Ιστορίες της Κυριακής Τουμπάκη και άλλων «αγνοουμένων» από την Κοντέα

ΑΠΟΨΗ /UNDERGROUND NOTES

«Διαβάζω όλα όσα γράφεις κάθε μέρα. Θέλω να σου δείξω ένα πηγάδι... Είναι η γερόντισσα που την άφησαν στην Κοντέα. Την έθαψαν σε αυτό το πηγάδι»

Στις 5 Απριλίου 2009, δηλαδή πριν από ακριβώς εννιά χρόνια, είχα γράψει σε αυτές τις σελίδες στον «Πολίτη»:

Οι Τουρκοκύπριοι αναγνώστες συνεχίζουν να τηλεφωνούν και γυρίζω το νησί ακολουθώντας τις οδηγίες που μου δίνουν, τις ιστορίες που μου λένε, τους συναντώ και συνειδητοποιώ ξανά πόσοι καλοί άνθρωποι με ανοιχτή καρδιά υπάρχουν στη χώρα αυτή.

Οι αναγνώστες τηλεφωνούν, αναγνώστες που δεν έχω συναντήσει ποτέ στη ζωή μου, που δεν ήξερα ότι υπήρχαν. Έχω ξαφνιαστεί με την προθυμία τους να βοηθήσουν και να λύσουν το ακανθώδες θέμα των «αγνοουμένων»... Παίρνω ένα άλλο τηλεφώνημα από την Κοντέα (Turkmenkeuy).

«Διαβάζω όλα όσα γράφεις κάθε μέρα. Θέλω να σου δείξω ένα πηγάδι... Είναι η γερόντισσα που την άφησαν στην Κοντέα. Την έθαψαν σε αυτό το πηγάδι. Επικοινωνήσαμε με τη Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων πριν από περίπου έναν χρόνο, ένας από τους ερευνητές ήρθε στο χωριό, αλλά δεν έγινε τίποτε. Θέλω να σου δείξω εσένα το πηγάδι αυτό, διότι σύντομα ο ιδιοκτήτης της αυλής θα κτίσει σπίτι για τον γιο του. Γι' αυτό το σώμα της γερόντισσας Ελληνοκύπριας θα πρέπει να εκταφεί από το πηγάδι πριν να αρχίσει η οικοδομή.»

«Θα έρθω την Πέμπτη» του λέω.

Και πηγαίνω την Πέμπτη στην Κοντέα για να συναντήσω αυτόν τον αναγνώστη μου.

Μου δείχνει ένα μικρό σπίτι μπροστά και ένα μεγάλο διώροφο σπίτι στο πίσω μέρος. Στην αυλή υπάρχει ένα πηγάδι.

«Όταν μετακόμισα στο σπίτι αυτό, δεν ήξερα ότι υπήρχε ένα σώμα στο πηγάδι. Είχε λίγο νερό στο πηγάδι. Με τον καιρό, αρχίσαμε να ρίχνουμε μέσα σκουπίδια. Ήταν και αυτή η μυρωδιά, ξέρεις. Τότε μετακόμισα στο διπλανό σπίτι και ήρθαν οι άνθρωποι που βλέπεις εδώ. Είμαστε από το ίδιο χωριό στην Πάφο. Και αυτοί έριχναν σκουπίδια στο πηγάδι. Πολύ αργότερα, μάθαμε από κάποιους Τουρκοκύπριους από τα Κούκλια Αμμοχώστου (Koprulu) ότι στο πηγάδι αυτό υπήρχε μια γερόντισσα. Μας είπαν ότι ο διοικητής τούς διέταξε να πάνε στα γύρω χωριά για μια 'επιχείρηση εκκαθάρισης' και να μαζέψουν όποιον ήταν ζωντανός και να τον φέρουν πίσω στα Κούκλια. Όμως όταν ήρθαν στο σπίτι αυτό, λένε, είδαν τη γερόντισσα να κείτεται νεκρή στο κρεβάτι και το σώμα της στα πρώτα στάδια αποσύνθεσης, έτσι την πήραν με τα σεντόνια και την έριξαν στο πηγάδι.

Όμως ακούσαμε και μια άλλη εκδοχή της ιστορίας αυτής – ότι βρήκαν τη γερόντισσα ζωντανή αλλά δεν μπορούσε να κινηθεί πολύ. Της είπαν ότι θα την έπαιρναν στα παιδιά της και πήγε μαζί τους και την έριξαν στο πηγάδι. Δεν ξέρουμε ποια εκδοχή είναι αληθινή, αλλά θέλουμε τα οστά της να βγουν από το πηγάδι αφού θα χτιστεί το μέρος.»

Μήπως αυτή είναι η συγγενής της φίλης μου Χριστίνας; Ή κάποια άλλη; Θα πρέπει να δείξω τις φωτογραφίες του σπιτιού στη Χριστίνα. Μου είχε πει ότι ο πεθερός της ήταν πολύ λυπημένος διότι η μητέρα του Φλωρεντία Πατσιά αρνήθηκε να έρθει μαζί τους όταν έφευγαν και παρέμεινε εκεί. Ποτέ δεν την κατέγραψαν στον επίσημο Κατάλογο Αγνοουμένων και κανένας δεν έδωσε δείγμα αίματος για DNA. Αν έχουμε αυτήν την περίπτωση μπροστά μας, τότε πρέπει να προστεθεί στον Κατάλογο και θα πρέπει να ζητήσω από τη Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων να πάρουν δείγμα αίματος από την υπόλοιπη οικογένεια. Αν είναι αυτή η περίπτωση. Όμως ίσως είναι μια άλλη γερόντισσα, ποτέ δεν ξέρεις... Η Χριστίνα θα μου πει αν είναι το σπίτι που ανήκε στην οικογένεια του συζύγου της.

Στέλνω τις φωτογραφίες στη Χριστίνα και διαπιστώνει ότι αυτό δεν είναι το σπίτι όπου άφησαν τη γιαγιά του συζύγου της. Έτσι πρέπει να είναι κάποια άλλη, αλλά ποια; Θα πρέπει να το ψάξουμε με τη Χριστίνα για να το βρούμε.

Και μετά στις 31.5.2009 και πάλι στις σελίδες αυτές στον «Πολίτη», είχα γράψει τα ακόλουθα:

Μια μέρα μου τηλεφωνεί η Φανούλα Αλεξάνδρου:

Είδα το άρθρο σου στον «Πολίτη» σήμερα. Μιλάς για μια «αγνοούμενη» γριά από την Κοντέα. Πιθανόν να είναι η γιαγιά μου Κυριακή Τουμπάκη...

Συμφωνούμε να συναντηθούμε στην Κοντέα και έρχεται με την αδελφή της Κυριακή, που έχει το όνομα της γιαγιάς της, και τον αδελφό της Αντώνη.

Πάμε για να δούμε το πηγάδι και το σπίτι. Η Φανούλα είναι μελαχρινή με μεγάλα όμορφα πράσινα μάτια. Καθώς βλέπει το πηγάδι, τρέχει και ακουμπά με τα χέρια της τις πέτρες. Αρχίζει να κλαίει:

«Γιατί;.. Γιατί;..»

Ναι, αυτή είναι η αυλή του σπιτιού της οικογένειας της Φανούλας. Η Ειρήνη, η μητέρα της Φανούλας, φρόντιζε τη γιαγιά της Κυριακή. Η Κυριακή το 1974 ήταν παράλυτη τα τελευταία 4 χρόνια, αφότου έπεσε και έσπασε το ισχίο της. Ο Χρίστος, ο γιος της Κυριακής, ήταν στην Αγγλία έτσι το μόνο άλλο της παιδί, η Ειρήνη, τη φρόντιζε. Μου λέει την ιστορία:

«Ο παππούς μου ο Αντώνης είχε πρόβατα. Δεν ήθελε να φύγει από το χωριό διότι η γιαγιά μου η Κυριακή δεν μπορούσε να κινηθεί. Μας είχε πει να φύγουμε και ότι θα την πρόσεχε, και αυτήν και τα πρόβατα. Είχαμε φύγει μαζί με μερικούς γείτονες. Όμως μετά από λίγο καιρό, καθώς ο παππούς μου έβοσκε τα πρόβατά του, συνελήφθη από Τούρκους στρατιώτες στα χωράφια. Μιλούσε πολύ καλά τούρκικα διότι είχε πολλούς Τουρκοκύπριους φίλους που έρχονταν στο σπίτι μας. Δεν είχαμε διαμάχες, δεν είχαμε καβγάδες μεταξύ μας. Όταν συνελήφθη ο παππούς μου, προσπάθησε να τους πείσει να πάνε στο σπίτι και να πάρουν και τη γιαγιά μου αλλά αυτό δεν έγινε – τον έστειλαν στη Λάρνακα και η γιαγιά μου έμεινε μόνη της στο σπίτι αυτό. Μετά ακούσαμε ότι η γιαγιά μου πέθανε και τη θάψανε στην αυλή του σπιτιού. Η μητέρα μου Ειρήνη πέθανε με τον καημό αυτό.»

Η Κυριακή Τουμπάκη ζούσε σε αυτό το σπίτι με ένα δωμάτιο στην είσοδο της αυλής. Πίσω από το σπίτι με ένα δωμάτιο, ήταν το σπίτι της οικογένειας της Φανούλας, που ήταν πιο μεγάλο και διώροφο.

Ένας αναγνώστης μου τηλεφώνησε για να μου πει για αυτό το πηγάδι. Είχε πει:

«Αυτοί που ζούνε στο σπίτι τώρα θέλουν να κτίσουν ένα σπίτι στην αυλή. Άκουσαν ότι υπάρχει μια γριά γυναίκα θαμμένη στο πηγάδι. Πριν να αρχίσουν το κτίσιμο, η Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων πρέπει να σκάψει αυτό το πηγάδι ώστε να πάρουν τα οστά. Περίμεναν για περισσότερο από ένα χρόνο τώρα αλλά τίποτε δεν έγινε. Μπορείς να έρθεις και να μας βοηθήσεις σε παρακαλώ; Αυτή πρέπει να είναι μια επείγουσα εκσκαφή αφού σύντομα θα αρχίσουν να κτίζουν.»

Έτσι πήγα και έγραψα για το πηγάδι αυτό.

Λίγο μετά που έγραψα για το πηγάδι αυτό και την επίσκεψή μας με τη Φανούλα, άρχισε η εκσκαφή. Επισκέφθηκα την αυλή και παρακολούθησα την πρόοδο. Δύο Τουρκοκύπριοι στρατιώτες είχαν έρθει σε αυτό το σπίτι από τα Κούκλια και ήταν αυτοί που έθαψαν τη γριά στο πηγάδι. Ένας από αυτούς τους Τουρκοκύπριους πέθανε από καρκίνο στην ηλικία των 32-35 και ο άλλος είχε πάει στο Λονδίνο και κάτι δραματικό του συνέβη και δεν κατάφερε ποτέ να επιστρέψει στην Κύπρο, όπως μου είπε ο αναγνώστης μου. Σύμφωνα με τον αναγνώστη μου αυτή ήταν η «τιμωρία» τους.

Την Τρίτη 19 Μαΐου 2009 στα 13 μέτρα βάθος στο πηγάδι, η ομάδα εκσκαφής της Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων βρήκε τελικά τα οστά μιας γριάς γυναίκας. Το πιο πιθανό είναι ότι τα οστά αυτά ανήκουν στην Κυριακή Τουμπάκη, αλλά μόνο μετά τις εξετάσεις DNA θα είναι 100% καθαρό σε ποιαν ανήκουν. Ζήτησα από τη Φανούλα να εγγράψει τη γιαγιά της Κυριακή Τουμπάκη στον επίσημο Κατάλογο Αγνοουμένων αφού ποτέ δεν την κατέγραψαν. Η οικογένεια έδωσε επίσης δείγμα αίματος για τις εξετάσεις DNA.

Όμως υπάρχει περισσότερη δουλειά στην Κοντέα: Η Κυριακή δεν ήταν η μόνη γυναίκα που έμεινε πίσω – είναι και η Φλωρεντζού Πατσιά που ήταν επίσης παράλυτη, 87 χρονών, με έναν νεφρό και διαβήτη. Η άλλη Ελληνοκύπρια γυναίκα που έμεινε ήταν η Ουρανία που ήταν 80 χρονών. Εξ όσων ξέρω, καμιά από αυτές δεν καταγράφηκε ποτέ ως «αγνοούμενη». Ο μόνος που παρέμεινε στο χωριό και καταγράφηκε ήταν ο Κωνσταντής Κοτσινόβουκκος που ήταν 93 χρονών. Υπήρχαν και άλλοι από την Κοντέα που ήταν «αγνοούμενοι». Υπήρχαν και τρεις «αγνοούμενοι» Τουρκοκύπριοι από το 1964 που σκοτώθηκαν και θάφτηκαν σε ένα πηγάδι στην Κοντέα: η Shifa Mehmet Ali από τα Κνώδαρα πήγαινε να δει το νεογέννητο εγγόνι της στο Πέργαμος. Ο Hasan Tasher από τη Σίντα την έπαιρνε στο Πέργαμος μαζί με τον Bayar Ibrahim. Τους συνέλαβε ένας Ελληνοκύπριος δάσκαλος στις 11 Μαΐου 1964. Τους σκότωσαν και τους έθαψαν σε ένα πηγάδι. Σύμφωνα με έναν από τους Ελληνοκύπριους αναγνώστες μου, το πηγάδι αυτό είναι στην έξοδο της Κοντέας προς τη Λύση.

Εννιά χρόνια ακριβώς αφότου είχαμε δείξει το πηγάδι στην κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων, πάμε στην κηδεία της Κυριακής Τουμπάκη της οποίας τα οστά βρέθηκαν σε εκείνο το πηγάδι. Παρευρεθήκαμε στην κηδεία που έγινε στην εκκλησία Αγίου Σάββα στα Λειβάδια Λάρνακας, για να μοιραστούμε τον πόνο των συγγενών, να συναντήσουμε ξανά τη Φανούλα, την αδελφή και τον αδελφό της, να δούμε τα παιδιά τους και ακόμα και τα εγγόνια της Φανούλας. Ας αναπαυθεί εν ειρήνη τώρα η Κυριακή Τουμπάκη. Χρειάστηκαν ακριβώς εννιά χρόνια για την ταυτοποίηση του DNA της.

Στο μεταξύ όταν είχαν γίνει εκσκαφές στις τοποθεσίες που είχαμε δείξει στην Κοντέα, βρέθηκαν επίσης και τα οστά της Ουρανίας Σιούφτα. Και αυτή αναμένει μια κηδεία... Είχα εντοπίσει τους συγγενείς της και είχα ζητήσει ευγενικά από την κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων να τη συμπεριλάβουν στον κατάλογο των «αγνοουμένων ατόμων» αφού δεν είχε ποτέ δηλωθεί ως «αγνοούμενο άτομο» και να πάρουν δείγματα DNA από τους συγγενείς της. Θέλω επίσης και εγώ να πάω στην κηδεία της αφού αποτελεί ένα κλείσιμο και για μένα. Γράφω για αυτούς, τους εντοπίζω, μαθαίνω λεπτομέρειες για τη ζωή τους και, τελικά, θέλω να είμαι εκεί όταν θάβονται για να έρθει κάποια γαλήνη.

Με την ευγενική βοήθεια του Κυριάκου Ανδρέου από τη Λύση, ενός από τους θαυμάσιους Ελληνοκύπριους αναγνώστες μου, πριν από εννιά χρόνια είχαμε επίσης δείξει στην κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων τον τόπο ταφής των τριών Τουρκοκυπρίων –ένα άλλο πηγάδι στη Λύση και όταν είχαν σκάψει είχαν βρει τα οστά τους– για όλους έγιναν κηδείες στις οποίες και παρευρεθήκαμε πριν από κάποια χρόνια.

Τα οστά του παππού Κοτσινόβουκκου έχουν επίσης βρεθεί σε ένα πηγάδι στην Κοντέα και τα οστά του βρίσκονται στο εργαστήριο της ΔΕΑ αναμένοντας την κηδεία. Ο εγγονός του είναι ακόμα «αγνοούμενος», αλλά όχι από την Κοντέα.

Το μόνο «αγνοούμενο» άτομο που δεν καταφέραμε να βρούμε στην Κοντέα είναι η γιαγιά του συζύγου της Χριστίνας, η Φλουρεντζού Πατσιά. Είχαμε δείξει έναν πιθανό τόπο ταφής αλλά ακόμα δεν έχει σκαφτεί.

Ευχαριστώ τον αναγνώστη μου που έδειξε το πηγάδι όπου είχε θαφτεί η Κυριακή Τουμπάκη, για την ανθρωπιά του. Ευχαριστώ τους αναγνώστες μου που βοήθησαν να βρεθούν οι άλλοι «αγνοούμενοι» στην Κοντέα και οι ευχαριστίες μου επίσης απευθύνονται και στον Κυριάκο Ανδρέου με τη μεγάλη ανθρώπινη καρδιά που βοήθησε όχι μόνο να βρεθούν οι Τουρκοκύπριοι «αγνοούμενοι» αλλά με βοήθησε στις έρευνές μου για ανεύρεση των «αγνοούμενων» Ελληνοκυπρίων της Λύσης: με τη βοήθεια ενός θαυμάσιου αναγνώστη από τη Σίντα, του Huseyin Latif, καταφέραμε να βρούμε 7 «αγνοούμενους» από τη Λύση και δύο άλλους Ελληνοκύπριους των οποίων την ταυτότητα δεν ξέρω εφόσον κανένας δεν μου είπε. Ευχαριστίες επίσης και στον Huseyin.

Ας αναπαυθούν όλοι εν ειρήνη και μακάρι και άλλοι αναγνώστες να έρθουν με τέτοιες πολύτιμες πληροφορίες έτσι ώστε να επουλώσουμε τις πληγές της χώρας μας...

 

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ.: 99 966518


Επιστροφή
στην αρχή