Κύπρος, Turkish Stream και Ισράηλ

ΑΠΟΨΗ /ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ
Στον γεωστρατηγικό χάρτη της ενέργειας γύρω από την Κύπρο συνέβησαν την εβδομάδα που μας πέρασε δύο καθοριστικές εξελίξεις

Στον γεωστρατηγικό χάρτη της ενέργειας γύρω από την Κύπρο συνέβησαν την εβδομάδα που μας πέρασε δύο καθοριστικές εξελίξεις: η υπογραφή για την υλοποίηση του φιλόδοξου πρότζεκτ του αγωγού Turkish Stream μεταξύ Άγκυρας και Μόσχας και η επίσκεψη στην Τουρκία του υπουργού Ενέργειας του Ισραήλ Γιουβάλ Στάινιτζ. Και οι δύο κινήσεις έχουν ξεχωριστή σημασία για την Κύπρο μιας και εδράζονται στο πλαίσιο της επαναπροσέγγισης της Τουρκίας του Ερντογάν με αυτές τις δύο χώρες, μετά από μια σειρά κρίσεων που κορυφώθηκαν τα τελευταία χρόνια. Η προοπτική του Turkish Stream έχει και ευρύτερη σημασία, μιας και συνδέεται άρρηκτα τόσο με την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης -ιδίως μετά την ουκρανική κρίση- όσο και με την τρέχουσα κατάσταση των σχέσεων Δύσης - Τουρκίας (μεταπραξικοπηματικά) αλλά και, ακόμη σημαντικότερα, Δύσης - Μόσχας. 

Μια μη ισότιμη σχέση

H επαναπροσέγγιση Τουρκίας - Ρωσίας επισφραγίστηκε με την υπογραφή της συμφωνίας για την υλοποίηση του αγωγού Turkish Stream, επαναφέροντας ουσιαστικά το φιλόδοξο πρότζεκτ που είχε εγκαινιάσει τον Δεκέμβριο του 2014 ο Ρώσος Πρόεδρος Πούτιν κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του στην Άγκυρα. Ο Turkish Stream προέκυψε ως ιδέα μετά τη ματαίωση ενός άλλου φιλόδοξου πρότζεκτ, του South Stream, προκειμένου να παρακάμψει ουσιαστικά την Ουκρανία καθιστώντας την Τουρκία τον ενδιάμεσο κόμβο παράδοσης του ρωσικού φυσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά. Κι ενώ η αρχική σχεδίαση του εν λόγω αγωγού προέβλεπε τη μεταφορά 2,2 τρισ. κυβικών ποδιών φυσικού αερίου ετησίως (με την Τουρκία που εξαρτάται στο 55%-60% ως προς την ενεργειακή της ασφάλεια από το ρωσικό φυσικό αέριο να δεσμεύει 490 δισ. κυβικά πόδια) στην Ευρώπη μέσω ενός κόμβου στο τριεθνές Ελλάδας - Βουλγαρίας - Τουρκίας, μεταγενέστερες προσεγγίσεις εκτιμούν πως ο εν λόγω αγωγός δεν θα μπορούσε να υπερβεί σε τροφοδοσία τα 1,2 με 1,3 τρισ. κυβικά πόδια. Δεδομένων των ιδιαίτερα ψυχροπολεμικών τόνων Δύσης - Μόσχας με φόντο την ανατολική Ουκρανία αλλά και τη σε υψηλούς τόνους αντιδυτική ρητορική στην Άγκυρα, οι αντιδράσεις για το αν η ΕΕ μπορεί να εξαρτάται ως προς την ενεργειακή της ασφάλεια από την Τουρκία ήρθαν επισήμως και από τον επίτροπο Ενέργειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης Μάρος Σέφκοβιτς. Επιπλέον, η συνεχιζόμενη πτώση των τιμών του πετρελαίου καθιστά τις τιμές του φυσικού αερίου ιδιαίτερα χαμηλές, θέτοντας και στην περίπτωση αυτή του φιλόδοξου Turkish Stream ζητήματα βιωσιμότητας. Σημαντικότερες όμως είναι και οι γεωπολιτικές παράμετροι. Μπορεί η Τουρκία, που εξαρτάται ενεργειακά από τη Ρωσία, όπως και άλλες χώρες της Ευρώπης, να διαδραματίσει αυτόν τον ρόλο; Και, επιπλέον, η δέσμευση με τη Ρωσία θα την απέκλειε ίσως μελλοντικά από τις ενεργειακές εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο;  (Ισραηλινά, αιγυπτιακά και κυπριακά αποθέματα φυσικού αερίου.) Μένει φυσικά να δούμε την εξέλιξη του Turkish Stream. Και κυρίως αν αποτελεί μια σοβαρή και οικονομικά βιώσιμη στρατηγική επιλογή, ή απλώς μια γεωπολιτική «άσκηση» επί χάρτου - με φόντο τα αμοιβαία οφέλη για Άγκυρα και Μόσχα (να δείξει στην ΕΕ τη σημασία της και να διασπάσει περαιτέρω το δυτικό στρατόπεδο αντιστοίχως). 

Περιμένοντας και βλέποντας

Η επίσκεψη του Ισραηλινού υπουργού Ενέργειας στην Άγκυρα αποτελεί την πρώτη επίσκεψη υψηλόβαθμου αξιωματούχου μετά την επαναπροσέγγιση στις σχέσεις των δύο χωρών. Η εν λόγω κίνηση συνδέεται, όπως είναι σε θέση να γνωρίζει ο «Π», και με την ενεργειακή προσέγγιση των δύο χωρών. Κυρίως με τη διάθεση του Ισραήλ να πουλήσει αποθέματα φυσικού αερίου στην τεράστια αγορά της Τουρκίας -με την οποία διατηρούσε, ακόμη και στην περίοδο της διακοπής των διπλωματικών τους σχέσεων, άριστη οικονομική συνεργασία. Οι εξελίξεις στον ενεργειακό χάρτη της περιοχής δείχνουν πάντως ότι το Ισραήλ δεν έχει κατασταλάξει ως προς το πού θα τοποθετήσει τις μάρκες του στρατηγικά. Ένας αγωγός Ισραήλ - Τουρκίας παραμένει εξίσου χρονοβόρα (και μη συμφέρουσα οικονομικά) επιλογή, ενώ η πρόσφατη συμφωνία με την Ιορδανία (όπου η ισχυρή αντιπολίτευση της Μουσουλμανικής Αδελφότητας αποτελεί απειλή για ένα ολόκληρο υποσύστημα ασφάλειας) δείχνει ότι το Ισραήλ εξακολουθεί να δίνει στην ενεργειακή του πολιτική πρωτίστως διαστάσεις ασφαλείας, ενώ παράλληλα, με δεδομένες τις εξελίξεις σε Αίγυπτο και Κύπρο, η Ιερουσαλήμ διατηρεί μια προσέγγιση του «περιμένοντας και βλέποντας». Πηγές του «Π» πάντως είδαν την επίσκεψη Στάινιτζ στην Τουρκία και στο πλαίσιο μιας πολιτικής κίνησης με εσωτερική κατανάλωση για το Ισραήλ (ο Στάινιτζ «καλοβλέπει» το ισραηλινό ΥΠΕΞ σε μια νέα σύνθεση της κυβέρνησης Νετανιάχου). Παράλληλα, Noble και Delek δείχνουν να έχουν και διαφορετικές στρατηγικές προσεγγίσεις. Με την πρώτη «να κοιτά μια βόρεια όδευση» ως προς τη διάθεση των ισραηλινών αποθεμάτων φυσικού αερίου και τη δεύτερη να προσανατολίζεται προς τη, γνωστή από παλαιότερα, αγορά της Αιγύπτου. Πάντως, αναφορικά με την Κύπρο, η συμφωνία συνεκμετάλλευσης για το τεμάχιο 12 («Αφροδίτη») εκκρεμεί ακόμη μεταξύ Ισραήλ και Λευκωσίας, με τη δεύτερη να προχωρεί γοργά -κι εκτός απροόπτου να το καταφέρνει- την εξαγωγή κυπριακού φυσικού αερίου προς το αιγυπτιακό τερματικό της Νταμιέτα.

Η Κύπρος

Για την Κύπρο η προσέγγιση Ρωσίας - Τουρκίας και Ισραήλ - Τουρκίας επηρεάζει έμμεσα τον υπό διαμόρφωση χάρτη των ενεργειακών διαδρομών στην περιοχή. Η παρουσία Ακιντζί στο διεθνές συνέδριο της Κωνσταντινούπολης πάντως μπορεί να αποτιμηθεί ως θετική, καθότι στην ομιλία του έκανε λόγο ξεκάθαρα για επίλυση του Κυπριακού και ενεργειακή σύνδεση της Κύπρου στην αναδυόμενη μεγάλη εικόνα της γεωπολιτικής των υδρογονανθράκων της περιοχής. Πηγές που γνωρίζουν πάντως ανέφεραν στον «Π» ότι μια πιθανή ενεργειακή σύνδεση (με αγωγό ή άλλη εμπορική επιλογή) Ισραήλ - Τουρκίας «δεν περνάει απαραίτητα από την κυπριακή ΑΟΖ». Ήτοι, παρά τη Διεθνή Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας, μια τέτοια επιλογή θα αναληφθεί από εταιρείες και όχι από κράτη - συνεπώς, αν η Λευκωσία δεν προλάβει ή αν δεν «κυνηγήσει» τις εξελίξεις, ίσως βρεθεί προ εκπλήξεως (ιδίως αν δεν επιλυθεί το Κυπριακό).

Reality check

Τόσο η ενεργειακή σύνδεση των χωρών της Νοτιοανατολικής Μεσογείου όσο και ο φιλόδοξος Turkish Stream παραμένουν επιλογές που στην παρούσα φάση παραμένουν περισσότερο γεωστρατηγικές επιλογές και τοποθετήσεις παρά απτές εμπορικές επιλογές. Η βιωσιμότητά τους αλλά και οι καθοριστικές εξελίξεις (Ουκρανικό, έκβαση Συρίας, αμερικανικές εκλογές, πορεία Τουρκίας κ.ο.κ.) στο διεθνές σύστημα και τις υποπεριφέρειές του θα κρίνουν την περαιτέρω υλοποίησή τους. Πάντως ο Turkish Stream δείχνει μια επιλογή που περισσότερο δοκιμάζει (τόσο λόγω Πούτιν όσο και Ερντογάν) τις αντοχές της Δύσης παρά την ουσία της μετατροπής της Τουρκίας σε καθοριστικό παράγοντα για την ενεργειακή ασφάλεια της Κεντρικής Ευρώπης. Η Νοτιοανατολική Μεσόγειος πάντως έχει ξεχωριστή στρατηγική σημασία για την Τουρκία και δεν πρέπει να αποκλείσουμε το ενδεχόμενο μιας μελλοντικής αποκατάστασης και των σχέσεων Καΐρου - Άγκυρας, η οποία αυτόματα θα «ξεκλείδωνε» την ενεργειακή εμβάθυνση των κρατών της περιοχής. Προς το παρόν αυτή η δύσκολη σχέση περιπλέκει τα πράγματα. Επιπλέον, παρά την εκατέρωθεν ρητορική, η στρατηγική και εταιρική σχέση Ισραήλ - Κύπρου θα μετουσιωθεί σε κουλτούρα συνεργασίας όταν πλέον η ενεργειακή σύνδεση μεταξύ των δύο χωρών ευοδωθεί. Για την Κύπρο οι επιλογές πάντως δείχνουν να είναι ξεκάθαρες: πρόοδος στην αξιοποίηση των υπαρχόντων κοιτασμάτων - πράγμα που έχει δρομολογηθεί ως προς την όδευση προς την Αίγυπτο και μετατροπή των υδρογονανθράκων σε πεδίο συνεργασίας με τις χώρες της περιοχής προκειμένου να προσθέσει στρατηγική υπεραξία και στις διαδικασίες επίλυσης του Κυπριακού.

 

Με πλήρη συνείδηση οι κολοσσοί

Αυτό που καθίσταται σαφές είναι πως ο τρίτος γύρος αδειοδότησης στην κυπριακή ΑΟΖ έχει καταστεί ψήφος εμπιστοσύνης από τις μεγάλες εταιρείες υδρογονανθράκων παγκοσμίως προς την ΚΔ. Πηγές που γνωρίζουν μάλιστα εκτιμούν πως αυτό «αποστέλλει κι ένα σαφές μήνυμα προς την Άγκυρα προκειμένου να τηρήσει εποικοδομητική στάση στις εν εξελίξει διαπραγματεύσεις». Οι επόμενοι μήνες θα κρίνουν πολλά εντός της κυπριακής ΑΟΖ, με τα τεμάχια «10» και «11» να αποτελούν στρατηγικά assets για την Κύπρο λόγω και της γειτνίασής τους με την αιγυπτιακή ΑΟΖ και το κοίτασμα-μαμούθ Zohr. Ο γενικός διευθυντής της Total E&P Cyprus B.V, Yves Grosjean, ανέφερε πως στόχος είναι η γεώτρηση να αρχίσει τον Απρίλιο του 2017 και ότι πιστεύεται πως, καθώς η μορφολογία του αιγυπτιακού κοιτάσματος Ζohr επεκτείνεται στο τεμάχιο «11», υπάρχουν πιθανότητες για ύπαρξη και φυσικού αερίου. Ωστόσο, σημείωσε πως η εταιρεία είναι προετοιμασμένη για κάθε ενδεχόμενο, ακόμα και αυτό της αποτυχίας, αφού οι πιθανότητες επιτυχίας σε παρόμοιες περιπτώσεις νέων γεωτρήσεων είναι της τάξης του 25%. Πολλοί, τέλος, εκτιμούν ότι η γεώτρηση της γαλλικής Τotal στο «11» θα μπορούσε κάλλιστα να συμπέσει με μια συμφωνία επίλυσης του Κυπριακού (με τον Ιούνιο του 2017 να αποτελεί την ημερομηνία διεξαγωγής των δημοψηφισμάτων αν υπάρξει συμφωνία).

*Twitter: @JohnPikpas 

Oι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευσή τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.

Διαβάστε επίσης:

ΑΠΟΨΗ

Μίσος και συγκάλυψη...Του Μιχάλη Θεοδώρου

ΜΙΧΑΛΗΣ ΘΕΟΔΩΡΟΥ, 12:28 (τελευταία ενημέρωση 12:28)

ΑΠΟΨΗ

O Καραγκιόζης - θεατής. Και ο σκέτος

ΚΩΣΤΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ, 10:05 (τελευταία ενημέρωση 10:05)

ΑΠΟΨΗ

Η επανάσταση της υπομονής...Του Γιώργου Κακούρη

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΚΟΥΡΗΣ, 15.11.2018

Επιστροφή
στην αρχή