Οι τραγικές ιστορίες από το Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας

ΑΠΟΨΗ /UNDERGROUND NOTES
Κάποτε, όταν ζούσε ο πατέρας τους, είχαν μια πολύ καλή ζωή: ο Vasit Mustafa ήταν ένας πολύ δραστήριος άνθρωπος της εργατικής τάξης...

Η Gonce Goksun, η αγαπημένη κόρη του «αγνοούμενου» Vasit Mustafa που «αγνοείται» από το 1963 και του οποίου τα οστά ανευρέθηκαν στο νεκροταφείο του κήπου του Τεκκέ και θάφτηκαν από την οικογένειά του το πρωί της Τρίτης 14 Νοεμβρίου 2017 στο Τζιάος, μου μίλησε για τον πατέρα της, τη μητέρα της, τους αδελφούς και τις αδελφές της, καθώς και για τη ζωή τους.

Κάποτε, όταν ζούσε ο πατέρας τους, είχαν μια πολύ καλή ζωή: ο Vasit Mustafa ήταν ένας πολύ δραστήριος άνθρωπος της εργατικής τάξης – έφτιαχνε σάντουιτς κατά κύριο λόγο, αλλά όχι μόνο. Παρασκεύαζε επίσης παγωτό, και μαζί με την αγαπημένη του γυναίκα έφτιαχναν σπιτικές τηγανητές πατάτες και τις πουλούσαν στα σινεμά, ενώ λειτουργούσε και τις καντίνες κάποιων σχολείων. Στο σπίτι τους εκείνο τον καιρό είχαν φούρνο με γκάζι, είχαν ψυγείο και τηλεόραση, πράγμα που ήταν μεγάλη υπόθεση για την εποχή.

Και η Gonce θυμάται τη μητέρα της να είναι πολύ απασχολημένη, να μαγειρεύει κοτόπουλο για σάντουιτς ή να φτιάχνει πατάτες τηγανητές και να τις πακετάρει.

Ζούσαν σε έναν όμορφο κήπο που ονομάζεται «Shakir'in Bahcha» (ο κήπος του Shakir), που κατ' ακρίβεια αποτέλεσε και τον λόγο για τη δημιουργία της γειτονιάς Chaghlayan. Ο κήπος του Shakir δημιουργήθηκε από τον Shakir, ο οποίος φύτευε λαχανικά και τα πουλούσε στον κόσμο – ενοικίαζε επίσης σπίτια και είχε ένα θερινό σινεμά που το διηύθυνε ο γαμπρός του. Η γειτονιά Chaghlayan ήταν η περιοχή όπου διασκέδαζαν οι Λευκωσιάτες εκείνη την εποχή –και εγώ έχω γεννηθεί στη γειτονιά Chaghlayan–, είναι πολύ κοντά στον Άγιο Κασσιανό, την Πύλη Αμμοχώστου και το Καϊμακλί – ακόμα ζω εκεί.

Ο κόσμος πήγαινε στα δύο θερινά σινεμά ή για να επισκεφτεί τον παιδικό κήπου του Chaghlayan, τον οποίο είχε φτιάξει ο πατέρας μου όταν ήταν στον Δήμο Λευκωσίας, απολάμβανε γλυκά από το London Confectionery και οι ηλικιωμένοι άντρες κάθονταν και κάπνιζαν τον ναργιλέ τους στο διάσημο καφενείο του Enver ή έτρωγαν κεμπάπ στου Anibal ή στο εστιατόριο Chaghlay

Ο Vasit Mustafa πουλά παγωτό

Αρχικά, η Gonce Goksun, τα αδέλφια της και η μητέρα τους Suheyla Zehra μετακόμισαν με τις θείες τους όταν ο Vasit Mustafa έγινε «αγνοούμενος» τον Δεκέμβριο του 1963. Αργότερα πήγαν για να ζήσουν στο Τζιάος για ένα χρόνο, αλλά μετά επέστρεψαν στο δικό τους σπίτι. Η μητέρα της Gonce εργαζόταν σκληρά για να μεγαλώσει τα πέντε της παιδιά. Άρχιζε πολύ πρωί τη δουλειά. Εργαζόταν στη Μόρφου όπου μάζευε πορτοκάλια, ή στην Κερύνεια στις οικοδομές, μεταφέροντας τσιμέντο σε κουβάδες. Είχε έναν πολύ μέτριο μισθό αφού ο σύζυγός της ήταν «αγνοούμενος» και κάθε μήνα, όταν πληρωνόταν, αγόραζε «doner» (γύρο) για τα παιδιά της αφού το εστιατόριο Anibal ήταν ακριβώς απέναντι από το σπίτι τους και όλο το καλοκαίρι τα παιδιά μυρίζονταν τον γύρο, αλλά μπορούσαν να τον φάνε εκείνη τη μια φορά τον μήνα, και ακόμα και τότε από μισή μερίδα.

«Δεν υπήρχε πρόβλημα με το σις κεμπάπ, αφού όταν πηγαίναμε στο χωριό ο παππούς μάς το έφτιαχνε. Όμως εκείνο ήταν αρνίσιο κρέας. Ο γύρος (doner) είναι διαφορετικό και η μυρωδιά του είναι διαφορετική – είναι φτιαγμένος με βοδινό, έτσι εκείνη τη μυρωδιά τη μυρίζαμε όλο το καλοκαίρι όταν το εστιατόριο ήταν ανοικτό», μου εξηγεί. Παρόλο που ο πατέρας της είχε «εξαφανιστεί» όταν ήταν μαζί με τον ιδιοκτήτη του συγκεκριμένου εστιατορίου, τον Saffet Anibal –υπήρξε κάποιο είδος ενέδρας και έγινε μάχη, ο Vasit Mustafa είχε σκοτωθεί και κάποιοι άλλοι είχαν τραυματιστεί στη Λευκωσία κοντά στο εστιατόριο Aspava, δίπλα από την Αστυνομία Τροχαίας εκείνης της εποχής– και επομένως ο Anibal ήξερε ποια ήταν τα παιδιά, η Gonce θυμάται πως πάλι τους χρέωνε για τον γύρο. «Μας κοίταζε κατάματα, ήξερε ποιοι ήμασταν, ότι ήμασταν τα παιδιά του 'αγνοούμενου' Vasit Mustafa, του φίλου του, και πάλι έπαιρνε λεφτά από εμάς».

Η Gonce θυμάται τις μέρες των δελτίων τροφίμων, όταν πήγαινε με ένα παιδικό καροτσάκι και στεκόταν στη σειρά για να πάρει οτιδήποτε διένειμαν.

Παρ’ όλα αυτά, είχε μια καλή παιδική ηλικία αφού οι θείοι και οι θείες της και οι παππούδες – γιαγιάδες ήταν καλόκαρδοι άνθρωποι που αγκάλιασαν τα παιδιά και προσπάθησαν να τα φροντίσουν.

Ήταν ευτυχισμένη όταν έρχονταν οι καλοκαιρινές διακοπές και πήγαινε στο χωριό των γονιών της, το Τζιάος. Εκεί βοηθούσε τον παππού της να τυλίξει σιεφταλιές αφού πουλούσε κεμπάπ σε ένα είδος περιπτέρου και, επίσης, μάθαινε να φτιάχνει καλάθια από καλάμι. Ακόμη, έφτιαχναν χωριάτικο ψωμί, πούλλες και διάφορες λιχουδιές στο χωριό.

Ήταν πεντέμισι χρονών όταν ο πατέρας της έγινε «αγνοούμενος» και θυμάται να κλαίει στο σπίτι.

Είχαν αφήσει τραυματισμένο τον Vasit Mustafa μπροστά από το εστιατόριο Aspava – άραγε πέθανε εκεί ή ήταν βαριά τραυματισμένος; Πέθανε λόγω αιμορραγίας;

Αυτό δεν το γνωρίζουμε. Αυτό που γνωρίζουμε είναι μια έκθεση που έλεγε ότι δύο Τουρκοκύπριοι αστυνομικοί είχαν πάρει το σώμα του στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας και το είχαν παραδώσει σε μια Τουρκοκύπρια νοσοκόμα που εργαζόταν εκεί.

Υπήρχαν και άλλα νεκρά σώματα Τουρκοκυπρίων στο νεκροτομείο – είχαν σκοτωθεί σε διάφορα σημεία στη Λευκωσία και είχαν συγκεντρωθεί εκεί. Οι Ελληνοκύπριοι λειτουργοί προσπάθησαν να καταρτίσουν έναν κατάλογο με όλους εκείνους τους Τουρκοκύπριους και έστειλαν στις τουρκοκυπριακές αρχές, μέσω του Ερυθρού Σταυρού, έναν κατάλογο με 21 ή 22 Τουρκοκύπριους που ήταν στο νεκροτομείο, ζητώντας από τις τουρκοκυπριακές αρχές να πάνε και να παραλάβουν εκείνα τα νεκρά σώματα.

Οι Τουρκοκύπριοι δεν πήγαν ή δεν μπορούσαν να πάνε.

Τότε οι ελληνοκυπριακές αρχές αποφάσισαν να θάψουν εκείνους τους Τουρκοκύπριους έξω από το τουρκοκυπριακό νεκροταφείο του Αγίου Βασιλείου. Άνοιξαν μεγάλες τρύπες και τους έθαψαν σε τρεις μαζικούς τάφους.

Αυτό συνέβη στην πρώτη βδομάδα του Ιανουαρίου του 1964.

Στις 13 Ιανουαρίου 1964, οι τουρκοκυπριακές αρχές έστειλαν μια ομάδα στους μαζικούς τάφους του Αγίου Βασιλείου, συνοδευόμενους από Βρετανούς στρατιώτες, για να αρχίσουν σκάψιμο εκεί. Ο οδοντίατρος Husrev Daghseven επέβλεπε τις εκταφές στους μαζικούς τάφους και αυτά που είδε ενώ ανοίγονταν εκείνοι οι τάφοι είχαν αντίκτυπο σε αυτόν για την υπόλοιπη ζωή του.

«Το θέαμα ήταν πιο φοβερό από ό,τι μπορεί να αντέξει ακόμα και ένας γιατρός», έγραψε στην έκθεσή του.

Τον βρήκα πριν από δέκα χρόνια και του πήρα συνέντευξη.

Είχε βγάλει 22 σώματα από τους μαζικούς τάφους, το ένα παιδιού, της Ayshe από τον Άγιο Βασίλειο που ήταν δέκα χρονών.

«Την είχαν πυροβολήσει και πέθανε. Τους πυροβόλησαν όλους. Τους περισσότερους πισώπλατα. Τα χέρια και τα πόδια κάποιων από αυτούς ήταν δεμένα. Είχαμε πάρει κάποιους νεαρούς για να βοηθήσουν στην εκταφή, αλλά όλοι είχαν τρομοκρατηθεί όταν είδαν τα σώματα και αρρώστησαν. Τους έστειλα πίσω στη Λευκωσία με το λεωφορείο και έτσι πήγα εγώ στους μαζικούς τάφους και έβγαλα το κάθε σώμα με τα ίδια μου τα χέρια από τον τάφο. Μετά από αυτό έπεσα σε κατάθλιψη για ενάμιση χρόνο. Εφόσον ήμουν οδοντίατρος και εργαζόμουν για την κυβέρνηση, πήγαινα στα σχολεία για να φροντίσω τα δόντια των μαθητών. Έναν μήνα πιο πριν, είχα διορθώσει τα δόντια της Ayshe. Επομένως, βλέποντάς την σε εκείνην την κατάσταση στον μαζικό τάφο ήταν τεράστιο σοκ. Την αναγνώρισα».

Επίσης αναγνώρισε τουλάχιστον δύο ή τρία άτομα από τον κατάλογο των Τουρκοκυπρίων που ήταν στο νεκροτομείο στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας – τον κατάλογο των 21 ή 22, που είχαν στείλει οι Ελληνοκύπριοι λειτουργοί στους Τουρκοκύπριους λειτουργούς. Ένα άτομο από τον κατάλογο ήταν νοσοκόμος που εργαζόταν στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας και είχε σκοτωθεί εκεί.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που μάζεψα πριν από δέκα χρόνια, μια νύκτα πριν από την εκταφή από τους Τουρκοκύπριους, κάποιες ελληνοκυπριακές «αρχές» έστειλαν μια ομάδα στους μαζικούς τάφους και έβγαλαν εννιά σώματα από τους μαζικούς τάφους και τα πήραν αλλού για να τα ξαναθάψουν. Γιατί; Ο λόγος ήταν ο κατάλογος των 21-22 που είχαν στείλει στους Τουρκοκύπριους. Στο μεταξύ, είχαν γίνει δολοφονίες από κάποιους Ελληνοκύπριους στον Άγιο Βασίλειο και είχαν θάψει τους νεκρούς στον ίδιο τόπο στον Άγιο Βασίλειο. Εκείνοι οι Ελληνοκύπριοι –όποιοι και να ήταν– πίστευαν ότι αν βρίσκονταν περισσότερα από 21-22 σώματα στους μαζικούς τάφους έξω από το νεκροταφείο, δηλαδή 30 ή 31, τότε οι δολοφονίες στον Άγιο Βασίλειο επίσης θα αποκαλύπτονταν, έτσι ήθελαν να τις «καλύψουν». Γι' αυτό μετέφεραν αλλού εννιά σώματα – φυσικά δεν ξέρουμε αν είναι πραγματικά εννιά ή περισσότερα ή λιγότερα. Είναι ακόμα «αγνοούμενοι».

Και αν αυτό δεν ήταν αρκετό, τώρα έγινε μια νέα «συγκάλυψη» από τις τουρκοκυπριακές αρχές: Γνωρίζοντας ότι έγιναν δολοφονίες από κάποιους Ελληνοκύπριους στον Άγιο Βασίλειο, συμπεριλαμβανομένης της μικρής Ayshe και της γιαγιάς της, είπαν στο κοινό ότι αυτά τα 21 ή 22 σώματα που βρήκαν στους μαζικούς τάφους στον Άγιο Βασίλειο ήταν όλοι εκείνοι οι Τουρκοκύπριοι που είχαν σκοτωθεί στον Άγιο Βασίλειο. Δεν τους αναγνώρισαν και δεν τους ταύτισαν με τα ονόματα στον κατάλογο που είχαν από το Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας και τους έθαψαν στο νεκροταφείο του κήπου του Τεκκέ, χωρίς να ενημερώσουν τους συγγενείς, χωρίς να τους πουν τίποτα.

Έγραψαν πάνω στους τάφους τους «Ayvasil 1» (Άγιος Βασίλειος 1), «Ayvasil 2» (Άγιος Βασίλειος 2), «Άγνωστος» και σε κάποιους από τους τάφους έγραψαν τα ονόματα εκείνων που είχαν σκοτωθεί στον Άγιο Βασίλειο.

Ο Gonal Goksun, εγγονός του Vasit Mustafa, και η κόρη του Gonce Goksun μιλούν στην κηδεία

Με αυτό τον τρόπο, οι «αγνοούμενοι» έγιναν «αγνοούμενοι» για δεύτερη φορά αφού δεν είπαν τίποτε στις οικογένειές τους.

Γι' αυτό και σοκαρίστηκε η οικογένειά του όταν βρέθηκαν τα οστά του «αγνοούμενου» Vasit Mustafa στο νεκροταφείο του κήπου του Τεκκέ.

Η Gonce Goksun μού είπε «Αυτό το θέμα με το νεκροταφείο του Tεκκέ μάς αναστάτωσε. Θυμούμαι όταν ήμουν μικρό κορίτσι στο δημοτικό σχολείο, κάθε 21 Δεκεμβρίου, όταν θυμόμασταν τις μαύρες μέρες του 1963, το σχολείο μάς έπαιρνε στο νεκροταφείο του κήπου του Τεκκέ και βλέπαμε τους τάφους εκεί. Χωρίς να το ξέρω, επισκεπτόμουν τον τάφο του πατέρα μου. Είναι ντροπή που για 54 χρόνια δεν είπαν τίποτε στην οικογένειά του και, παρόλο που ήξεραν ότι ήταν θαμμένος εκεί, μας άφησαν να περιμένουμε. Η μητέρα μου τον περίμενε να επιστρέψει».

Το μεγάλο σκάνδαλο βγήκε στην επιφάνεια στην κηδεία του «αγνοούμενου» Vasit Mustafa στο Τζιάος. Τόσο η κόρη του Gonce Goksun όσο και ο γιος του Gonal Goksun εξέφρασαν τον θυμό τους και τη θλίψη τους για αυτή τη συγκάλυψη.

Μας πήρε δέκα χρόνια αγώνα για να ξεκινήσουν οι εκσκαφές στο νεκροταφείο του Τεκκέ. Οι συγγενείς έγραφαν γράμματα στη ΔΕΑ, δημιούργησαν μια επιτροπή και έκαναν διάφορες επισκέψεις για να πιέσουν για τις εκσκαφές στον Τεκκέ. Όταν ο Μουσταφά Ανιντζί ανέβηκε στην εξουσία, επίσης εξάσκησε πίεση μαζί με τον Halil Sadrazam, όπως επίσης και η Κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή για τους Αγνοουμένους. Από την αρχή, ο Ξενοφώντας Καλλής επέμενε ότι ο Τεκκές έπρεπε να σκαφτεί για να βρεθούν κάποιοι Τουρκοκύπριοι «αγνοούμενοι» εκεί. Έτσι, στο τέλος, τα εμπόδια που δημιουργήθηκαν από κάποιες πολιτικές και στρατιωτικές αρχές υποχώρησαν –σε διάστημα δέκα χρόνων!!!– έτσι ώστε να σκαφτούν κάποιοι τάφοι στον Τεκκέ – μόνο εκείνοι που ήταν σημανθεί ως «Άγιος Βασίλειος» ή «Άγνωστος». Όμως πρέπει να γίνουν περισσότερες εκσκαφές μέσα και γύρω από τον Τεκκέ εφόσον γνωρίζουμε ότι πρέπει να υπάρχουν περισσότεροι «αγνοούμενοι» θαμμένοι εκεί. Πολλοί από τους αναγνώστες μου και μάρτυρες έδωσαν πληροφορίες ότι κάποιοι Ελληνοκύπριοι «αγνοούμενοι» θάφτηκαν επίσης γύρω από τον Τεκκέ. Η περιοχή γύρω από τον Τεκκέ έχει αλλάξει δραματικά αφού κτίστηκαν καταστήματα. Όμως και πάλι πρέπει να προσπαθήσουμε και να πιέσουμε έτσι ώστε όλη αυτή η «συγκάλυψη» να τελειώσει και οι «αγνοούμενοι» που είναι θαμμένοι εκεί να πάνε επιτέλους πίσω στους συγγενείς τους για να ταφούν κατάλληλα.

Πρέπει επίσης να πιέσουμε για περισσότερες εκσκαφές στο νεκροταφείο του Αγίου Βασιλείου – έγιναν κάποιες εκσκαφές εκεί από την Κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή για τους Αγνοουμένους αλλά δεν βρήκαν τίποτα. Και εκείνο το μέρος έχει αλλάξει – τώρα είναι ένα στρατιωτικό χωριό και δεν μπορούμε να μπούμε μέσα για να ερευνήσουμε. Όμως, όπως μου έχουν πει, έχει ανεγερθεί ένα μνημείο στην περιοχή όπου ήταν ο μαζικός τάφος. Υπήρξαν πληροφορίες ότι εκεί έγιναν ταφές τουλάχιστον 3 ή 4 φορές, έτσι πρέπει να πιέσουμε για να βεβαιωθούμε ότι δεν υπάρχουν περισσότεροι «αγνοούμενοι» θαμμένοι εκεί.

Μέχρι στιγμής, έγιναν οι κηδείες επτά Τουρκοκυπρίων των οποίων τα οστά έχουν ανευρεθεί στο νεκροταφείο του κήπου του Τεκκέ. Τον επόμενο μήνα θα γίνουν κι άλλες. Ας αναπαυθούν όλοι εν ειρήνη. Συμπονώ τους συγγενείς και ευχαριστώ όλους τους αναγνώστες μου που συνέβαλαν στον αγώνα την τελευταία δεκαετία, βοηθώντας μας να αποκαλύψουμε τις «συγκαλύψεις» από τους λειτουργούς και από τις δύο πλευρές.

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518

Ο Vasit Mustafa μαζί με τη γυναίκα του Suheyla Zehra τη μέρα του γάμου τους

Από την κηδεία του Vasit Mustafa

Φωτογραφία από το 2007, δηλαδή πριν από 10 χρόνια, κατά τις έρευνες στο νεκροταφείο του κήπου του Τεκκέ

Oι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευσή τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.

Διαβάστε επίσης:

ΑΠΟΨΗ

Το Brexit και o Αναστασιάδης ως μάντης κακών

ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ, 12:50 (τελευταία ενημέρωση 12:50)

ΑΠΟΨΗ

Η κυβερνητική κλίκα και η κοινωνική κανονικότητα

ΣΩΤΗΡΗΣ ΚΑΤΤΟΣ, 10:55 (τελευταία ενημέρωση 10:55)

ΑΠΟΨΗ

Keep calm περιμένοντας το τρυπάνι του «Stena IceMax»

ΓΙΑΝΝΗΣ ΙΩΑΝΝΟΥ, 09:40 (τελευταία ενημέρωση 09:40)

Επιστροφή
στην αρχή