Κλειδί τα 4 χωριά της Καρπασίας

ΕΙΔΗΣΕΙΣ /ΚΥΠΡΟΣ

Αυτός είναι ο τρόπος για να σπάσει το αδιέξοδο που προκαλεί το θέμα του περιουσιακού στις συνομιλίες για τη λύση του Κυπριακού

Περίπου 40.000 Ελληνοκύπριοι είναι χρήστες τουρκοκυπριακών περιουσιών στις ελεύθερες περιοχές. Αρκετοί από αυτούς δεν θέλουν να μετακινηθούν ή να επιστρέψουν τις περιουσίες στους Τουρκοκύπριους ιδιοκτήτες τους

Στις 27 Ιουλίου 2015, οι Αναστασιάδης - Ακιντζί συμφώνησαν ότι το ατομικό δικαίωμα στην περιουσία είναι σεβαστό και ότι στη λύση θα υπάρχουν διαφορετικές επιλογές για τη ρύθμισή του, όπως ανακοίνωσε ο ειδικός σύμβουλος του ΓΓ του ΟΗΕ για το Κυπριακό, Έσπεν Μπαρθ Άιντε, μετά το πέρας της συνάντησης των δύο ηγετών, οι οποίοι επικεντρώθηκαν στο περιουσιακό και τα κριτήρια για το εδαφικό. Είχαν συμφωνήσει, επίσης, στη δημιουργία μιας ανεξάρτητης επιτροπής (με ίσο αριθμό Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων) για θέματα περιουσίας, η οποία θα επιλύει απαιτήσεις για το περιουσιακό. Ο κ. Άιντε είχε εξηγήσει ότι εκτοπισμένοι και σημερινοί χρήστες (των περιουσιών) θα έχουν διάφορες επιλογές σχετικά με τις απαιτήσεις τους για την επηρεαζόμενη περιουσία: αποζημίωση, ανταλλαγή, αποκατάσταση. Επιπρόσθετα, η άσκηση οποιασδήποτε επιλογής θα πρέπει να υπόκειται σε συμφωνημένα κριτήρια, για 22 κατηγορίες επηρεαζόμενων περιουσιών. Για την κάθε κατηγορία έχουν συζητηθεί δεκάδες κριτήρια, τα οποία λαμβάνουν υπόψη τις αποφάσεις του ΕΔΑΔ, το ευρωπαϊκό κεκτημένο, αλλά και τα πολιτικά δεδομένα που προέκυψαν στη χώρα μετά το 1974.

Ποιος είναι «χρήστης»;

Έναν περίπου χρόνο μετά την πιο πάνω συμφωνία, οι συνομιλίες για το Κυπριακό βρίσκονται σε πολύ κρίσιμη φάση. Οι ηγέτες των δύο κοινοτήτων με τις ομάδες τους καταβάλλουν μια μεγάλη προσπάθεια να μειώσουν τις διαφορές ή τουλάχιστον να τις σμικρύνουν, ώστε, αφού φθάσουν σε ακτίνα συμφωνίας των εσωτερικών πτυχών του προβλήματος, να περάσουν στο επόμενο στάδιο του συνολικού πάρε-δώσε και στη συνέχεια να καταλήξουν σε διάσκεψη για τις εξωτερικές πτυχές του προβλήματος (εγγυήσεις/ασφάλεια, αποχώρηση εποίκων και τουρκικών στρατευμάτων). Ως γνωστόν, η διαδικασία έχει κολλήσει στις διαφωνίες που έχουν οι δυο πλευρές στο περιουσιακό. Παρά το ότι οι δυο ηγέτες έχουν συμφωνήσει επί της αρχής ότι το ατομικό δικαίωμα στην περιουσία είναι σεβαστό, δεν μπορούν να συμφωνήσουν στον ορισμό τού τι είναι «χρήστης» και τι «σημαντική βελτίωση της περιουσίας». Το σχέδιο Ανάν έλεγε κάτι απλό και κατανοητό: σημαντική βελτίωση είναι αυτή που η σημερινή της αξία είναι μεγαλύτερη από την αρχική αξία της περιουσίας. Και αποφασίζει γι' αυτό η επιτροπή περιουσιών. Η ελληνοκυπριακή πλευρά έχει ξανανοίξει το θέμα αυτό, και μεταξύ άλλων υποστηρίζει ότι χρήστης είναι αυτός που πραγματικά χρησιμοποιεί την περιουσία (π.χ. εάν κατοικεί μέσα στο σπίτι ή καλλιεργεί το χωράφι) και όχι εκείνος στον οποίο δόθηκε (π.χ. ένα σπίτι το οποίο το έχει κλειστό ή ένα χωράφι το οποίο το έχει και κάθεται). Οι Τουρκοκύπριοι δεν αποδέχονται αυτή τη θέση, ενώ θεωρούν σημαντική βελτίωση και την παραμικρή αλλαγή/ανάπτυξη έχει γίνει σε μια περιουσία. Έτσι, η μεν τουρκοκυπριακή πλευρά δεν εννοεί να καταλάβει ότι θα διευκόλυνε σε πολύ μεγάλο βαθμό τη διαπραγμάτευση στο περιουσιακό εάν συζητείτο αυτό το κεφάλαιο παράλληλα με το εδαφικό (κάτι που τελικά θα γίνει στις 29 Ιουλίου, αλλά χωρίς χάρτες, ονόματα τοποθεσιών ή ποσοστά), η δε ελληνοκυπριακή πλευρά έχει χαθεί μέσα στις λεπτομέρειες και το γράμμα του νόμου, και δεν μπορεί να βγει από μέσα. Επιπλέον, η πλευρά μας έχει ανοίξει ένα σωρό κλειστά θέματα σε άλλα κεφάλαια (διακυβέρνηση, ΕΕ, οικονομία), με αποτέλεσμα αντί να διευκολυνθούν οι διαπραγματεύσεις να έχουν μπουρδουκλωθεί.

Οι εμμονές των Τ/Κ

Σε ό,τι αφορά τις περιοχές που θα παραμείνουν στην τουρκοκυπριακή πολιτεία, η τουρκοκυπριακή πλευρά στοχεύει σε μια ελάχιστη αποκατάσταση (επιστροφή) των περιουσιών. Και επειδή αρνείται να συζητήσει, σε αυτή τη φάση το εδαφικό με χάρτη/ποσοστά, περιπλέκεται ακόμη περισσότερο η κατάσταση. Διότι, αλλιώς η ελληνοκυπριακή πλευρά θα συζητούσε το περιουσιακό εάν είχε διασφαλίσει την άμεση αποκατάσταση περιουσιών μεγάλου αριθμού Ελληνοκυπρίων στα εδάφη που θα επιστραφούν και θα είναι υπό ελληνοκυπριακή διοίκηση. Επίσης, για τις περιοχές που θα επιστραφούν, η τουρκοκυπριακή πλευρά έχει μετακινηθεί από τον χάρτη Ανάν (η δική μας πλευρά δεν δέχεται κάτι λιγότερο από το σχέδιο Ανάν) και εμφανίζεται να δίνει πολύ λιγότερα εδάφη, με το επιχείρημα ότι δεν πρέπει να μετακινηθεί πολύς πληθυσμός, διότι θα διαρραγεί ο κοινωνικός ιστός και θα ανακοπεί η οικονομική εξέλιξη της κοινότητας, με αποτέλεσμα οι Τουρκοκύπριοι να ψηφίσουν «όχι» σε ένα νέο δημοψήφισμα. Οι Τουρκοκύπριοι δεν εννοούν να καταλάβουν ότι για να λυθεί το Κυπριακό πρέπει να γίνουν μετακινήσεις πληθυσμών, κάτι που αφορά περισσότερο τη δική τους κοινότητα (σήμερα η Τουρκία κατέχει το 37% του κυπριακού εδάφους). Η τουρκοκυπριακή πλευρά μιλά πια για ελάχιστη εδαφική αναπροσαρμογή, με το επιχείρημα ότι έχουν συμφωνηθεί οι τέσσερις βασικές ελευθερίες, οπότε ο καθένας θα μπορεί να κατοικεί όπου θέλει σε ολόκληρο το νησί. Με τον γνωστό νόμο Ντενκτάς, κάτοχοι ελληνοκυπριακών περιουσιών δεν είναι μόνον Τουρκοκύπριοι, αλλά και έποικοι, Τούρκοι στρατιωτικοί, Βρετανοί και άλλοι ξένοι. Αυτή τη στιγμή, υπολογίζεται ότι ένα ποσοστό γύρω στο 98% των κατεχόμενων ελληνοκυπριακών περιουσιών έχουν περάσει στα χέρια είτε Τουρκοκυπρίων που άφησαν περιουσίες στις ελεύθερες περιοχές είτε άλλων. Και αυτό είναι το μεγάλο πρόβλημα. Η τουρκοκυπριακή πλευρά θέλει να διασφαλίσει ότι όλοι όσοι κατέχουν/χρησιμοποιούν αυτές τις περιουσίες δεν θα τις χάσουν.

Πεθαίνουν οι πρόσφυγες

Αυτό που αποδέχονται οι Τουρκοκύπριοι είναι επιστροφή περιουσιών σε Ελληνοκύπριους που το 1974 ήταν πάνω από 12 χρόνων. Αυτό αφορά σε μερικές μόνον χιλιάδες. Εκείνοι που ήταν κάτω των 12, θεωρούνται ότι δεν έχουν συναισθηματικό δεσμό, ενώ οι απόγονοί τους, που ζουν στις ελεύθερες περιοχές, δεν θεωρούνται πρόσφυγες, αφού είναι οι γονείς που εκτοπίσθηκαν και όχι οι ίδιοι – τους αναγνωρίζεται το δικαίωμα στην περιουσία αλλά όχι της αποκατάστασης. Υπενθυμίζεται η απόφαση του ΕΔΑΔ για την υπόθεση Δημόπουλος, η οποία αποτελεί ήττα για την ελληνοκυπριακή πλευρά, αφού με βάση αυτή την απόφαση λειτούργησε η επιτροπή περιουσιών στα κατεχόμενα και καθορίστηκαν τρεις θεραπείες για τους ιδιοκτήτες περιουσιών στις κατεχόμενες περιοχές: αποζημίωση, ανταλλαγή, αποκατάσταση της περιουσίας (οποιαδήποτε από αυτές τις τρεις θεραπείες). Σημειώνεται ότι μετά την Δημόπουλος, έγινε προσφυγή στο ΕΔΑΔ για υπόθεση στην οποία προσφέρθηκαν αποζημιώσεις, και το δικαστήριο απεφάνθη ότι οι ιδιοκτήτες μπορούν να εφεσιβάλουν το ποσό της αποζημίωσης, και τίποτε άλλο. Υπενθυμίζεται, ακόμη, ότι όλες οι έγκυρες και σοβαρές δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι επιλέγει επιστροφή-αποκατάσταση ένα 20% (με πτωτικές τάσεις) των Ελληνοκυπρίων προσφύγων.

Ε/Κ χρήστες

Μια άλλη πτυχή του περιουσιακού αφορά τους Ελληνοκύπριους πρόσφυγες που ζουν για 42 χρόνια σε τουρκοκυπριακά σπίτια στις ελεύθερες περιοχές και δεν θέλουν να μετακινηθούν για επαγγελματικούς και κοινωνικούς λόγους (π.χ. για να είναι κοντά στα παιδιά τους που έχουν φτιάξει τη δική τους οικογένεια στο νότιο τμήμα της Κύπρου), αλλά και λόγω συναισθηματικού δεσμού. Επίσης, υπάρχουν πολλοί Ελληνοκύπριοι πρόσφυγες (και σε κάποιες περιπτώσεις και μη πρόσφυγες) που εκμεταλλεύονται τουρκοκυπριακές περιουσίες (δημιούργησαν επιχειρήσεις, καλλιεργούν τουρκοκυπριακά χωράφια κ.λπ.). Υπάρχουν περίπου 40.000 Ελληνοκύπριοι, που με τον ένα ή τον άλλο τρόπο είναι χρήστες τουρκοκυπριακών περιουσιών, και αρκετοί από αυτούς δεν θέλουν να μετακινηθούν ή να επιστρέψουν αυτές τις περιουσίες στους Τουρκοκύπριους ιδιοκτήτες.

Τα 4 χωριά της Καρπασίας

Από την άλλη, η ελληνοκυπριακή πλευρά, για να μπορέσει να εξασφαλίσει το «ναι» σε ένα νέο δημοψήφισμα, θα πρέπει να έχει να επιδείξει σημαντικές βελτιώσεις στο σχέδιο Ανάν, το οποίο απέρριψε το 76% των Ελληνοκυπρίων το 2004. Και επειδή κατανοεί ότι στο εδαφικό δεν μπορούν να γίνουν σημαντικές βελτιώσεις, έχει διαμηνύσει στα Ηνωμένα Έθνη και την άλλη πλευρά ότι το θέμα της Καρπασίας θα τη διευκόλυνε πάρα πολύ να προσεγγίσει διαφορετικά το περιουσιακό και το ζήτημα των κριτηρίων που αφορούν τους χρήστες. Η ελληνοκυπριακή πλευρά ζητεί ένταξη τεσσάρων χωριών της Καρπασίας (Ριζοκάρπασο, Γιαλούσα, Αγία Τριάδα και Μελάναργα) υπό ομοσπονδιακή διοίκηση (όχι υπό ειδικό καθεστώς όπως ήταν με βάση το σχέδιο Ανάν). Τούτο θεωρείται ως μια χειροπιαστή βελτίωση, η οποία διορθώνει την αδυναμία του σχεδίου Ανάν στο εδαφικό. Συγκεκριμένα, το 2004 η ελληνοκυπριακή πλευρά αισθανόταν αδικημένη σε ό,τι αφορά την ακτογραμμή (τα διοικητικά όρια του Ριζοκαρπάσου αρχίζουν από τη μέση περίπου της απόστασης Αγία Τριάδα - Ριζοκάρπασο, επεκτείνονται μέχρι τον Απόστολο Ανδρέα, και τελειώνουν στη μέση περίπου της απόστασης Γαληνόπορνη - Ριζοκάρπασο). Με το να υπάγεται αυτή η περιοχή στην ομοσπονδιακή διοίκηση, αφαιρείται από τους Τουρκοκύπριους το επιχείρημα ότι δεν θα έχουν λόγο στο κομμάτι αυτό της ακτογραμμής. Το θέμα των τεσσάρων χωριών της Καρπασίας αποτελεί το κλειδί για την ελληνοκυπριακή πλευρά σε ό,τι αφορά το περιουσιακό, αφού θεωρεί ότι θα αποτελέσει σημαντικό εργαλείο για να πεισθούν οι Ελληνοκύπριοι να υπερψηφίσουν το νέο σχέδιο λύσης του Κυπριακού. Παράλληλα, στην πραγματικότητα οι Τουρκοκύπριοι δεν θα χάσουν κάτι σε σχέση με το Ανάν, αφού τότε υπήρχε πρόνοια για πλήρη αποκατάσταση περιουσιών και ένα ειδικό καθεστώς για τα εν λόγω χωριά της Καρπασίας.

Έτσι θα επιστρέψουν 100.000 Ε/Κ

Επιπρόσθετα, το ζήτημα των τεσσάρων χωριών βελτιώνει τον αριθμό των Ελληνοκυπρίων που επιστρέφουν υπό ελληνοκυπριακή διοίκηση, ο οποίος θα πλησιάσει τον επιδιωκόμενο στόχο των 100.000. Οι πιο πυκνοκατοικημένες ελληνοκυπριακές περιοχές που βρίσκονται στα κατεχόμενα ήταν αυτές που επιστρέφονταν με το σχέδιο Ανάν (περίπου 84.000 Ελληνοκύπριοι θα επέστρεφαν). Για να αυξηθεί ο αριθμός των Ελληνοκυπρίων που επιστρέφουν υπό ελληνοκυπριακή διοίκηση, θα πρέπει η τουρκοκυπριακή πλευρά να δώσει πολύ έδαφος, κάτι που δεν το συζητά καν. Εάν, όμως, επιτευχθεί συμφωνία για τα τέσσερα χωριά της Καρπασίας, τότε αυτόματα θα προστεθούν άλλες 15.000 Ελληνοκύπριοι, οι οποίοι μαζί με τις 84.000 αγγίζουν τον στόχο των 100.000. Συν το ότι όσο πιο πολύς κόσμος επιστρέψει στον τόπο του και ανακτήσει τις περιουσίες του, τόσο πιο πολύ θα μειώνεται το κόστος της λύσης.

Η συγκυρία είναι ακόμη εδώ

Συνεπώς, για να σπάσει το σημερινό αδιέξοδο στις συνομιλίες θα πρέπει να επιτευχθεί μια σημαντική πρόοδος (breakthrough) στα κεφάλαια του περιουσιακού και του εδαφικού. Σήμερα, που ακόμα υφίσταται η συγκυρία. Η Τουρκία, η οποία θέλει να κάνει μπίζνες με το φυσικό αέριο της Ανατολικής Μεσογείου, έχει πρόσφατα επιχειρήσει μια θεαματική στροφή σε ό,τι αφορά τη στάση της έναντι του Ισραήλ. Η Τουρκία θέλει να προμηθεύεται ισραηλινό φυσικό αέριο για τις δικές της ανάγκες και να προμηθεύει την Ευρώπη με φυσικό αέριο της περιοχής μέσω αγωγού που θα περνά από τα εδάφη της. Το Ισραήλ, όπως είναι σήμερα τα δεδομένα στην αγορά του φυσικού αερίου, δεν έχει πολλές επιλογές – μόνη συμφέρουσα και αξιόπιστη επιλογή, η πώληση του αερίου του στην Τουρκία. Έτσι, εάν η Κύπρος θέλει να μείνει στο ενεργειακό παιγνίδι, πρέπει να αφήσει κατά μέρος της αυταπάτες. Ο αγωγός από το Λεβιάθαν προς τα τουρκικά παράλια μπορεί να κατασκευαστεί με ή χωρίς τη συγκατάθεση της Κύπρου, με ή χωρίς την επίλυση του Κυπριακού. Τουρκία και Ισραήλ θα προτιμούσαν να περάσει ο αγωγός διά ξηράς από την Κύπρο, γιατί είναι η πιο συμφέρουσα λύση. Ωστόσο, το πρόβλημα της Κύπρου μπορεί να υπερπηδηθεί με παράκαμψη του νησιού. Η Κυπριακή Δημοκρατία δεν μπορεί να απαγορεύσει τη διέλευση αγωγών από την ΑΟΖ της. Η συγκυρία, λοιπόν, είναι ακόμα εδώ, δεν έχει χαθεί, αλλά δεν θα είναι για πολύ ακόμα. Την ώρα που θα αρχίσει να σχεδιάζεται ο αγωγός που θα μεταφέρει το ισραηλινό φυσικό αέριο στα παράλια της Τουρκίας, χωρίς την Κύπρο, θα κλείσει και το παράθυρο ευκαιρίας για επίλυση του κυπριακού προβλήματος. Θα είναι η ώρα που οι παίκτες στο Κυπριακό θα συνειδητοποιήσουν ότι μπορούν να ζήσουν με το πολιτικό πρόβλημα της Κύπρου, και οι Τουρκοκύπριοι θα πάρουν την αναβάθμιση που περιμένουν από το 2004 ως αντάλλαγμα για το «ναι» που είπαν στο σχέδιο Ανάν. Και εάν ποτέ έρθει η επόμενη συγκυρία, θα είμαστε ενώπιον ενός άλλου Κυπριακού: οι κατεχόμενες ελληνοκυπριακές περιουσίες θα έχουν ξεπουληθεί μέσω της επιτροπής περιουσιών, διότι ο κόσμος θα απελπιστεί, και οι έποικοι θα είναι πλέον όλοι γεννημένοι στην Κύπρο και δεν θα μπορούμε να διώξουμε κανένα. Και όταν οι ελληνοκυπριακές περιουσίες περάσουν στην κατοχή της άλλης πλευράς με τις ευλογίες του ΕΔΑΔ, και ο πληθυσμός των δύο πλευρών γίνει περίπου ο ίδιος, κάπου εκεί θα τελειώσει και η συζήτηση για επιστροφή εδαφών…

Οι 22 κατηγορίες περιουσιών που έχουν συμφωνηθεί

1.Περιουσίες που βρίσκονται σε περιοχή που θα επιστραφεί μετά τη λύση
2.Περιουσίες που βρίσκονται σε περιοχή που δεν θα επιστραφεί
3.Περιουσίες που χρησιμοποιούνταν για επιχειρηματικούς σκοπούς πριν από την εισβολή
4.Περιουσίες στις οποίες έχουν γίνει οικοδομικά έργα μετά την εισβολή
5.Περιουσίες που χρησιμοποιούνται για σκοπούς δημοσίου συμφέροντος
6.Περιουσίες που χρησιμοποιούνταν ως κατοικίες πριν από την εισβολή
7.Περιουσίες που χρησιμοποιούνταν ως κατοικίες πριν από την εισβολή και δεν ήταν ιδιόκτητες
8.Περιουσίες που χρησιμοποιούνται σήμερα από Ελληνοκύπριους ή Τουρκοκύπριους εκτοπισθέντες
9.Περιουσίες που χρησιμοποιούνται από άτομα που δεν είναι εκτοπισθέντες
10.Περιουσίες που δεν χρησιμοποιούνται
11.Περιουσίες με προοπτική ανάπτυξης
12.Περιουσίες για γεωργικούς σκοπούς
13.Περιουσίες που έχουν υποστεί ζημιά μετά την εισβολή και δεν μπορούν να αποκατασταθούν
14.Περιουσίες που έχουν πωληθεί σε τρίτους από χρήστες, χωρίς τη συγκατάθεση των ιδιοκτητών
15.Εξοχικές κατοικίες πριν από την εισβολή
16.Περιουσίες που είναι ιδιοκτησία φυσικών προσώπων
17.Περιουσίες που ήταν ιδιοκτησία οικογενειακών επιχειρήσεων
18.Περιουσίες που ανήκαν ή ανήκουν σε νομικά πρόσωπα
19.Περιουσίες που είναι ιδιοκτησία του Εβκάφ, της Εκκλησίας της Κύπρου, άλλων Εκκλησιών ή θρησκευτικών ιδρυμάτων, που χρησιμοποιούντο για θρησκευτικούς σκοπούς από το 1963-1974
20.Περιουσίες που είναι ιδιοκτησία του Εβκάφ, της Εκκλησίας της Κύπρου, άλλων εκκλησιών ή θρησκευτικών ιδρυμάτων που δεν χρησιμοποιούντο για θρησκευτικούς σκοπούς από το 1963-1974
21.Περιουσίες που είναι πολύ μικρές ή ανήκουν σε μεγάλο αριθμό συνιδιοκτητών, που τις καθιστούν προβληματικές
22.Περιουσίες που πωλήθηκαν από τον προηγούμενο χρήστη σε τρίτο άτομο που δεν είναι σήμερα στην κατοχή του.

kateliadi@politis-news.com


Επιστροφή
στην αρχή