Με λύση ή χωρίς η περιοχή μας δεν θα είναι η ίδια

ΑΠΟΨΗ /ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ
Η δολοφονία του Ρώσου πρέσβη Καρλόφ στην Άγκυρα, με τρόπο δραματικό, έκλεισε έναν ιστορικό κύκλο στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής.

Η δολοφονία του Ρώσου πρέσβη Καρλόφ στην Άγκυρα, με τρόπο δραματικό, έκλεισε έναν ιστορικό κύκλο στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής και της Ανατολικής Μεσογείου. Έναν κύκλο που είχε ανοίξει η λεγόμενη Αραβική Άνοιξη το 2011 και που κορυφώθηκε με το δράμα της Συρίας, της ανάδειξη του βαρβαρικού ISIS αλλά και με μια άλλη, τότε, δολοφονία. Αυτήν του Αμερικανού πρέσβη Στίβενς. Οι δύο διπλωμάτες, κατά μια ειρωνεία της τύχης, δεν πρόλαβαν και δεν θα προλάβουν να δούνε τις καταιγιστικές εξελίξεις -σε μια περιοχή που ίσως αλλάξει άρδην τα επόμενα χρόνια. Η τράπουλα ολόκληρης της περιοχής μετά την πτώση του Χαλεπιού δείχνει να ξαναμοιράζεται ανάμεσα σε περιφερειακούς και διεθνείς δρώντες με το Κυπριακό να υπεισέρχεται στην πιο κρίσιμη περίοδό του- σε μια εποχή εξαιρετικής αστάθειας από τη Σύρτη έως τον κόλπο του Άντεν και από το Χαλέπι έως τις ανατολικές επαρχίες της Τουρκίας.

Πολιτικές οργής

Η Τουρκία τους τελευταίους μήνες έγινε επανειλημμένα στόχος τρομοκρατικών επιθέσεων στο έδαφός της. Η υπερέκθεσή της στον συριακό εμφύλιο, η πάγια αντιπαράθεση στο Κουρδικό και φυσικά οι συνέπειες της μεταπραξικοπηματικής περιόδου δημιούργησαν ένα εκρηκτικό κλίμα πόλωσης στο εσωτερικό της χώρας, το οποίο σταδιακά οδήγησε στην επικράτηση ακραίων αντιδυτικών και αντιευρωπαϊκών ρητορικών. Ο Ερντογάν στράφηκε προς τους περιφερειακούς του εταίρους, κατορθώνοντας να επαναπροσεγγίσει τη Μόσχα παρά τη μίνι-κρίση με το Sukhoi, να αποκαταστήσει τις σχέσεις με το Ισραήλ και να δει ξανά «θετικά» τόσο το Ιράν όσο και τη Σαουδική Αραβία. Η τριμερής Ρωσίας-Ιράν-Τουρκίας δούλεψε προς αυτήν την κατεύθυνση, ενώ η επίσκεψη του Σαουδάραβα μονάρχη φωτογράφισε ακόμα και την Αίγυπτο ως προς τη διαμεσολαβητική προσπάθεια που έχει αναλάβει το Ριάντ για τη διάνοιξη διπλωματικών καναλιών επικοινωνίας ανάμεσα στο Κάιρο και την Άγκυρα. Ο Ερντογάν ωστόσο παραμένει αλλοπρόσαλλος ως προς τις στρατηγικές προτεραιότητές του σε σχέση με τις εσωτερικές ισορροπίες -συνεχίζοντας την υψηλή αντιδυτική του ρητορική, το στενό φλερτ με τους Κεμαλιστές και τους ακραίους του MHP και τη διαχείριση των πολιτικών της οργής. Κυριότερα όμως παραμένει ένας de facto Πρόεδρος σε νομικό… κενό μη κατορθώνοντας ακόμα να ολοκληρώσει την πολυπόθητη για τον ίδιο συνταγματική μεταρρύθμιση στη χώρα που θα τον καταστήσει απόλυτο κυρίαρχο μιας «α-λα τούρκα» προεδρίας. Τι απομένει; Να ολοκληρώσει τη μεταρρύθμιση και να επανέλθει σε ένα παιχνίδι εξισορρόπησης των σχέσεων με τη Δύση και την ΕΕ -όταν πλέον στην Ουάσινγκτον θα υπάρχει και επίσημα ο νέος Πρόεδρος Τραμπ. Επιπλέον η διακήρυξη της τριμερούς Ιράν-Τουρκίας-Ρωσίας που έκανε λόγο για διατήρηση της εδαφικής ακεραιότητας της Συρίας δείχνει να ικανοποιεί τις υπαρξιακές φοβίες της Άγκυρας σε σχέση με τους Κούρδους της βόρειας Συρίας. Μένει να δούμε τις επόμενες εξελίξεις. Φυσικά αυτό που καθίσταται ανησυχητικό είναι πως Μόσχα-Τεχεράνη και Άγκυρα καθιστούν έναν άξονα ιδιαίτερα «αυταρχικό». Ιδίως αν οι ΗΠΑ αλλάξουν παράδειγμα -επί Τραμπ- σε σχέση με τα όσα συμφωνήθηκαν με το Ιράν επί Ομπάμα για το πυρηνικό του πρόγραμμα. Στην αλλαγή αυτή παραδειγμάτων στην περιοχή ο Ερντογάν δείχνει, αν και με ρίσκο στη περίπτωση της προσκόλλησης στο ρωσικό άρμα, να τηρεί εξαίσια τη στάση αναμονής του «wait & see».

Απούσες οι ΗΠΑ

Η πτώση του Χαλεπιού καταδεικνύει πως η πολιτική των ΗΠΑ στην περιοχή λάμπει διά της απουσίας της. Αυτή η απουσία γίνεται αισθητή τόσο στην περίπτωση της Τουρκίας όσο και αναφορικά με το Ισραήλ και την ανοικτή του, ξεκάθαρα πλέον, συνεννόηση με τη Μόσχα για τα όσα θα ακολουθήσουν στο συριακό και ιδίως στο υποσύστημα της νότιας Συρίας που γειτνιάζει με τα υψίπεδα του Γκολάν. Η απουσία ωστόσο των ΗΠΑ δεν θα είναι μόνιμη. Η πλήρης ξεδίπλωση της πολιτικής Τραμπ, το πρώτο εξάμηνο του 2017, στην περιοχή θα φέρει εξελίξεις. Και ίσως οι παρούσες εξελίξεις -υπό το βάρος του κενού των τελευταίων εβδομάδων της θητείας Ομπάμα- να έτρεξαν επειδή οι περιφερειακοί δρώντες στην περιοχή ήθελαν να φέρουν τη νέα αμερικανική ηγεσία προ τετελεσμένων (π.χ. η πτώση του Χαλεπιού). Αυτό που καθίσταται σαφές είναι πως τόσο η Ουάσινγκτον όσο και η Άγκυρα δεν θα μπούνε σε μια διελκυστίνδα ισχύος σε σχέση με τη Μόσχα. Θα επιδιώξουν σε μεταγενέστερο χρόνο -και με άξονα το ζήτημα της έκδοσης Γκιουλέν ή άλλα ζητήματα όπως ακόμα και το Κυπριακό- να επαναπροσδιορίσουν τις σχέσεις τους. Ιδίως αν οι εξελίξεις στο συριακό ή ιρακινό έδαφος δημιουργήσουν τριβή εκ νέου στη σχέση Τεχεράνης-Άγκυρας με φόντο το Κουρδικό (σ.σ. μην ξεχνάμε και το Ιρακινό Κουρδιστάν, σύμμαχο της Τουρκίας).

Και η Κύπρος

Οι εξελίξεις στην περιοχή δεν αφήνουν αδιάφορη την Κύπρο η τύχη της οποίας θα κριθεί στη παρούσα φάση της διαπραγμάτευσης. Μπορεί η Γενεύη να μην βγάλει θεαματικά αποτελέσματα ως προς ένα συνολικά συμφωνημένο πλαίσιο λύσης ωστόσο σε μια εποχή που η Τουρκία θέτει τη διάσταση της ασφάλειας ως μέγιστη προτεραιότητα, η επίλυση του Κυπριακού θα μπορούσε να αποτελέσει θετική προοπτική για την εικόνα του Ερντογάν στη Δύση, αλλά και εντός της ΕΕ. Αυτό καθιστά αμέσως τον Τούρκο ηγέτη ως κάποιον που θα παρακαθίσει στο διαπραγματευτικό πάρε-δώσε της Γενεύης με τη λογική του deal. Ωστόσο δεν πρέπει να θεωρούμε δεδομένο ότι για την Τουρκία στη παρούσα φάση το Κυπριακό αποτελεί το Α και το Ω της εξωτερικής της αρμοδιότητας -κυρίως λόγω π.χ. της ενέργειας. Η συμμετοχή της Τουρκίας στον ενεργειακό σχεδιασμό της περιοχής (Ισραήλ, Αίγυπτος, ΕΕ κ.λπ.) δείχνει να είναι αντικείμενο θεματοποίησης που αφορά μάλλον το έπαθλο για μια θετική στάση στο Κυπριακό παρά πραγματικό κίνητρο λύσης. Σε κάθε περίπτωση η στάση του Ερντογάν σε σχέση με την Κύπρο πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο βαθιάς μελέτης -κυρίως από την πλευρά μας- παρά ζήτημα εικασιών ή πόσο μάλλον περισσότερο ευσεβοποθισμού. «Ο Ερντογάν μπορεί να μας εκπλήξει, τόσο θετικά όσο και με τον χειρότερο τρόπο στη Γενεύη», ανέφερε στον «Π» πηγή που γνωρίζει.

 

Μια δολοφονία με πολλά αναπάντητα ερωτήματα

Η δολοφονία Καρλόφ συγκλονίζει και όχι μόνο για το «live» της τέλεσής της. Πρόκειται για την πρώτη δολοφονία Ρώσου πρέσβη από το 1927, όταν ο Pyotr Vaykov έπεφτε νεκρός στη Βαρσοβία και η πρώτη δολοφονία διπλωμάτη επί τουρκικού εδάφους από το 1971, όταν ο Ισραηλινός πρόξενος Ephraim Elrom έχασε τη ζωή του. Οι πρώτες αντιδράσεις της Τουρκίας έδειξαν προς το δίκτυο Γκιουλέν, ενώ οι αντίστοιχες ρωσικές φωτογράφισαν την Αλ Κάιντα στη Συρία -πράγμα που διαψεύστηκε επίσημα από το Μέτωπο αλ-Νούσρα (νυν JFS). H δολοφονία του Ρώσου διπλωμάτη αφήνει, φυσικά, γκρίζες σκιές σχετικά με το ποιος διέταξε τον νεαρό αστυνομικό να τραβήξει τη σκανδάλη. Η ιστορία μάς απέδειξε ότι σε τέτοιες περιπτώσεις ο δράστης δεν είναι ο προφανής, αλλά ίσως ένα πλέγμα συμφερόντων κάπου βαθύτερα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η κατάρριψη το 1994 του αεροσκάφους που μετέφερε τον Πρόεδρο της Ρουάντα Juvenal Habyarimana (στο ίδιο αεροσκάφος επέβαινε και ο Cyprien Ntaryamira Πρόεδρος του Μπουρουντί). Οι έρευνες είχαν τότε καταδείξει πως υπεύθυνος για την κατάρριψη ήταν οι Χούτου (οι υπεύθυνοι για τη γενοκτονία των Τούτσι στη Ρουάντα). Γαλλικές έρευνες κάποια χρόνια αργότερα κατέδειξαν πως υπεύθυνος για την κατάρριψη ήταν τελικά το κόμμα Πατριωτικό Μέτωπο της Ρουάντα, από το οποίο προέρχεται ο σημερινός Πρόεδρος της χώρας Kagame και το οποίο είχε τερματίσει τη γενοκτονία 100 μέρες αργότερα. Στην περίπτωση της Τουρκίας πέραν των προφανών υπόπτων (δίκτυο Γκιουλέν ή ισλαμικός εξτρεμισμός) τα πράγματα θα μπορούσαν να είναι πιο πολύπλοκα και να εδράζονται σε πτυχές του κατακερματισμένου πλέον τουρκικού βαθέως κράτους. Ο δράστης πάντως είχε όλα τα χαρακτηριστικά Γκιουλενιστή. Το ερώτημα είναι γιατί επιβίωσε στο αστυνομικό σώμα μετά από τη σωρεία διώξεων που ακολούθησε μεταπραξικοπηματικά στη χώρα. Η πιο «εξωτική» πάντως θεωρία είναι αυτή που συνδέει το χτύπημα με τη δράση Ρώσων -που με την ανοχή των τουρκικών αρχών μετά τη «συνεννόηση» στο Χαλέπι- που χτυπούν Τουρκμένους ή Τσετσένους που δραστηριοποιούνται επί τουρκικού εδάφους (σ.σ. υπήρξε σχετικό ρεπορτάζ του BBC πρόσφατα). Μήπως η δολοφονία του Ρώσου πρέσβη ήταν μια απάντηση εκ μέρους πτυχών του τουρκικού βαθέως κράτους, προκειμένου να δείξουν στους Τσετσένους ότι δεν τους έχουν ξεπουλήσει; Κρίσιμα ερωτήματα. Σε κάθε περίπτωση, η ειδεχθής αυτή πράξη της δολοφονίας ενός διπλωμάτη θα οδηγήσει σε περαιτέρω εμβάθυνση των σχέσεων Μόσχας-Άγκυρας. Σε μια περίοδο κρίσιμη για την περιοχή, αλλά και για ολόκληρο τον κόσμο.

 

 

Twitter: @JohnPikpas

 

Oι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευσή τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.

Διαβάστε επίσης:

ΑΠΟΨΗ

Άλλαξε ο άδρωπος σιόρ;...Της Κατερίνας Ηλιάδη

ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΗΛΙΑΔΗ, 12:15 (τελευταία ενημέρωση 12:15)

ΑΠΟΨΗ

Πως η χρήση των ηλεκτρικών αυτοκινήτων επηρεάζει το ηλεκτρικό σύστημα;

Πολίτης News, 12:08 (τελευταία ενημέρωση 12:08)

ΑΠΟΨΗ

«Δεν με κόφτει ρε κουμπάρε. Εγώ να είμαι καλά…» (Του Χρίστου Λαζανιά)

ΧΡΗΣΤΟΣ ΛΑΖΑΝΙΑΣ, 11:49 (τελευταία ενημέρωση 11:49)

Επιστροφή
στην αρχή