Οι ρίζες του αναθεωρητισμού της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής

ΑΠΟΨΗ /ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ
Η πανηγυρική επικράτηση Ερντογάν στις πρόσφατες εκλογές στην Τουρκία πυροδότησε νέο κύκλο συζητήσεων και πιθανολογιών για τις μελλοντικές κινήσεις του

Η πανηγυρική επικράτηση Ερντογάν στις πρόσφατες εκλογές στην Τουρκία πυροδότησε νέο κύκλο συζητήσεων και πιθανολογιών για τις μελλοντικές κινήσεις του σε θέματα εξωτερικής πολιτικής. Απάντηση δεν μπορεί να δοθεί μόνο στη βάση των προεκλογικών του διακηρύξεων, αλλά έχοντας υπόψη μας τόσο τις εσωτερικές κοινωνικές τάσεις όσο και την ευρύτερη τάση της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής από την εποχή του Προέδρου της Τουργκούτ Οζάλ. Με τα σημαντικά αυτά θέματα ασχολήθηκαν και ασχολούνται αναλυτές διεθνούς κύρους, πλατφόρμες πληροφοριών και δεξαμενές σκέψης.

Οι γεωπολιτικές φιλοδοξίες της Τουρκίας έγιναν σαφείς την περίοδο της λεγόμενης Αραβικής Άνοιξης (2010), όταν ο πρωθυπουργός τότε Ταγίπ Ερντογάν τις είχε διατυπώσει επανειλημμένα. Στόχος του ήταν η δημιουργία μιας τεράστιας σφαίρας τουρκικής επιρροής στις περιοχές της Βορείου Αφρικής, της Μέσης Ανατολής, των Βαλκανίων και του Καυκάσου, που ήταν παλαιότερα τμήματα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Όμως ξένοι γεωπολιτικοί αναλυτές είχαν εντοπίσει τις ηγεμονικές τάσεις της Τουρκίας ήδη από το 2007, εποχή που η χώρα αυτή εθεωρείτο ακόμη από τους δυτικούς ως μοντέλο συγκερασμού του ισλάμ και της δημοκρατίας και συνεπώς αναμενόταν να ακολουθήσει εξωτερική πολιτική με δυτικό προσανατολισμό.

Συγκεκριμένα, ο George Friedman, ιδρυτής της αμερικανικής πλατφόρμας πληροφοριών Stratfor, σε άρθρο του τον Οκτώβριο του 2007 έγραφε ότι η Τουρκία από το 2003 σταδιακά εγκαταλείπει τον δευτερεύοντά της ρόλο στη Μέση Ανατολή, που ήταν αποτέλεσμα της ήττας της στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, και οδεύει σε απεξάρτηση της εξωτερικής της πολιτικής από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το 2003 είχε αρνηθεί συμμετοχή στον αμερικανοβρετανικό πόλεμο στο Ιράκ, διότι πίστευε ότι ενδεχόμενη ανατροπή του Σαντάμ Χουσεΐν θα οδηγούσε σε ενίσχυση της αυτονομίας των Κούρδων του Ιράκ, με συνέπεια την ενδυνάμωση του κουρδικού αλυτρωτισμού στην ίδια την Τουρκία. Η δυτική αυτή επιχείρηση στο Ιράκ αποτέλεσε σημείο καμπής στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις, γιατί οι Τούρκοι συνειδητοποίησαν ότι τα συμφέροντα της Δύσης και της ηγέτιδάς της Αμερικής δεν συμπίπτουν με τα δικά τους, που άπτονται της εθνικής τους ασφάλειας. Επιπλέον, οι Τούρκοι δεν ήθελαν να θεωρηθούν ότι αποτελούν πιόνι στα χέρια της Αμερικής εναντίον μουσουλμανικών χωρών.

Οι ρίζες, όμως, της τάσης χειραφέτησης της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής βρίσκονται ακόμα πιο πίσω, στην εποχή της προεδρίας του Τουργκούτ Οζάλ (1983-1989). Ήταν η εποχή που η Τουρκία αποξενώθηκε από την Ευρώπη, λόγω του πραξικοπήματος του Κενάν Εβρέν το 1980 και ο Οζάλ άρθρωσε έναν διαφορετικό πολιτικό λόγο ως απάντηση, διατυπώνοντας ένα νέο όραμα για την Τουρκία, αφού η πρόσβαση στις ευρωπαϊκές κοινότητες ήταν αδύνατη. Λόγω γεωγραφικής θέσης, είχε πει, η Τουρκία συμμετέχει τόσο στην Ανατολή όσο και στη Δύση και συνεπώς δεν απαιτείται να επιλέξει μεταξύ των δύο. Ενίσχυσε τους οικονομικούς δεσμούς με την τουρκική Ανατολία και το ισλάμ, οραματιζόμενος την Τουρκία ως υπερασπιστή και παράδειγμα του μετριοπαθούς ισλάμ στον μουσουλμανικό κόσμο, δύο δεκαετίες πριν τον Ερντογάν.

Η νέα αυτή πορεία της Τουρκίας έχει ισχυρές ιστορικές και κοινωνικές αφετηρίες. Μπορεί ο ιδρυτής της Τουρκικής Δημοκρατίας Κεμάλ Ατατούρκ (1923) να επέβαλε διά της βίας την εκκοσμίκευση της τουρκικής κοινωνίας, όμως το καταπιεσμένο θρησκευτικό συναίσθημα δεν εξαφανίστηκε. Μαζί με την πληγωμένη αυτοκρατορική υπερηφάνεια ανέμεναν την ευκαιρία να επανέλθουν ξανά στο ιστορικό προσκήνιο, κάτι που έγινε με το τέλος του Ψυχρού Πολέμου το 1991. Τότε η απειλή της Σοβιετικής Ένωσης, εξαιτίας της οποίας η Τουρκία παρέμενε δέσμια της Δύσης, εξαφανίστηκε, η εξέλιξη δε αυτή σταδιακά οδήγησε την Τουρκία να συνειδητοποιήσει τις νέες της δυνατότητες μέσα σε ένα εντελώς νέο γεωπολιτικό περιβάλλον.

Την κατάλληλη, λοιπόν, ιστορική στιγμή εμφανίστηκαν δύο οραματιστές για τη χώρα τους, ο Οζάλ και κατά κύριο λόγο ο Ερντογάν, οι οποίοι μορφοποίησαν ένα νέο όραμα για την Τουρκία που θα την καθιστούσε μεγάλη περιφερειακή δύναμη. Η φάση που διέρχεται σήμερα είναι απλώς μεταβατική, η δε νέα μορφή πολιτεύματος που πέτυχε να εγκαθιδρύσει ο Ερντογάν θα δώσει νέα δυναμική στις φιλοδοξίες του. Εσωτερικές αντιδράσεις υπάρχουν ασφαλώς, όμως καμία μεγάλη δύναμη στην Ιστορία δεν έλυσε πρώτα τα εσωτερικά της προβλήματα και μετά να ακολουθήσει τον δρόμο της.

Για αυτούς τους λόγους δεν πρέπει να έχουμε καμία αμφιβολία για τις κατευθύνσεις της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής, τουλάχιστον για το προβλεπτό μέλλον.

*George.dionyssiou@primehome.com

 

 

 

 

 

Oι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευσή τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.

Διαβάστε επίσης:

ΑΠΟΨΗ

O Καραγκιόζης - θεατής. Και ο σκέτος

ΚΩΣΤΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ, 10:05 (τελευταία ενημέρωση 10:05)

ΑΠΟΨΗ

Η επανάσταση της υπομονής...Του Γιώργου Κακούρη

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΚΟΥΡΗΣ, 15.11.2018

ΑΠΟΨΗ

Η ανυπακοή της Ιταλίας στην Κομισιόν

ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΑΡΕΤΑΙΟΣ, 15.11.2018

Επιστροφή
στην αρχή