Η κρίση Τουρκίας - ΗΠΑ σε φάση αποκλιμάκωσης

ΑΠΟΨΗ /ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ

Μπορεί η τρέχουσα ανάλυση στην Κύπρο να διαβλέπει την κρίση ΗΠΑ-Τουρκίας ως παράθυρο ευκαιρίας για κεφαλοποίηση στόχων, ωστόσο δεν αποτελεί πανάκεια.

Με την τουρκική λίρα να σημειώνει ιστορικό χαμηλό έναντι του δολαρίου και του ευρώ και με τη Δαμόκλειο σπάθη των capital controls να κρέμεται πάνω από το τουρκικό τραπεζικό σύστημα, οι σχέσεις Άγκυρας - Ουάσινγκτον εισέρχονται σε μια πολύ ενδιαφέρουσα «ψυχροπολεμική» περίοδο με το αποτέλεσμα της νέας σχέσης που θα προκύψει να περνά μέσα από ένα πλέγμα γεωπολιτικών, οικονομικών και ευρύτερων περιφερειακών ανακατατάξεων. Φυσικά η περίπτωση τόσο του πάστορα Μπράνσον, που κρατείται σε κατ’ οίκον περιορισμό στην Τουρκία όσο και το πάγιο αίτημα έκδοσης, από τις ΗΠΑ, του Φετουλάχ Γκιουλέν -που η Άγκυρα θεωρεί ως τον πρωταίτιο του πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου του 2016- αποτελούν τις «προμετωπίδες» αυτής της κρίσης που δοκιμάζουν το πρεστίζ των δύο χωρών αντίστοιχα. Τα αίτια της κρίσης ωστόσο παραμένουν βαθύτερα αγγίζοντας, εις βάθος, ζητήματα όπως τον ρόλο των τουρκικών τραπεζών ως προς την άρση των αμερικανικών κυρώσεων στο Ιράν, το ρωσοτουρκικό φλερτ των τελευταίων μηνών με φόντο το ρωσικό σύστημα S-400 και την παράδοση των αμερικανικών μαχητικών F-35 και, φυσικά, την τελική έκβαση του Συριακού -ιδίως στο μέτωπο της βορειοδυτικής Συρίας, στο Ίντλιμπ.

 

Διαχείριση κρίσης

Παρά την ολική ρήξη στις σχέσεις που διαβλέπουν, στην πλειοψηφία τους, τα ελληνόφωνα Μέσα, η πραγματικότητα στο... έδαφος μεταξύ των διπλωματικών καναλιών των δύο χωρών κινείται σε πορεία ευρύτερης αποκλιμάκωσης. Μετά την επιβολή κυρώσεων από τις ΗΠΑ σε Τούρκους υπουργούς και την άμεση ανταπάντηση της Άγκυρας, μια αντιπροσωπεία Τούρκων μετέβη στην Ουάσινγκτον στις 8 Αυγούστου προκειμένου να συνομιλήσει απευθείας με τους Αμερικανούς. Επικεφαλής της τέθηκε ο Τούρκος ΥΦΥΠΕΞ Σεντάτ Ονάλ. Παράλληλα η διπλωματική οδός δείχνει να δουλεύει και στο επίπεδο των hostage politics με τις ΗΠΑ να επανεξετάζουν την υπόθεση έκδοσης του Μεχμέτ Χακάν Αττίλα, της τουρκικής κρατικής τράπεζας Halkbank έναντι μιας διαδικασίας επίσπευσης της απελευθέρωσης του πάστορα Μπράνσον (σ.σ. ίσως σε συνδυασμό και με μια σειρά άλλων προσώπων «ενδιαφέροντος» για την Ουάσινγκτον). Στο περιθώριο μάλιστα της συνόδου των χωρών ASEAN, ο Μεβλούτ Τσαβούσογλου συναντήθηκε με τον Αμερικανό ομόλογό του ΥΠΕΞ, Πομπέο σε μια επαφή που χαρακτηρίστηκε από διεθνείς παρατηρητές ως «χαρακτηριστική της αποκλιμάκωσης». Το damage control εδώ θα είναι διαχειρίσιμο για την Τουρκία αλλά με κόστος. Η ανταλλαγή Αττίλα για τον Μπράνσον, πιθανόν μετά τις 12 Οκτωβρίου όπου ο Αμερικανός πάστορας θα βρεθεί ξανά ενώπιον της αμερικανικής δικαιοσύνης, ίσως συνοδευτεί με κυρώσεις των ΗΠΑ προς τη Halkbank - εξέλιξη που με τα δεδομένα της τουρκικής οικονομίας σήμερα θα προσθέσει επιπλέον πιέσεις στον Τούρκο Πρόεδρο Ερντογάν.

 

Το Ίντλιμπ κρίνει τη λίρα

Η κατάσταση στη Συρία θα κρίνει οριστικά την τύχη της τουρκικής οικονομίας. Η ΒΔ Συρία με επίκεντρο το Ίντλιμπ –όπου συγκεντρώνεται η πλειοψηφία των σουνιτικών ενόπλων δυνάμεων που υποστήριξε η Άγκυρα σε επτά χρόνια πολέμου στο Συριακό (συμπεριλαμβανομένης της αλ Κάιντα και της HTS του Τζολάνι -το πρώην μέτωπο αλ Νούσρα) θα αποτελέσει την τελευταία πράξη στο θέατρο του πολέμου με το καθεστώς Άσαντ, αργά ή γρήγορα, να μπει στη διαδικασία πολεμικών επιχειρήσεων για την ανακατάληψή του. Ένα τέτοιο σενάριο ασκεί τεράστια πίεση στην Άγκυρα για μια σειρά λόγων όπως α) την εγκατάλειψη των 12 σημείων ελέγχου που κατέχει ο τουρκικός στρατός μετά την επιχείρηση του Αφρίν, στο πλαίσιο των ζωνών αποκλιμάκωσης της διπλωματικής διαδικασίας της Αστάνα β) επιπλοκές από τη σύμπραξη των κουρδικών δυνάμεων SDF και PYD/YPG τόσο με τις ΗΠΑ όσο και, πλέον, με τον συριακό στρατό, επιπλοκές που σίγουρα θα επηρεάσουν την κόκκινη γραμμή της Τουρκίας για τη δημιουργία μιας buffer zone απέναντι στους Κούρδους και γ) μια στρατιωτική επιχείρηση στο Ίντλιμπ θα προκαλέσει ένα τεράστιο κύμα προσφύγων προς την Τουρκίας που εκτιμάται μεταξύ 2 και 2.5 εκατ. ανθρώπων. Μια τέτοια εξέλιξη δεδομένων των σχεδόν 3.5 εκατ. Σύρων προσφύγων στην Τουρκία θα ασκήσει τεράστιες, πραγματικές πιέσεις στην τουρκική οικονομία που θα δρολομογήσουν σοβαρές εξελίξεις. Τα μηνύματα προς την Τουρκία από τον ίδιο τον ΟΗΕ δείχνουν να λαμβάνουν σοβαρά υπόψη αυτό το ενδεχόμενο. Η πιθανή αναδίπλωση του Ερντογάν στο Ίντλιμπ θα έχει μακροχρόνιες συνέπειες που δεν αγγίζουν μόνο τις σχέσεις ΗΠΑ - Τουρκίας αλλά επηρεάζουν τόσο το Ιράν όσο και τη Ρωσία δημιουργώντας πολλαπλούς τριγμούς στις επιλογές της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής στην ευρύτερη περιοχή.

 

Και η Κύπρος

Μπορεί η τρέχουσα ανάλυση στην Κύπρο να διαβλέπει την κρίση ΗΠΑ - Τουρκίας ως ένα παράθυρο ευκαιρίας για την κεφαλοποίηση στόχων και συμφερόντων της Κύπρου στην περιοχή, ωστόσο αυτό δεν αποτελεί πανάκεια. Οι σχέσεις ΗΠΑ - Κύπρου με φόντο τις εξελίξεις τόσο με τους Ρώσους όσο και με το Κυπριακό θα περάσουν, τις επόμενες εβδομάδες, από μια ενδιαφέρουσα περίοδο εκατέρωθεν αναγνωρίσεων η γενική αίσθηση των οποίων καταδεικνύει πως το timing της αμερικανοτουρκικής κρίσης δεν ωφελεί, μακροπρόθεσμα, τις κυπριακές στρατηγικές επιδιώξεις. Πηγές που μίλησαν στον «Π» αναφέρουν πως ναι μεν θα υπάρχει εκατέρωθεν καχυποψία μεταξύ ΗΠΑ και Τουρκίας ακόμη και μετά τον Οκτώβριο και την έκβαση της υπόθεσης Μπράνσον, ωστόσο «η Τουρκία παραμένει κλειδί για τις ΗΠΑ στην περιοχή για σειρά βασικών, ιστορικά και γεωπολιτικά, λόγων». Το μόνο σίγουρο είναι πως η πίεση των ΗΠΑ για επανέναρξη του διαλόγου στο Κυπριακό έρχεται σε μια περίοδο όπου η οικονομία της Κύπρου βρίσκεται υπό πίεση ενώ το ενεργειακό πλάνο, της Exxon Mobil, στην κυπριακή ΑΟΖ βρίσκεται υπό πλήρη εξέλιξη και συμπίπτει χρονικά με ένα ιστορικό κλείσιμο του Κυπριακού, όπως το γνωρίσαμε, αν δεν υπάρξει λύση-εξέλιξη που αποτελεί και το πιο επαληθεύσιμο σενάριο. Η αμερικανοτουρκική κρίση δεν θα οδηγήσει, σε καμιά περίπτωση, στη σημαντική αναβάθμιση της Κύπρου ή σε σειρά συνεπειών από τα οποία η Λευκωσία θα αποκομίσει συγκλονιστικά οφέλη. Συνεπώς κανείς δεν πρέπει να μπει στη διαδικασία του να θεωρεί την πλήρη διάρρηξη των σχέσεων ΗΠΑ - Τουρκίας ως κάτι δεδομένο. Αν το 2003 το υπεραπλουστευμένο επιχείρημα του ότι «οι ΗΠΑ προσέφεραν στην Τουρκία το σχέδιο Ανάν ως δώρο για τις διευκολύνσεις στο πόλεμο του Ιράκ» κυριάρχησε στα αφηγήματα διαφόρων αναλυτών, ένα αντίστοιχο, 15 χρόνια μετά, αφήγημα του ότι η Κύπρος «θα κερδίσει από την κρίση στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις» αποτελεί απλά την άλλη όψη του νομίσματος της ίδιας παρανόησης. Και δεν αρκεί κανείς να δει πέραν του πιο απλού δεδομένου: Ας κοιτάξει στον χάρτη να δει πού βρίσκεται η Τουρκία.


Επιστροφή
στην αρχή