Η κριτική σκέψη οδηγεί στη διεκδίκηση

ΑΠΟΨΗ /ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ
Το ερώτημα είναι κατά πόσον μπορεί ρεαλιστικά να υπάρξει κοινωνική δικαιοσύνη σε συνθήκες λειτουργίας της οικονομίας της ελεύθερης αγοράς

Του Χαράλαμπου Προύντζου

Διευθύνοντα Συνέταιρου Προύντζος & Προύντζος ΔΕΠΕ,Πρόεδρου Συμβουλίου Ανοικτού Πανεπιστημίου Κύπρου

Οι έννοιες της οικονομίας και της κοινωνικής δικαιοσύνης έχουν συνειρμικά καταστεί ασυμβίβαστες έννοιες μετά από δεκαετίες παραδοσιακών πολιτικών και ιδεολογικών αφηγημάτων. Από τη μια, η επιρροή του παραδοσιακού αριστερού αφηγήματος, όπως προέκυψε μέσα από τη μεταπολεμική γαλλική πολιτική Ιστορία, όπου η κοινωνική δικαιοσύνη επέρχεται μέσα από τη συλλογική, κολεκτιβιστική διεκδίκηση ατομικών δικαιωμάτων των κοινωνικά ευάλωτων και των εργαζομένων. Από την άλλη, η φιλελεύθερη προσέγγιση ότι η έμφαση στη λειτουργία της ελεύθερης αγοράς οδηγεί στην παραγωγή πλούτου, ο οποίος στη συνέχεια διαχέεται και αναδιανέμεται με δίκαιο τρόπο στην κοινωνία. Στην παρούσα συγκυρία της ταυτόχρονης εμφάνισης ποικίλων κοινωνικών φαινομένων, όπως η άνοδος ακροδεξιών κινημάτων, η αδυναμία διαχείρισης πολλαπλών προσφυγικών ροών και η αύξηση του χάσματος πλουσίων και φτωχών, εύλογα κάποιος θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι οι παραδοσιακές πολιτικές και ιδεολογικές προσεγγίσεις τίθενται εν αμφιβόλω. Και οι δύο προσεγγίσεις δοκιμάστηκαν σε όλο το εύρος τού σύγχρονου κόσμου, με αποχρώσεις και εκφάνσεις.

Λάθος ερώτημα

Το ερώτημα που προβάλλεται είναι κατά πόσον μπορεί ρεαλιστικά να υπάρξει κοινωνική δικαιοσύνη σε συνθήκες λειτουργίας της οικονομίας της ελεύθερης αγοράς. Πρόκειται για παραπλανητικό ερώτημα. Γιατί το ερώτημα τίθεται έχοντας δεδομένη ως υπόθεση εργασίας τη διατήρηση των παραδοσιακών ιδεολογικών και πολιτικών προσεγγίσεων Αριστεράς – Δεξιάς, όχι όμως στο θεωρητικό τους επίπεδο αλλά στη συνέχιση της σημερινής εφαρμογής τους. Η εφαρμογή όμως των παραδοσιακών ιδεολογικών αφηγημάτων είναι αποδεδειγμένα πλέον προβληματική. Η λειτουργία της ελεύθερης αγοράς μέσα σε συνθήκες παγκοσμιοποίησης, παραγνωρίζει συχνά τις ανάγκες ελάχιστης κοινωνικής συνοχής, δυσχεραίνει την επιβίωση μικρομεσαίων επιχειρήσεων, οδηγεί σε ηθικούς και συστημικούς κινδύνους, απειλεί τα ατομικά δικαιώματα, εργασιακά και ιδιωτικότητας.

Σκανδιναβική προσέγγιση

Η κοινωνική δικαιοσύνη, ιδωμένη με τη στενή ματιά της συλλογικής προστασίας εργασιακών ή άλλων ατομικών δικαιωμάτων, οδηγεί σε οικονομικό ανορθολογισμό, γραφειοκρατία, ισοπέδωση της ατομικής αξίας και προοπτικής, κρατισμό, έλλειψη καινοτομίας και δημιουργικότητας. Μια ενδιαφέρουσα προσέγγιση είναι η σκανδιναβική. Στις σκανδιναβικές χώρες, η έννοια της κοινωνικής δικαιοσύνης δεν προσεγγίζεται με όρους συλλογικούς ή οικονομικά φιλελεύθερους. Το σύνολο της κοινωνικής διεργασίας επικεντρώνεται στο άτομο, στον άνθρωπο, στον πολίτη. Η φινλανδική παιδεία π.χ. την οποία άπαντες αναγνωρίζουν και χρησιμοποιούν ως παράδειγμα προς μίμηση, έχει ως πρωταρχικό σκοπό τη δημιουργία κριτικής σκέψης. Η κριτική σκέψη θεωρείται ως το ζωτικό χαρακτηριστικό προκειμένου το άτομο να είναι σε θέση να λαμβάνει αποφάσεις. Και αυτή η προσέγγιση αντανακλάται στο σύνολο της διεργασίας στις σκανδιναβικές χώρες - επαγγελματικής, πολιτικής, κοινωνικής. Το σκεπτικό είναι απλό: δημιουργώντας σκεπτόμενους πολίτες απαμβλύνουμε τις πιθανότητες κοινωνικών στρεβλώσεων και αποδοχής ή προώθησης στρεβλών πολιτικών αφηγημάτων. Αυτό το βασικό συστατικό στοιχείο, δηλαδή η δημιουργία πολιτών με κριτική σκέψη, μειώνει την πιθανότητα προώθησης οικονομικών προσεγγίσεων που αντίκεινται στη λειτουργία της κοινωνικής δικαιοσύνης. Η ερμηνεία της κοινωνικής δικαιοσύνης όμως δεν ταυτίζεται με την αριστερή προσέγγιση, όπως αυτή εξελίχθηκε και εφαρμόστηκε στην ηπειρωτική Ευρώπη. Κάπως έτσι οι σκανδιναβικές χώρες υιοθέτησαν και εφάρμοσαν σχετικά αποτελεσματικά και δίκαια συστήματα υγείας, επένδυσαν στην έρευνα και την καινοτομία, περιόρισαν το κράτος στο απόλυτα αναγκαίο του μέγεθος, εφάρμοσαν την ηλεκτρονική διακυβέρνηση, έδωσαν χώρο στην επιχειρηματικότητα, έκτισαν θεσμούς και μηχανισμούς ελέγχου που έγιναν φόβητρο για όσους επιθυμούσαν την κατάχρηση, την αδιαφάνεια, την ανομία.

Πολιτική βούληση

Η κοινωνική δικαιοσύνη μπορεί να επέλθει μόνον μέσα από την κριτική σκέψη. Η κριτική σκέψη οδηγεί στη διεκδίκηση. Και η διεκδίκηση δεν αφορά μόνον την έννοια της μεγιστοποίησης του εργασιακού ή επιχειρηματικού οφέλους. Επεκτείνεται στη συνειδητοποίηση ότι η κοινωνική δικαιοσύνη επέρχεται μέσα από τη διεκδίκηση του συνόλου των δικαιωμάτων μας ως πολιτών, τα οποία πολλές φορές αντίκεινται στο στενό προσωπικό μας συμφέρον. Και επειδή η συνειδητοποίηση αυτή απαιτεί μια υπέρβαση που πολλές φορές είναι δυσχερής για την ανθρώπινη φύση, απαιτούνται μηχανισμοί ελέγχου και πολιτική βούληση. Πολίτες με κριτική σκέψη οδηγούν συνήθως σε καλύτερες πολιτικές επιλογές και αυξημένη πολιτική λογοδοσία. Άρα, οι πιθανότητες πολιτικής βούλησης επίσης αυξάνονται δεδομένης της πεποίθησης ότι η κοινωνία έχει κουλτούρα κοινωνικής και οικονομικής μεταρρύθμισης, και όχι απορρύθμισης. Η διαδικασία αυτή είναι μακρά και απαιτητική. Όμως συνιστά απαραίτητη προϋπόθεση για κοινωνική δικαιοσύνη, οικονομικό ορθολογισμό και ανάπτυξη.

 

 

Oι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευσή τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.

Διαβάστε επίσης:

ΑΠΟΨΗ

Αλυσοδεμένοι και ηλίθια βολεμένοι

ΚΑΤΙΑ ΣΑΒΒΑ, 11:40 (τελευταία ενημέρωση 11:40)

ΑΠΟΨΗ

Ευρωεκλογές: Θα αλλάξουν τα πράγματα αυτή τη φορά

ΣΕΝΕΡ ΛΕΒΕΝΤ, 10:35 (τελευταία ενημέρωση 10:35)

ΑΠΟΨΗ

Πολιτικά ομιλούντες για τη Δικαιοσύνη και ποιοι πρέπει να παραιτηθούν;

ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ, 09:35 (τελευταία ενημέρωση 09:35)

Επιστροφή
στην αρχή