«Είμαι ο πιο άχρηστος άνθρωπος της Κύπρου» - Συνέντευξη

ΕΙΔΗΣΕΙΣ /ΚΥΠΡΟΣ
Ο φιλόσοφος Τίτος Χριστοδούλου μιλά στον «Π» για τη Φιλοσοφία και το ρόλο της στον σύγχρονο κόσμο, και ειδικά στην Κύπρο, όπου κυριαρχεί το «χρηστικό»

Επικαλούμενος τον Νούτσιο Όρντινε και το βιβλίο του «Η χρησιμότητα του άχρηστου», όπου δίνονται απαντήσεις στο γιατί πρέπει να συλλέγουμε φαινομενικά «άχρηστες» γνώσεις στο σύγχρονο περιβάλλον της ωφελιμιστικής ματιάς, ο φιλόσοφος Τίτος Χριστοδούλου δηλώνει «είμαι ο πιο άχρηστος άνθρωπος της Κύπρου». Καθηλωμένος στο διαμέρισμά του στη Λευκωσία, λόγω κινητικών προβλημάτων, και περιτριγυρισμένος από τα βιβλία του, δηλώνει ευδαίμων άνθρωπος και συγχρόνως άνθρωπος της θεωρίας, ένας τύπος ανθρώπου σπάνιος στις μέρες μας, τον οποίο, όπως αναφέρει, σκότωσε ο Διαφωτισμός και η εποχή μας. Ο ίδιος έχοντας βρει τον σκοπό του νιώθει να «ανθίζει», καθώς μπορεί να σκεφτεί τα πράγματα στην ουσία τους και στην αλήθεια τους, χωρίς να έχει ανάγκη να «χρησιμοποιήσει», να «πουλήσει». Για την ερμηνεία του σημερινού μας κόσμου, όπου κυριαρχεί «ο πόλεμος κατά της αλήθειας και ο μεταμοντέρνος σκεπτικιστικός, εργαλειακός και δυναστευτικός, πολιτικός και οικονομικός λόγος», βλέπει τη Φιλοσοφία ως αναγκαιότητα.

 

 

Έχει κάποια συγκεκριμένα θέματα που σας απασχολούν αυτή την περίοδο;

Η ερώτησή σου κατά ένα μέρος αρνιέται τον ορισμό της Φιλοσοφίας και του φιλοσόφου αν πάμε πίσω στον Αριστοτέλη. Και είναι ένας ορισμός, ένα πρότυπο, τον οποίο θέλω να βάλω στη συζήτησή μας: είναι η ρήση «έστι του φιλοσόφου περί πάντων δύνασθαι θεωρείν», «ανήκει στον φιλόσοφο να συζητά για τα πάντα». Ο φιλόσοφος ασχολείται ιστορικά –φυσικά δεν μπορεί να κάνει τα πάντα– με θέματα του ενδιαφέροντός του, αλλά πάντα στο προσκήνιο μίας ευρύτερης, συνολικής, συνεκτικής αντίληψης της Φιλοσοφίας και του ανθρώπου στη σχέση μέσα σε αυτήν. Αλλιώς φιλόσοφος δεν γίνεσαι, γίνεσαι ενδεχομένως καθηγητής Φιλοσοφίας, γίνεσαι καριερίστας της Φιλοσοφίας, το οποίο είναι μία άλλη άρνηση της Φιλοσοφίας, γιατί σήμερα, ειδικά στην Κύπρο, κυριαρχεί το «χρηστικό». Κάνω κάτι για κάποιον σκοπό. Ζούμε στην εποχή μετά τον Διαφωτισμό του 17ου αιώνα, σ΄ αυτό που λέμε «ινστρουμενταλιστικό, εργαλειακό λογισμό». Σκέφτομαι με αναφορά σ’ έναν σκοπό. Και αυτός ο σκοπός μετατρέπει ό,τι κάνω σαν μέσο για αυτόν το σκοπό – μία άλλη άρνηση της Φιλοσοφίας, γιατί ο Αριστοτέλης ξεκινά την Ηθική Φιλοσοφία του αρνούμενος ακριβώς αυτό, ότι όλα είναι μέσα. Αλλά πρέπει να υπάρχει και κάποιος ανώτερος, ευρύτερος, κύριος, κυρίαρχος σκοπός –και είναι εδώ πλατωνικός και σωκρατικός ο Αριστοτέλης– που δεν είναι μέσο για κάτι άλλο, γι’ αυτό είναι μία αυταξία και ανώτατη αξία. Και η Φιλοσοφία είναι μια τέτοια αξία, ως αυταξία, όχι ως μέσο για κάποιον άλλο σκοπό. Δυστυχώς, όταν κάνεις καριέρα σε κάποιον χώρο πρέπει να δώσεις ένα πτυχίο, πρέπει να δώσεις ένα curriculum και να αξιοποιηθεί η προσφορά σου ως μέσο για τον σκοπό του πτυχίου του ενός και του άλλου και του άλλου, το οποίο πάλι θα είναι μέσο για την α και β καριέρα και την τοποθέτησή του στην εργασία, όπου και σταματά να επεκτείνει την καλλιέργειά του ο άνθρωπος, το μεγάλο πρόβλημα, για μένα, στον χώρο εδώ στην Κύπρο: όταν μπει κάποιος στη θέση σταματάνε οι θέσεις.

Ο τέλειος όμως σοφός είναι αυτός που είναι δοσμένος στη θεωρία. Η θεωρία, λέει ο Αριστοτέλης, αφήνει τα πάντα ως έχουν. Δεν έχει σκοπό. Είναι μια αυταξία. Είναι μια απόλυτη ευωχία του σοφού. Αυτός ο άνθρωπος είναι ένας ευδαίμων άνθρωπος, γιατί μπορεί να σκεφτεί τα πράγματα στην ουσία τους, στην αλήθεια τους, χωρίς να έχει ανάγκη να το χρησιμοποιήσει, να το πουλήσει. Αυτός είναι ο θεωρητικός άνθρωπος. Αυτό τον άνθρωπο σκότωσε ο Διαφωτισμός και σκότωσε η εποχή μας. Ένας Ιταλός ιδεολόγος, ο Nuccio Ordine –και αυτό με ορίζει, γιατί ήρθες να μιλήσεις με τον πιο άχρηστο άνθρωπο της Κύπρου– έγραψε το βιβλίο «η χρησιμότητα του αχρήστου». Εκείνο το βιβλίο σού εξηγεί τον αναγεννησιακό άνθρωπο. Αυτό είναι αν θέλεις το ιδεολόγημα του εαυτού μου: είμαι ο απόλυτος άχρηστος.

 

Παρά την άρνηση όμως της Φιλοσοφίας, που παρατηρείτε εδώ στην Κύπρο, ο ίδιος, πέρα από το να γράφετε άρθρα και να κάνετε κατά καιρούς ομιλίες, χρησιμοποιείτε καθημερινά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να μοιράζεστε με άλλους τους φιλοσοφικούς στοχασμούς σας. Τι σας κινητοποιεί; Μήπως η πίστη σας στους ανθρώπους;

Έβαλες το δάχτυλο στην πληγή, διότι αν δεν έχεις πίστη στον άνθρωπο δεν υπάρχει λόγος να κάνεις Φιλοσοφία. Είναι η κατεξοχήν ανθρωπιστική επιστήμη, γιατί ξεκινάει και καταλήγει και καταξιώνει και επιχειρηματολογεί και θεμελιώνει την πίστη στον άνθρωπο. Ο Σωκράτης μετέφερε τη Φιλοσοφία από τη γνώση της φύσης των φυσικών - προσωκρατικών φιλοσόφων στη μελέτη του ανθρώπου. Και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συναντά κανείς πολλούς ανθρώπους. Λοιπόν, σε συνάντηση και σε διάλογο η μάθηση και η αλήθεια. Πάντα η Φιλοσοφία στην αρχαία Ελλάδα ήταν μία διαλογική επιστήμη. Ο φιλόσοφος δεν είναι η κατσίκα που γυρνάει γύρω από το κλαρί που την έχουνε δέσει. Ο φιλόσοφος είναι ο άνθρωπος ο οποίος συζητεί, διαλέγεται με τους άλλους ανθρώπους. Απαντά σε ερωτήματα. Βρίσκει τα ερωτήματα. Η αλήθεια του φιλοσόφου είναι η αλήθεια σε διάλογο με αυτό που υπάρχει έξω. Και τα ερωτήματα αφορούν τις ανθρώπινες καταστάσεις, σε αυτές οφείλεις, σε αυτές απαντάς, και με αυτές μιλάς. Και αυτές σε διορθώνουν κιόλας. Αλλιώς θα ήσουν ένας άνθρωπος αυτιστικός, ένας μονόλογος. Ο ένας μονιστής φιλόσοφος στην αρχαία Ελλάδα, ο πρώτος μονιστής, ο Ξενοφάνης, είχε έναν θεό που ήταν τα πάντα και μόνος, και είχε τη φράση «μόνος νοεί και μόνος λέγει», «μόνος εννοεί τα πράγματα και μόνος κατανοεί». Και ο Αριστοτέλης του απάντησε με μία φράση: «θα πρέπει να είναι ηλίθιος ο θεός σου αν σκέφτεται μονάχα ένα πράγμα και μιλάει μόνο με τον εαυτό του». Στον διάλογο η αλήθεια. Και ο Αριστοτέλης όταν κατέληξε στο πέρας της ζωής του εξόριστος στη Χαλκίδα –γιατί ανήκε στην αλεξανδρινή μερίδα και όταν πέθανε ο Αλέξανδρος φοβήθηκε και έφυγε– πέθανε σε ενάμιση χρόνο με το παράπονο «μονώτις ειμί», «είμαι μόνος μου» (δεν έχω μαθητές, δεν έχω κόσμο να μιλήσω). Η Φιλοσοφία λοιπόν είναι διαλογική επιστήμη.

 

Η Φιλοσοφία άλλοτε μητέρα των επιστημών πάσχει σήμερα από μοναξιά; Βρίσκεται σε μεταηρωική εποχή;

Ξέρεις πόσοι φιλόσοφοι μίλησαν για το τέλος της Φιλοσοφίας; Έχω γράψει και ένα άρθρο πάνω σε αυτό, με τον τίτλο «Το τέλος της Φιλοσοφίας». Με έναν παράδοξο τρόπο, και αυτοαναιρετικό συγχρόνως, το τέλος της Φιλοσοφίας είναι μια αρχή της φιλοσοφικής συζήτησης του τέλους της Φιλοσοφίας (γέλια). Κι όπως είπε και κάποιος φιλόσοφος, ακόμα και η συζήτηση για την απαξία της Φιλοσοφίας την αξιοδοτεί σαν άξια συζήτηση για την απαξία της Φιλοσοφίας. Άρα δεν είναι το τέλος της Φιλοσοφίας. Είναι μια διαφορετική, αν θέλεις, ανάγκη της Φιλοσοφίας να μιλήσει σε ένα διαφορετικό περιβάλλον, και είπα για το περιβάλλον της χρηστικότητας, της αβεβαιότητας, το περιβάλλον του πολέμου κατά της αλήθειας. Αλλά όταν μιλούμε για τον πόλεμο κατά της αλήθειας, τον μεταμοντέρνο σκεπτικιστικό, εργαλειακό, και αν θέλεις και δυναστευτικό, πολιτικό και οικονομικό λόγο της εποχής, τότε ναι, η Φιλοσοφία χρειάζεται να έρθει και να ερμηνεύσει αυτόν τον κόσμο ώστε με την αυτοσυνειδησία να δούμε τις άπορες οδούς – «ο πόλεμος άπορα πόριμος» είπε κάποτε ο τραγικός φιλόσοφος, ο Αισχύλος, «ο πόλεμος δεν πάει πουθενά». Και ζούμε σε μια εποχή που κλείνει την πόρτα στη Φιλοσοφία, αλλά όπου κλείνει μια πόρτα –έλεγε η γιαγιά μου– ανοίγει μεγάλο παράθυρο. Καλείται η Φιλοσοφία να το συζητήσει.

 

Για την οικονομική κρίση που διανύουμε χύθηκε αρκετό μελάνι, και μάλιστα από φιλοσόφους - στοχαστές συνδέθηκε με ηθική κρίση. Εσείς πώς ερμηνεύετε αυτή την κρίση;

Τώρα ζούμε την εποχή της κατάρρευσης των φουσκών. Έχει ξαναγίνει στο παρελθόν. Ο Σιούμπερτερ, ένας μεγάλος οικονομικός φιλόσοφος, ο οποίος ήταν μαρξιστής –μέχρι που τον τουφέκισε ο Στάλιν– είχε πει ότι ο μόνος τρόπος να ξαναρχίσει ο κύκλος του κεφαλαίου είναι η καταστροφή αξιών. Και ζούμε στην καταστροφή αξιών. Τα ακίνητα για παράδειγμα στην Αγγλία το ’91 κατέρρευσαν, καταστράφηκε πολύς κόσμος, αλλά δημιουργήθηκε ένας νέος πλουτισμός γιατί ήρθαν όλα φτηνά και ξανάρχισε ο κύκλος. Αυτή την καταστροφή αξιών είναι που ζούμε σήμερα. Θα καταστραφούν πολλές αξίες, καταστράφηκαν ήδη πολλές περιουσίες. Στην Κύπρο διατηρούμε πλασματικά τις αξίες διότι έρχονται νέοι άνθρωποι που αγοράζουν, από χώρες που θέλουν να αγοράσουν στη Μεσόγειο –είμαστε «μάνες» σ’ αυτό το πράγμα στην Κύπρο– αλλά πανταχού του κόσμου γίνεται αυτή η καταστροφή αξιών. Είναι αυτή η κρίση που ζούμε.

Είναι και κρίση ηθικών αξιών. Ένας μαρξιστής θα έλεγε, η υποδομή η οικονομική είναι αυτή που εξηγεί την υπερδομή των ιδεών. Άρα εάν υπάρχει κρίση στην υποδομή την οικονομική, θα υπάρχει και στην ιδεολογική. Το βέβαιο είναι ότι η κρίση δημιουργεί νέες ιδέες γιατί, κακά τα ψέματα, οι νέες ιδέες δεν δημιουργούνται μέσα στο σύστημα, γιατί εκεί δημιουργούνται νέες κομφόρμιτες, νέοι συμβιβασμοί με τις ιδέες, αλλά δημιουργούνται στο περιθώριο από αυτούς που είναι τόσο ελεύθεροι στο τίποτά τους, όντες τίποτα, άρα μη δεσμευμένοι σε ιδέες που πρέπει να αναπαράγουν για να ζήσουν. Και εκεί σε αυτόν τον χώρο δημιουργούνται πραγματικές ιδέες. Η κρίση δημιουργεί πραγματικές νέες ιδέες και ηθικές αξίες και επανατοποθέτηση σε σχέση με τις δεδομένες αξίες, γιατί είσαι ελεύθερος από αυτές. Όταν ενεργείς μέσα σε ένα σύστημα το οποίο σου επιβάλλει και υποβάλλει το αξιακό του κοσμοείδωλο, είσαι αναγκασμένος να προσκυνήσεις αυτές τις αξίες. Όταν σε πετάξουν έξω από το παράθυρο είσαι απόλυτα ελεύθερος.

 

Τα τελευταία 50 χρόνια παρατηρούμε ότι αυξήθηκαν οι ανισότητες, ειδικά στα χρόνια της οικονομικής κρίσης. Εντός του σημερινού πλαισίου, όπου την ίδια ώρα ο πλανήτης και η ανθρωπότητα κινδυνεύουν για διάφορους λόγους με αφανισμό, εσείς πιστεύετε στην ιδέα της προόδου;

Πρόοδος σημαίνει προχώρημα. Αυτό λοιπόν είναι μια αυτονόητη συνθήκη. Ο κόσμος θα προχωρήσει, ο κόσμος θα επιβιώσει, η πιο μεγάλη μεταφυσική αλήθεια είναι ότι η ζωή ζει. Η ζωή επιμένει να ζήσει. Αν και είμαστε στα όρια μιας κρίσεως που θέτει εν αμφιβόλω την ίδια την ύπαρξη της Γης και των ανθρώπων πάνω σε αυτή, γιατί είμαστε σε δυνατότητα πλέον να καταστρέψουμε τα πάντα, ενώ φτάσαμε στα όρια πλέον της κατανάλωσης που καταναλίσκει το περιβάλλον το ίδιο, η ζωή θα ζήσει. Υπάρχει πρόοδος; Υπάρχει πρόοδος με την έννοια της δημιουργίας των συνθηκών προόδου μέσα από ουτοπικά σχήματα, τα οποία στην ιστορία ήταν όλα τους το ένα πιο απειλητικό από το άλλο, γιατί όπου ο άνθρωπος οργανώνει την ανθρώπινη ζωή στην τελειότητά της, είπε ο Ελύτης, ανθρώπινο αίμα μυρίζει. Αλλά η ζωή αναλαμβάνει η ίδια την πρόοδό της. Οι άνθρωποι στην ολότητά τους δρουν σοφότερα από τους μεγάλους φιλοσόφους, τους μεγάλους πολιτικούς, τους μεγάλους μαικήνες της ανθρωπότητας. Ο Αριστοτέλης είπε ότι τελικά η δημοκρατία είναι το καλύτερο πολίτευμα γιατί όταν χειροτερέψει δεν χειροτερεύει τόσο όσο ο καλύτερος. Ο καλύτερος μπορεί να γίνει και χειρότερος. Όσο πιο μόνος είσαι τόσο καλύτερος μπορεί να είσαι αλλά και τόσο και χειρότερος. Οι πολλοί ελέγχουν ο ένας τον άλλο, αλλά το κυριότερο, οι πολλές οι ιδέες του καταναλωτή της πολιτικής ζωής, του καταναλωτή της ηθικής ζωής, του καταναλωτή της κοινωνικής ζωής διορθώνουν η μια την άλλη. Οι πολλοί σώζουν όχι οι λίγοι. Αυτή είναι δική μου θεωρία και είναι αριστοτελική θεωρία. Λέει κάπου ο Αριστοτέλης η αλήθεια είναι το πιο εύκολο και το πιο δύσκολο από τα πράγματα. Είναι τόσο δύσκολο σε έναν να τη συλλάβει, αλλά λίγο βάζει ο ένας, λίγο βάζει ο άλλος και οι πολλοί την πλησιάζουνε ευτυχέστερα. Γι’ αυτό πίστευε στους πολλούς!

Oι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευσή τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.

Διαβάστε επίσης:

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

Κλίμα όξυνσης στα χωράφια της Δένειας

Πολίτης News, 02:55 (τελευταία ενημέρωση 02:55)

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

Κοινό μέτωπο εξήγγειλαν Νίκος-Προκόπης

Πολίτης News, 02:45 (τελευταία ενημέρωση 02:45)

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

ΚΕ για απειλές Τουρκίας: Το ενεργειακό πρόγραμμα της ΚΔ συνεχίζεται

Πολίτης News, 18.11.2018

Επιστροφή
στην αρχή