Μια μέρα στο Παραμάλι

ΠΑΡΑΘΥΡΟ /ΣΤΗΛΕΣ
Γράφει η Μερόπη Μωυσέως / Φωτογραφία Ελένη Παπαδοπούλου

Αυτή τη φορά, δεν επιστρέφαμε εμείς. Επέστρεφαν οι Τουρκοκύπριοι. "Να, εκεί είναι το σπίτι μου", είπε ο Σουλεϊμάν Μεχμέτ, και έδειξε με το χέρι του έναν τοίχο πίσω από το τζαμί. Κόσμος πολύς, δεν μπορούσα να δω. "Εκεί, εκεί, το πρώτο σπίτι κάτω". Δεν ήταν η πρώτη φορά που επέστρεφε στο χωριό όπου μεγάλωσε ο Σουλεϊμάν. Ήταν η πολλοστή. "Ήρθα πολλές φορές ξανά, με το αυτοκίνητό μου. Από το χωριό έφυγα το '74, δεκαέξι χρονών. Σήμερα είμαι 56. Θέλαμε να γίνουν όσα έγιναν; Να αφήσουμε τα σπίτια μας και να φύγουμε; Το θέλανε οι μεγάλοι, αυτοί που μας διοικούν. Κι εμείς υποφέρουμε".

Την Κυριακή 4 Μαΐου, οι Παραμαλιώτες είχαν την ευκαιρία να επιστρέψουν στο χωριό τους κάτω από διαφορετικές συνθήκες: στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος Songs of My Neighbors, στο οποίο έχουμε ήδη πολλές φορές αναφερθεί από αυτές τις σελίδες, το χωριό Παραμάλι ήταν ένας από τους πρώτους σταθμούς που εισηγείται το πρόγραμμα, για να "τραγουδήσουμε τα τραγούδια των γειτόνων μας", εν προκειμένω, των Τουρκοκυπρίων. Αλλά και για να ακούσουμε τις ιστορίες τους, τον δικό τους διωγμό, το δικό τους βίωμα του πολέμου. Πριν το 1974, το Παραμάλι ήταν ένα χωριό κατ' εξοχήν τουρκοκυπριακό. Κάποιοι Ελληνοκύπριοι που είχαν εκεί γη, πήγαιναν κατά καιρούς για επίσκεψη ή για εξοχή. Κάποιοι καλλιεργούσαν τα χωράφια τους. Και οι λίγοι κάτοικοι, έφυγαν την ταραγμένη διετία 1963/64. Το Παραμάλι εγκαταλείφθηκε οριστικά το 1974, όταν οι Τουρκοκύπριοι κάτοικοί του μεταφέρθηκαν αρχικά στις Βρετανικές Βάσεις και έπειτα στην κατεχόμενη σήμερα Κύπρο. Πρόσφυγες πια, οι πλείστοι βρήκαν στέγη στην Καλοψίδα. Και αντίστοιχα, οι Ελληνοκύπριοι πρόσφυγες βρήκαν καταφύγιο σε όσα εναπομείναντα σπίτια ήταν σε καλή κατάσταση.

Το σημερινό κατοικημένο Παραμάλι καταλαμβάνει μόνο μια μικρή έκταση του προηγούμενου, προς τη θάλασσα. Το "παλιό" Παραμάλι βρίσκεται εντός των Βρετανικών Βάσεων και ενίοτε χρησιμοποιείται για τις ασκήσεις του βρετανικού στρατού (κατά τη Wikipedia χρησιμοποιήθηκε ως πεδίο προετοιμασίας για την αποστολή στο Αφγανιστάν, ενώ το 2006 βρέθηκε εκεί και ο πρίγκιπας Ουίλιαμ, στο πλαίσιο της στρατιωτικής του εκπαίδευσης). Εγκαταλειμμένο και σιωπηλό, το Παραμάλι συμβάλλει από τη μια στην ομορφιά της κυπριακής φύσης, από την άλλη στην ασχήμια της κυπριακής ιστορίας.

Αυτή την πλευρά της ιστορίας, ακούσαμε όσοι μαζευτήκαμε στο χωριό εκείνη τη μέρα. Περισσότεροι από 200 άνθρωποι, μικροί και μεγάλοι: κάτω από ένα μεγάλο δέντρο, ένα από τους λίγους σταθμούς σκιάς στο χωριό, δίπλα στη βρύση, ο Μιχάλης Τερλικκάς μας καλωσόρισε στο χωριό με ένα "ποιητάρικο τραγούδι" για την ιστορία του Αγάπιου Καυκαρή: ενός κλέφτη, απατεώνα του Παραμαλιού. Στην επόμενη στάση, ο ηθοποιός Μάριος Ιωάννου στεκόταν στα θεμέλια ενός κατεδαφισμένου σπιτιού όταν αφηγήθηκε τρεις ξεχωριστές ιστορίες, σε τρεις ξεχωριστούς ρόλους, τους οποίους άλλαζε φορώντας διαφορετικά τη μάλλινη ζακέτα του: διηγήθηκε τις ιστορίες της Νεμικά, της Αμαλίας και του Αχμέτ Αζίζ Ανίς από τη μετακίνηση πληθυσμών.

Κάτω από ένα δέντρο μάς περίμενε και η ηθοποιός Γιολάντα Χριστοδούλου, αφηγούμενη το παραμύθι "Το πιθκιαβλούιν", από τη συλλογή Κυπριακά Παραμύθια του Νέαρχου Κληρίδη. Λίγο πιο κάτω, με το πιθκιαύλιν του ο Λούκας Βαλέβσκι υποβοηθούσε την αφήγηση, η οποία είχε ως αφετηρία την προσωπική ιστορία του Χασάν του βοσκού: ο Χασάν μια μέρα στο σχολείο κουτούλησε το κεφάλι του με τον γιο του δασκάλου. Ο δάσκαλος τού θύμωσε και ο Χασάν αρνήθηκε να ξαναπάει σχολείο, κι έτσι έγινε βοσκός! Σε μια από τις πιο έντονες και δυνατές στιγμές της ξενάγησής μας στο χωριό, οι μαθητές του Γυμνασίου Αγίου Αντωνίου Λεμεσού, πολλοί από τους οποίους είναι Τουρκοκύπριοι, τραγούδησαν σε σύγχρονους ρυθμούς παρέα με τη συντονίστρια του προγράμματος "Τα τραγούδια των γειτόνων μου", Έλενα Αγαθοκλέους, το Askimsin, ένα σύγχρονο τραγούδι αγάπης. Στον ίδιο χώρο, μέλη του Rooftop Theatre Group επιχείρησαν να παράγουν ένα κείμενο μέσα από τις αφηγήσεις του Χασάν και της Νεμικά για το σχολείο του χωριού και τις ιστορίες των μαθητών.

Στο σπίτι της μαμμούς, η περφόρμερ Ελεάνα Αλεξάνδρου εντυπωσίασε με τη δική της περφόρμανς, όπου μέσα από κίνηση και λόγο μετέφερε την ιστορία της μαμμούς της περιοχής.

Σε ένα ακόμη "σπίτι", με τοίχους από λευκή πέτρα γκρεμισμένους που υποδηλώνουν απλά την ύπαρξη -κάποτε- σπιτιών, φιλοξενήθηκε η ηχητική εγκατάσταση της Γκιουλγκιούν Καγίμ: η Γκιουλγκιούν ήταν 6 χρονών όταν η οικογένειά της έφυγε από το Παραμάλι. Μεγάλωσε στο Ηνωμένο Βασίλειο και σήμερα ζει και εργάζεται στον χώρο του θεάτρου στην Αμερική. Την απασχολεί έντονα η μνήμη, αυτή που κουβαλά η ίδια και εκείνη που της μετέφερε η οικογένειά της. Στο σπίτι της μάνας της εγκατέστησε το ηχητικό της πρότζεκτ στην προσπάθειά της να κατανοήσει τη δική της "ιστορία" μέσα από την εμπειρία του χώρου.

Η ξενάγηση στο χωριό έκλεισε στο "καφενείο", όπου η εικαστικός Εύα Κοραή "διάβαζε" στο φλιτζάνι του καφέ τις θύμησες του Παραμαλιού. Καφές, ψωμί, κόκκινο χωριάτικο κρασί, χαλλούμι και ελιές ήταν τα συνοδευτικά πολλών συζητήσεων αργότερα. "Σ' άρεσε;", ρωτούσαμε ο ένας τον άλλο, λες και το χαμόγελο στα πρόσωπα όλων δεν ήταν αρκετό. "Ήταν πολύ ωραία. Τέτοιες εκδηλώσεις μας δίνουν πολλή ευχαρίστηση", μου είπε ο Αχμέτ Μπαϊράν. Χαρά και για τη Σεντούλ, κι ας της θυμίζει το Παραμάλι όμορφα αλλά και δύσκολα χρόνια, όταν αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το χωριό στα 18 της, ήδη με δυο παιδιά για να φροντίζει. "Νιώθω πως είμαι σε άλλη χώρα", μου είπε η 13χρονη συνοδός μου. "Γιατί;", ρώτησα. "Πώς θα συνεννοούμαστε σε δυο ξένες γλώσσες;". Σιγά - σιγά, θα το μάθουμε κι αυτό. Και θα τις τραγουδάμε.

+ Ευχαριστίες στον κ. Γιώργο για τη μετάφραση, στην Έλενα Αγαθοκλέους και στον Διομήδη Κουφτερό για την άψογη οργάνωση.

Oι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευσή τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.

Επιστροφή
στην αρχή