξεργασία μια φόρμουλα των Ηνωμένων Εθνών τα οποία κινούνται σε πλήρη συνεργασία με την Ελλάδα, την Τουρκία, τη Βρετανία, την ΕΕ και τις δύο διαπραγματευτικές ομάδες στη Λευκωσία. Προς αυτή την κατεύθυνση κινείται κατά κύριο λόγο το ταξίδι του Έσπεν Μπαρθ Άιντε σε Αθήνα και Άγκυρα.   

Κεντρικός στόχος της όλης προσπάθειας είναι η αναθεώρηση των Συνθηκών Συμμαχίας και Εγγυήσεων του 1960 και αυτό φαίνεται εφικτό, ιδιαίτερα από τη στιγμή που η Μεγάλη Βρετανία και η Ελλάδα έχουν με κάθε τόνο διατυπώσει τη θέση ότι δεν επιθυμούν να παραμείνουν εγγυητές της ομοσπονδιακής Κύπρου. Υπό το βάρος αυτής της θέσης η Τουρκία τοποθετήθηκε δημόσια ότι «δεν αποτελεί ταμπού η συνθήκη αυτή»,  ωστόσο επιχειρεί με κάθε τρόπο να διατηρήσει, έστω στο τ/κ συνιστών κρατίδιο, τα επεμβατικά της δικαιώματα όπως αυτά απορρέουν από το άρθρο 4. Η θέση της ελληνοκυπριακής πλευράς είναι ότι η συνθήκη εγγυήσεως, μετά την ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ, πρέπει να καταργηθεί, διότι δεν νοούνται εγγυητικά και επεμβατικά δικαιώματα μιας τρίτης χώρας σε ευρωπαϊκό έδαφος. Επιπλέον αναφέρεται ότι δεν συνάδει ο εισβολέας κατά της χώρας να διορισθεί και εγγυητής της ασφάλειάς της. Η τ/κ πλευρά εγείρει το θέμα των εγγυήσεων ως θέμα ασφάλειας της τ/κ κοινότητας προσδίδοντάς του διττή σημασία: α) Ως ασφαλιστική δικλίδα για την εφαρμογή της λύσης, β) ως ουσιαστική προστασία του τ/κ συνιστώντος κρατιδίου. Προτείνει δε επ' αυτού, η όποια επέμβαση της Τουρκίας να γίνεται ύστερα από αίτημα του τ/κ συνιστώντος κρατιδίου και όχι κατά την κρίση της Τουρκίας, όπως ίσχυε με βάση τις συνθήκες του 1960. Η ε/κ πλευρά δεν δείχνει έτοιμη να αποδεχθεί κάτι τέτοιο, με αποτέλεσμα κάποιοι να υποστηρίζουν ότι υπάρχουν σοβαρές πιθανότητες η διεθνής διάσκεψη για την ασφάλεια στις 12 Ιανουαρίου να οδηγηθεί σε αποτυχία. 

Η νέα φόρμουλα 

Με βάση την υπό επεξεργασία φόρμουλα για την ασφάλεια θα καταβληθεί προσπάθεια να εξευρεθεί ένας ικανοποιητικός συμβιβασμός ώστε να υπογραφούν:

Α) Μια νέα συνθήκη συμμαχίας

Β) Μια νέα συνθήκη εφαρμογής των μεταβατικών διατάξεων

Γ) Συμφωνία για παρουσία μιας πολυεθνικής δύναμης στην Κύπρο για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. 

  • Η νέα συνθήκη συμμαχίας, όπως και το 1960, θα μπορούσε να υπογραφεί από την Κυπριακή Ομοσπονδία, την Ελλάδα, την Τουρκία, ίσως και άλλες χώρες με στόχο τη συνεργασία πάνω σε θέματα εξωτερικών και ασύμμετρων απειλών αλλά και σε θέματα συνεργασίας έρευνας και διάσωσης στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου. Το 1960 λειτουργούσε στην Κύπρο το λεγόμενο τριμερές στρατηγείο το οποίο συντόνιζε όλες αυτές τις προσπάθειες.
  • Η συνθήκη εγγύησης της εφαρμογής των μεταβατικών διατάξεων (Monitoring Treaty), την οποία επίσης καταβάλλεται προσπάθεια να υπογράψουν οι τρεις χώρες, θα έχει ως στόχο την αντικατάσταση της συνθήκης εγγυήσεως και θα έχει ημερομηνία λήξης. Αντικείμενό της θα είναι η παρακολούθηση της εφαρμογής όλων των συμφωνιών που θα προκύψουν από την τελική συμφωνία στο Κυπριακό. Για παράδειγμα θα παρακολουθεί αν τηρείται το χρονοδιάγραμμα αποχώρησης των ξένων στρατευμάτων από την Κύπρο, η τήρηση των χρονοδιαγραμμάτων επιστροφής υπό ε/κ διοίκηση συγκεκριμένων περιοχών, η σωστή εναλλαγή στην εξουσία με βάση τη διαφαινόμενη συμφωνία για εκ περιτροπής προεδρία κ.λπ.
  • Η παρουσία μιας πολυεθνικής δύναμης χωροφυλακής στην Κύπρο, η οποία προκύπτει από τις προτάσεις της ε/κ πλευράς, θα έχει ως στόχο την εγγύηση της εσωτερικής ασφάλειας της Κύπρου για ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα το οποίο θα αποφασισθεί. Σε αυτή τη δύναμη είναι αποδεκτό ότι μπορούν να συμμετέχουν και Έλληνες και Τούρκοι αστυνομικοί, όπως βέβαια και Ευρωπαίοι και άλλοι. 

Αν συμφωνηθεί η πιο πάνω φόρμουλα, σύμφωνα με διπλωματική πηγή, δεν θα προκύψει ως κεραυνός εν αιθρία αφού υπάρχει σοβαρή συναντίληψη από όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη. Σε ό,τι αφορά την επιστροφή εδαφών, έχει συμφωνηθεί ότι τα χρονοδιαγράμματα παράδοσης των εδαφών θα διέπονται από δύο φάσεις. Στην πρώτη φάση τον αστυνομικό έλεγχο των περιοχών θα έχει η τ/κ αστυνομία, η οποία θα υποβοηθήσει όσους Τ/Κ θα ήθελαν να μετακινηθούν. Σε δεύτερη φάση τον έλεγχο των περιοχών θα αναλάβει η ε/κ αστυνομία η οποία θα αναλάβει την ασφάλεια και των Τ/Κ που θα θελήσουν να παραμείνουν υπό ε/κ διοίκηση και των Ε/Κ που θα θελήσουν να επιστρέψουν. Αυτό που εκκρεμεί να καθορισθεί είναι το χρονοδιάγραμμα αποχώρησης των τουρκικών στρατευμάτων. Υπάρχει η σχετική διάθεση από πλευράς Τουρκίας αμέσως μετά τη συμφωνία να αποσύρει από την Κύπρο όχι μόνο το 75% των στρατευμάτων όπως ζητά η ε/κ πλευρά, αλλά ακόμα μεγαλύτερο ποσοστό. Η διαφωνία προς το παρόν έγκειται στο πότε θα αποχωρήσει και ο τελευταίος Τούρκος στρατιώτης. Η ε/κ πλευρά ζητά εντός 18 μηνών, η Τουρκία ζητά μεγαλύτερο χρονοδιάγραμμα που φτάνει σε βάθος δεκαετίας. Η χρονική αυτή διαφορά, αν μετατραπεί σε ποιοτική, ίσως θα μπορούσε να δώσει λύσεις και να αναγάγει τη διαδικασία σε ένα γόνιμο συμβολισμό σε ό,τι αφορά τον λογικό φόβο των Τ/Κ για την ασφάλειά τους. Αν η φόρμουλα χωρίς εγγυητικά δικαιώματα τελεσφορήσει, τότε θα μπορούσε να διασκεδασθεί εύκολα και ο φόβος των Τ/Κ ότι δεν θα τους αποδοθεί η προεδρία της Ομοσπονδίας, δικαιολογία την οποία προβάλλουν για να διεκδικούν μακρές τουρκικές εγγυήσεις. Εν τοιαύτη περιπτώσει θα μπορούσε η τ/κ προεδρική θητεία να παρεμβληθεί στην τετραετία του Ε/Κ Προέδρου για να τεσταριστεί στην πράξη, σε σύντομο χρονικό διάστημα, ότι λειτουργούν ομαλά όλοι οι θεσμοί.        

Το βαθύτερο πρόβλημα των εγγυήσεων 

Σε σχέση με τις εγγυήσεις, αν παρακολουθήσει κανείς προσεκτικά τις θέσεις της Τουρκίας, ίσως διαπιστώσει με έκπληξη ότι η χώρα αυτή δεν επενδύει τόσο όσο νομίζουν κάποιοι στη στρατιωτική της παρουσία στην Κύπρο. Αποδέχθηκε δημοσίως (μετά βέβαια και την καταλυτικής σημασίας άρνηση της Ελλάδας να συνεχίσει σε ρόλο εγγυητή) ότι οι εγγυήσεις του 1960 δεν μπορούν να εξακολουθήσουν να ισχύουν και συγκατένευσε επίσης στο ότι όποιες νέες εγγυήσεις προκύψουν θα έχουν ημερομηνία τερματισμού. Εν ολίγοις το πρόβλημα για την Τουρκία, πέραν του συμβολισμού που θα μπορούσε να προσδίδει π.χ. η παρουσία ενός αγήματος 50 στρατιωτών ως φρουράς σε ένα τουρκικό στρατιωτικό κοιμητήριο, δεν είναι τόσο στρατιωτικό, όσο νομικό. Ο διάβολος, ωστόσο, κρύβεται στις λεπτομέρειες και ο καθένας μπορεί να το αντιληφθεί αυτό ξαναδιαβάζοντας τη συνθήκη εγγυήσεως της Κυπριακής Δημοκρατίας. Μέσα από τη συνθήκη αυτή η Τουρκία απέκτησε νομικά και κατ' επέκταση πολιτικά ερείσματα επί της Κύπρου. Είναι διατεθειμένη να τα εγκαταλείψει;  

Οι περισσότεροι Κύπριοι θεωρούν ότι η Τουρκία και η Ελλάδα απέκτησαν δικαίωμα να διαθέτουν στρατιωτικές μονάδες στην Κύπρο (ΕΛΔΥΚ-ΤΟΥΡΔΥΚ) μέσω της συνθήκης εγγυήσεως. Δεν ισχύει κάτι τέτοιο. Η παρουσία αυτών των σωμάτων αποφασίστηκε μέσω της Συνθήκης Συμμαχίας Ελλάδας, Τουρκίας και Κυπριακής Δημοκρατίας (η Βρετανία δεν υπέγραψε αυτή τη συνθήκη) με βάση το συμπληρωματικό πρωτόκολλο 1 το οποίο καθόριζε τη δύναμη της ΕΛΔΥΚ στα 950 άτομα και της ΤΟΥΡΔΥΚ στα 650. Οι διοικητές των δύο αυτών σωμάτων μαζί με τον διοικητή του Κυπριακού Στρατού αποτελούσαν το λεγόμενο τριμερές στρατηγείο και ο συντονισμός όλων σκοπούσε στην προάσπιση της Κυπριακής Δημοκρατίας από εξωτερικές απειλές και επιθέσεις. Το πρόβλημα ήταν η συνθήκη εγγυήσεως που υπεγράφη στις 16 Αυγούστου 1960 και η οποία είχε πολύ πιο πονηρές διατυπώσεις, οι οποίες σε πολύ μεγάλο βαθμό απεκρύβησαν από τον κυπριακό λαό. Η συνθήκη αυτή καθιστούσε τις τρεις εγγυήτριες δυνάμεις Ελλάδα, Βρετανία και Τουρκία προασπιστές της Κυπριακής Δημοκρατίας από εξωτερικό κίνδυνο, αλλά τους έδινε και δικαιώματα ελέγχου εφαρμογής του Συντάγματος και εν γένει της εσωτερικής λειτουργίας του κράτους (state of affairs) αν αυτή κλονιζόταν. Σε τέτοια περίπτωση οι τρεις εγγυήτριες δυνάμεις μπορούσαν, είτε από κοινού είτε κατά μόνας, να παρέμβουν για να αποκαταστήσουν τη συνταγματική τάξη. Με λίγα λόγια η Τουρκία είχε την ΤΟΥΡΔΥΚ στην Κύπρο στο πλαίσιο της συνθήκης συμμαχίας, η οποία όμως δεν είχε κανένα δικαίωμα να δραστηριοποιηθεί σε περίπτωση σύγκρουσης Ε/Κ - Τ/Κ. Μπορούσε να κινητοποιηθεί μόνο σε περίπτωση που η Κυπριακή Δημοκρατία δεχόταν επίθεση από τρίτο κράτος. Είναι διά της συνθήκης εγγυήσεως που η Τουρκία απέκτησε λόγο στην  Κύπρο και ισχυρό νομικό έρεισμα να παρεμβαίνει στα εσωτερικά της Κυπριακής Δημοκρατίας, όποτε αυτή έκρινε. Με βάση το άρθρο 4 της συνθήκης εγγυήσεως η Τουρκία απείλησε με στρατιωτική επέμβαση δύο φορές μετά τα γεγονότα του 1963 και πραγματοποίησε την απειλή της το 1974 όταν η στρατιωτική χούντα των Αθηνών διά του πραξικοπήματος κατέλυσε τη συνταγματική τάξη στην Κυπριακή Δημοκρατία. 

Η νίκη 

Τι σήμαιναν διπλωματικά για την Τουρκία οι δύο προαναφερθείσες συνθήκες; Ήταν στην κυριολεξία μια μεγάλη νίκη η οποία ερχόταν να ανατρέψει την ήττα της Τουρκίας στη συνθήκη της Λωζάννης στις 24/7/1923. Σε αυτή τη συνθήκη (άρθρο 20) η Τουρκία:   

«δηλοί ότι αναγνωρίζει την προσάρτησιν της Κύπρου ανακηρυχθείσαν  υπό της Βρεττανικής Κυβερνήσεως την 5ην Νοεμβρίου 1914. Άρθρον 21. Οι Τούρκοι, οι εγκατεστημένοι εν τη νήσω Κύπρω κατά την 5ην Νοεμβρίου 1914, θα  αποκτήσωσιν, εφ’ οις όροις προβλέπει ο εγχώριος νόμος, την βρεττανικήν  ιθαγένειαν, αποβάλλοντες ως εκ τούτου την τουρκικήν. Θα δύνανται, εν τούτοις, επί δύο έτη από της ενάρξεως της ισχύος της παρούσης  Συνθήκης, να ασκήσωσι δικαίωμα επιλογής υπέρ της τουρκικής ιθαγενείας. Εν  τοιαύτη περιπτώσει, δέον να εγκαταλείψωσι την Κύπρον εντός δώδεκα μηνών».

Με λίγα λόγια η Τουρκία διά της συνθήκης της Λωζάννης επί Κεμάλ Ατατούρκ αποποιήθηκε κάθε δικαιώματός της και έχασε επιπλέον το δικαίωμα να ομιλεί για Τούρκους πολίτες στην Κύπρο. Η Τουρκία διά της ίδιας συνθήκης έχασε επίσης κάθε δικαίωμα επί της Συρίας και του Ιράκ και αυτό καταγράφεται διότι μπορεί να εξηγήσει και τον σημερινό αναθεωρητικό λόγο του Ταγίπ Ερντογάν ο οποίος επαναδιεκδικεί εδάφη στη Μέση Ανατολή. Διά των συνθηκών Ζυρίχης - Λονδίνου η Τουρκία απέκτησε ξανά νομικά δικαιώματα επί της Κύπρου και αποκατέστησε τη μουσουλμανική κοινότητα της Κύπρου ως εθνική τουρκική κοινότητα αναλαμβάνοντας την προστασία της. Μετά το 1974 η Τουρκία πέτυχε ακόμα κάτι πολύ πιο σημαντικό. Διά της εισβολής κατόρθωσε να τοποθετήσει αυτή την τουρκική κοινότητα που ζούσε διάσπαρτη στην Κύπρο σε μια γεωγραφική περιοχή (Συμφωνία της Τρίτης Βιέννης) αναγκάζοντας έτσι τον Πρόεδρο Μακάριο να προχωρήσει στη συμφωνία του 1977 αποδεχόμενος διπεριφερειακή Ομοσπονδία. Η μη ολοκλήρωση βέβαια αυτής συμφωνίας έκτοτε δεν επιτρέπει στην Τουρκία να μετατρέψει την de facto κατάσταση σε de jure. Έχασε επιπλέον πολλούς  διπλωματικούς πόντους από την ένταξη ολόκληρης της Κύπρου στην ΕΕ το 2004 η οποία έδωσε τη δυνατότητα στους Ε/Κ να αντεπεξέλθουν σε μεγάλο βαθμό στη γεωπολιτική της υπεροχή. 

Η υπέρβαση Ερντογάν 

Ως εκ των πιο πάνω, αυτό που θα κριθεί στη διάρκεια της πολυμερούς διάσκεψης για την ασφάλεια και τις εγγυήσεις είναι κατά πόσον ο Ταγίπ Ερντογάν θα δεχθεί να κάνει μια υπέρβαση της σημερινής του ρητορικής. Διά της οποίας η Τουρκία θα δεχτεί, έναντι της αναγνώρισης και της ευημερίας των Τουρκοκυπρίων, να κάνει ένα βήμα πίσω σε σχέση με το νομικό και στρατιωτικό κεκτημένο της του 1960 και του 1974. Τη στιγμή μάλιστα που οι Ε/Κ για πρώτη φορά από το 1830 φαίνεται να ξεκολλούν από το σύνθημα «Η Κύπρος είναι Ελληνική», αποδεχόμενοι διζωνική ομοσπονδία, την πολιτική ισότητα των Τουρκοκυπρίων και κατ' επέκταση τον αναλογούσα σε κάθε κοινότητα νομή της πολιτικής εξουσίας της χώρας.

Η ελληνοκυπριακή πλευρά, ώριμη πλέον μετά την ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ, δείχνει να αποζητά την πραγματική της ανεξαρτησία. Ο απελευθερωτικός αγώνας του 1955-59 απέτυχε όχι γιατί δεν επιτεύχθηκε ο δευτερεύων στόχος του που ήταν η Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Απέτυχε στον πρωτεύοντα στόχο του που ήταν ο τερματισμός της αποικιοκρατίας στην Κύπρο. Οι συνθήκες της Ζυρίχης - Λονδίνου στην πράξη διατήρησαν το καθεστώς αποικιοκρατίας -κυρίως διά της συνθήκης εγγυήσεως-  διά της προσθήκης στο σύστημα πολιτικής πατρωνίας της Κύπρου και της  Ελλάδας και της Τουρκίας. 

Το ζητούμενο 

Το ζητούμενο λοιπόν στη διεθνή διάσκεψη της 12ης Ιανουαρίου 2017 δεν είναι μόνο η επίλυση της εσωτερικής πτυχής του Κυπριακού. Αυτό είναι λυμένο και συμφωνημένο από τους Νίκο Αναστασιάδη και Μουσταφά Ακιντζί κατά 99%. Αυτό που χρειάζεται να δουν κατάματα οι δύο ηγέτες είναι την πρόσφατη τραγική ιστορία της χώρας μας: Το 1955 οι Ε/Κ πάλεψαν μόνοι εναντίον της βρετανικής αποικιοκρατίας και προσπάθησαν στη συνέχεια να επιβάλουν τις πολιτικές τους επιλογές, αγνοώντας τους Τουρκοκυπρίους, οι οποίοι σταδιακά μετατράπηκαν σε εξάρτημα της Τουρκίας. Αυτό οδήγησε στις Συνθήκες του 1960 στις οποίες δεν πίστευε κανείς, για να ακολουθήσουν έτσι τα γεγονότα του 1963, του 1967 και του 1974. Αυτό που χρειάζεται σήμερα είναι οι δύο κοινότητες, για πρώτη φορά ίσως στην ιστορία τους, να πιστέψουν και να αγωνιστούν από κοινού για αυτή τη χώρα, ενάντια σε κάθε τριτοκοσμική εξάρτηση από τρίτους. Για μας και τα παιδιά μας, με στόχο την ολική Κύπρο. 

Το ζητούμενο από τους Νίκο Αναστασιάδη και Μουσταφά Ακιντζί είναι να αναδειχθούν στους μεγάλους ηγέτες που έχει ανάγκη η Κύπρος. Οι μεγάλοι ηγέτες λύνουν προβλήματα, οι μικροί απλώς τα συζητούν και τα διαιωνίζουν. Τους ζητούμε να ξεπεράσουν τους λογικούς φόβους τους και να στρατευτούν σε ένα κοινό στόχο, θέτοντας κάποια λογικά χρονοδιαγράμματα για την πραγμάτωσή του: Να κατανοήσουν δηλαδή ότι κύριο ζητούμενο στη διεθνή διάσκεψη της 12ης Ιανουαρίου 2017 δεν είναι άλλο από το να κτίσουν τα θεμέλια επί των οποίων θα οικοδομηθεί η πραγματική ανεξαρτησία της Κύπρου.       

 

Oι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευσή τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.

Διαβάστε επίσης:

ΑΠΟΨΗ

Η επανάσταση της υπομονής...Του Γιώργου Κακούρη

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΚΟΥΡΗΣ, 15.11.2018

ΑΠΟΨΗ

Η ανυπακοή της Ιταλίας στην Κομισιόν

ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΑΡΕΤΑΙΟΣ, 15.11.2018

ΑΠΟΨΗ

Σε γνωρίζω από τη γεύση / του Εκμέκ την τρομερή

ΚΩΣΤΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ, 15.11.2018

Επιστροφή
στην αρχή