Η τυραννία των λέξεων, η δυναστεία των συμβόλων

ΑΠΟΨΗ /ΠΑΡΑΘΥΡΟ
Δεν συγκαταλέγομαι ανάμεσα σε όσους πιστεύουν ότι δεν πρέπει να κινείται τίποτε το οποίο δεν έχει εκ των προτέρων διασφαλισμένη επιτυχία.

 

Πολλά τα θέματα της επικαιρότητας που προκάλεσαν αντιπαραθέσεις και συζητήσεις τις τελευταίες μέρες. Αρκετά σχόλια και αντιδράσεις συγκέντρωσε η πρωτοβουλία του ΟΟΣΑ να συνταχθεί ένα γλωσσάριο για εθελοντική χρήση από τους δημοσιογράφους, με προτεινόμενες λέξεις και όρους που δεν θα επιτείνουν τις τριβές ανάμεσα στις δύο κοινότητες.

Δεν συγκαταλέγομαι ανάμεσα σε όσους πιστεύουν ότι δεν πρέπει να κινείται τίποτε το οποίο δεν έχει εκ των προτέρων διασφαλισμένη επιτυχία. Θεωρώ όμως βάσιμες τις αμφιβολίες κατά πόσον θα αποδειχθεί αποτελεσματικό στην πράξη το γλωσσάριο. Για δύο λόγους:

(α) Με βάση την ιστορική εμπειρία, ανάλογες προσπάθειες διευκόλυνσης της συνεννόησης ανάμεσα σε αντίπαλες εθνότητες ή κράτη προϋποθέτουν αρκετή δόση βούλησης από τις ηγεσίες και μια ασθενή έστω βούληση από τους πολίτες. Στην προκειμένη περίπτωση δεν υπάρχει κανένα από τα δύο. Ο ίδιος ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας κατακεραύνωσε το γλωσσάριο. Αναφορικά δε με την (ελληνοκυπριακή) κοινωνία, στην εξίσωση κυριαρχεί το άθροισμα διαφωνούντες συν επιφυλακτικοί ή αδιάφοροι. 

(β) Επί της ουσίας, η δύναμη των λέξεων και των συμβόλων, τουλάχιστον στην ελληνοκυπριακή κοινωνία, είναι πανίσχυρη. Η σημειολογία των λέξεων είναι τόσο άρρηκτα δεμένη με το είδος της λύσης του Κυπριακού, ώστε αυτόματα δημιουργούνται σχεδόν ανυπέρβλητες αναστολές στη χρήση του γλωσσαρίου. Πριν από χρόνια είχε γίνει η εισήγηση αντί του όρου «ψευδό-» (ψευδοκράτος, ψευδοαστυνομία, ψευδοπρωθυπουργός, ψευδοεκλογές κ.λπ.) να χρησιμοποιείται ο όρος «παράνομος», που προκαλεί και λιγότερο ευτράπελες παρενέργειες. Οι αντιδράσεις ήταν εξίσου έντονες, παρά το γεγονός ότι οι δύο όροι στην ουσία υπηρετούν το ίδιο πράγμα. Ο λόγος είναι γιατί ο όρος «ψευδό-» είναι φορέας περαιτέρω συμβολισμών. Συνδέεται με το ψευδές, το εικονικό, και εν τέλει με το ανύπαρκτο, που είναι και το ζητούμενο: Μιλώντας για το μόρφωμα στα κατεχόμενα, δεν θέλουμε απλά να δηλώνουμε πως είναι παράνομο. Θέλουμε να δηλώνουμε πως είναι ανύπαρκτο. Και γενικά, θέλουμε να αποδιώξουμε από το μυαλό μας τη σκέψη πως είναι δυνατόν να υπάρχει οτιδήποτε άλλο έξω από εμάς.

 

Εκπαιδεύοντας τη Ρίτα

Τα σύμβολα είναι ισχυρά στα ΜΜΕ, επειδή οι λειτουργοί τους είναι τμήμα της κοινωνίας, αλλά και επειδή από τη φύση τους τα ΜΜΕ έχουν ανάγκη τα ισχυρά σύμβολα. Για να λένε πολλά πράγματα με λίγες λέξεις, και για να διεγείρουν πολλαπλά τμήματα του εγκεφάλου των πολιτών όταν απευθύνονται σε αυτούς (περιέργεια, συγκίνηση, μνήμες, οργή, ταύτιση κ.λπ.). Έτσι χτίζονται π.χ. τα νούμερα τηλεθέασης.

Ο βασικός λόγος για τον οποίο οι συνήθως ήπιοι εκπαιδευτικοί μαζεύτηκαν κατά χιλιάδες προχθές έξω από το Υπουργείο Παιδείας δεν ήταν αυτές καθαυτές οι αποφάσεις του υπουργού για αύξηση των ωρών διδασκαλίας. Ήταν κυρίως ο τρόπος με τον οποίο το υπουργείο επιχείρησε να αξιοποιήσει τους συμβολισμούς σε βάρος τους: Προκειμένου να διασφαλίσει την υποστήριξη της κοινωνίας, επικαλέστηκε αυτό που αγαπούν τα ΜΜΕ και συγκινεί την κοινωνία, δηλαδή το ότι «οι εκπαιδευτικοί κάθονται και πληρώνονται αδρά». Επιστράτευσε προς τούτο τον Πρόεδρο, τον «εκλεπτυσμένο» λόγο του Αρχιεπισκόπου, και τις «αμερόληπτες» παρεμβάσεις του γενικού ελεγκτή. Επιπλέον, επειδή οι εκπαιδευτικοί γνωρίζουν τι γίνεται μέσα στα σχολεία, αλλά και στο Υπουργείο Παιδείας, οργίστηκαν με τις διαρκείς ανακρίβειες, αλλά και με την αξιοποίηση και των δύο άκρων του εκκρεμούς: Ο υπουργός αξιοποιούσε τόσο τα σύμβολα του δυναμικού και αποφασιστικού προϊστάμενου που τα βάζει με τα «καλομαθημένα κατεστημένα», όσο και τα σύμβολα της Δημοκρατίας και της ανθρωπιάς («πρέπει να κάνουμε διάλογο», «οι πόρτες μου είναι ανοιχτές», «προέχει το καλό των παιδιών»).

 

Πανικός: Το Κυπριακό ξανάρχεται…

Βεβαίως, τα θέματα μπορεί να πάνε και να έρχονται διαρκώς, αλλά το μέγα θέμα απειλεί να επανέλθει πολύ σύντομα στο προσκήνιο. Η απεσταλμένη του γ.γ. του ΟΗΕ θα βρίσκεται στην Κύπρο σε μια βδομάδα.

Το 2004, το αφήγημα «να μπούμε πρώτα στην ΕΕ για να είμαστε πιο ισχυροί και μετά να το λύσουμε» βοήθησε στο να επικρατήσει το «όχι», πολύ πριν το δημοψήφισμα. Σήμερα, μπροστά στο δίλημμα «λύση διζωνικής» ή διολίσθηση στα δύο κράτη, τι θα μπορούσε να οδηγήσει σε επικράτηση του «όχι στη λύση»; Η απάντηση είναι η ανασφάλεια για τη «μόνιμη επιβουλή της Τουρκίας». Για να λειτουργήσει αποτελεσματικά χρειάζονται επιπλέον ισχυρές δόσεις. Γι’ αυτό και παρατηρείται μια έξαρση στις αναφορές στο «δόγμα Νταβούτογλου», ακόμη και στον Νιχάτ Ερίμ, προκειμένου να ενισχυθεί η θερμοκοιτίδα του ελληνοκυπριακού φόβου. Βέβαια, μια επιστημονική και όχι υστερική ανάγνωση της Ιστορίας πείθει ότι «το δόγμα Νταβούτογλου», όσο υιοθετήθηκε, εγκαταλείφθηκε εδώ και χρόνια. Ο δε Νιχάτ Ερίμ διαψεύστηκε από την εμπράγματη τουρκική πολιτική άπειρες φορές. Όμως, δεν έχει σημασία η αλήθεια. Σημασία έχουν οι συμβολισμοί του φόβου και της ανασφάλειας.

Η συμπεριφορά του Ερντογάν μετά την απόπειρα πραξικοπήματος εναντίον του διευκολύνει στο να στηθεί και ένα καινούργιο άγαλμα του φόβου έξω από κάθε ελληνοκυπριακό σπίτι: «Πώς θα συμφωνήσουμε με αυτούς τους Τούρκους;» Καθημερινά τα ΜΜΕ αναπαράγουν τη σκιά του φόβου: «Απόλυτος κυρίαρχος ο Ερντογάν», «νεοσουλτάνος», «οθωμανικές φιέστες» κ.λπ. Κάθε λέξη κουβαλά το ειδικό βάρος πολλαπλών συμβόλων: «Δικτάτορας», «επιχειρεί να ανασυστήσει την Οθωμανική Αυτοκρατορία που κάποτε μας κατέκτησε, άρα θα μας ξανακατακτήσει» κ.λπ.

Το ζητούμενο είναι να διασφαλιστεί από τώρα ότι η απεσταλμένη του γ.γ. του ΟΗΕ θα αποτύχει. Ή, αν παρ’ ελπίδα έχουμε επανέναρξη των συνομιλιών, να αποτύχουν αυτές. Είτε διά του δημοψηφίσματος, είτε διά της προληπτικής επίκλησης σε αυτό.

Καλώς να ορίσετε κυρία Λουτ…

 

Καλάθι

  • Οι Αμερικανοί δεν έκαναν come back στην περιοχή απλώς για δυο τράπεζες και τρεις επενδύσεις. Οι Ρώσοι τους μπήκαν στο μάτι στην Ελλάδα. Η χρηματοδότηση του «κινήματος» κατά της συμφωνίας στο Μακεδονικό, για να μην ανοίξει η πόρτα του ΝΑΤΟ για τα Σκόπια, ήταν το κερασάκι στην τούρτα. Λέτε να έπεται η Κύπρος; Το ότι μέχρι και ο Αρχιεπίσκοπος θύμωσε με τα εδώ «κινήματα» δεν αποκλείει τίποτε…
  • Αν βάλει κανείς δίπλα-δίπλα τις εξουσίες που έχει ο δικός μας Πρόεδρος με εκείνες του Τούρκου Προέδρου, του δικού μας είναι σαφέστατα περισσότερες. Και μάλιστα τις απέκτησε με ένα δοτό Σύνταγμα, ενώ ο Ερντογάν τις πέρασε μέσα από δημοψήφισμα και εκλογές. Κανείς, βέβαια, δεν διανοήθηκε να μιλήσει για «νεοσουλτάνο Χριστόφια ή Αναστασιάδη».
  • Επέτειος του πραξικοπήματος του 1974 σήμερα. Οι παλαιότεροι ξέρουμε πως όλος ο κόσμος, πλην ημών, τη θεωρεί εισβολή της Ελλάδας στην Κύπρο, που κατέστησε «νόμιμη» την τουρκική εισβολή. Κακώς, βέβαια, αλλά με το στυγνό διεθνές δίκαιο αυτό συμβαίνει. Κι όμως, φροντίσαμε να θυμόμαστε το πραξικόπημα μόνο μια μέρα τον χρόνο. Κι αυτήν, ούτε καν θέλουμε να θυμόμαστε ποιες νοοτροπίες, συμπεριφορές και ιδεολογίες έφεραν το πραξικόπημα.

 

 

 

 

 

 

 

Oι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευσή τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.

Διαβάστε επίσης:

ΑΠΟΨΗ

Στέκεσαι μακριά και φωνάζεις: «κλείστε τα οδοφράγματα»

ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΣ ΣΤΑΜΑΤΗΣ, 09:30 (τελευταία ενημέρωση 09:30)

ΑΠΟΨΗ

Μια κλωστή... Της Θεανώς Καλαβανά

ΘΕΑΝΩ ΚΑΛΑΒΑΝΑ, 09:17 (τελευταία ενημέρωση 09:17)

ΑΠΟΨΗ

Το Brexit και o Αναστασιάδης ως μάντης κακών

ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ, 18.11.2018

Επιστροφή
στην αρχή