Η ιστορία δύο διαδικασιών: Κορέα και Κύπρος

ΑΠΟΨΗ /ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ
Και στις δύο περιπτώσεις η σύγκρουση έχει «παγώσει», στην Κορέα από την ανακωχή του 1953 και στην Κύπρο από την τουρκική εισβολή του 1974

Των Κόλιν Ίργουιν και Γιουν Σεονγκ-γουόν*

 

Το κείμενο δημοσιεύθηκε στην κορεατική εφημερίδα «Korea Herald» τη Δευτέρα 21 Μαΐου, πριν την αναβολή της συνόδου ΗΠΑ - Βορείου Κορέας. Ωστόσο, όπως σημείωσε στον «Π» ο δρ Ίργουιν, τα γεγονότα της περασμένης εβδομάδας ενδέχεται να αποδειχθούν ανάλογα των συνεχών ανατροπών όσο συνεχιζόταν η διαδικασία στο Κυπριακό ενόψει του Κραν Μοντανά. Ωστόσο, η επιρροή των ΜΟΕ στην περίπτωση της Κορεατικής Χερσονήσου και οι προοπτικές τους για την Κύπρο δεν μπορούν να υποτιμηθούν μόνο και μόνο επειδή οι ηγέτες απέτυχαν να τα αξιοποιήσουν στη δική μας περίπτωση. 

 

Η κάθε διαδικασία ειρήνευσης είναι διαφορετική όσον αφορά τους λαούς, την Ιστορία, τον γεωγραφικό χώρο, τις αφηγήσεις και το πώς οι εμπλεκόμενοι έφτασαν στη σημερινή κατάσταση αλλά και πώς μπορούν να βγουν από αυτήν. Αυτό ισχύει και για την Κύπρο και την Κορέα, καθώς υπάρχουν ορισμένες ομοιότητες, από τις οποίες θα μπορούσαν και οι δύο χώρες να αντλήσουν μαθήματα για τις ειρηνευτικές τους διαδικασίες.

Και στις δύο περιπτώσεις η σύγκρουση έχει «παγώσει» (frozen conflict), στην Κορέα από την ανακωχή του 1953 και στην Κύπρο από την τουρκική εισβολή του 1974. Ο συντηρητισμός μπορεί να μην σχετίζεται πάντα με την αδιαλλαξία, όμως συντηρητικοί πολιτικοί στην Κύπρο και στην Κορέα μετέτρεψαν τις διαπραγματεύσεις σε μια μακρά παρατεταμένη διαδικασία.

Τόσο η Κύπρος όσο και η Κορέα μοιράζονται σε βορρά και νότο, από την πράσινη γραμμή στην Κύπρο και την αποστρατικοποιημένη ζώνη στην Κορέα. Επίσης, υπήρξε αρκετή οικονομική ανάπτυξη στον νότο και λιγότερη στον βορρά. Ως αποτέλεσμα, και στις δύο περιπτώσεις οι νότιοι πληθυσμοί βλέπουν επιφυλακτικά την επανένωση καθώς η διαδικασία αναμένεται όχι μόνο να λύσει, αλλά και να δημιουργήσει προβλήματα.

Επίσης, οι δύο χώρες δεν μπορούν να πετύχουν την ειρήνη μόνες τους. Η Κύπρος χρειάζεται τη συμφωνία των εγγυητριών δυνάμεων, ενώ η Κίνα και οι ΗΠΑ συμμετείχαν στη συμφωνία ανακωχής για την Κορέα, και για αυτό έχουν σημαντικό ρόλο να παίξουν στην προσπάθεια να δοθεί τέλος στην κορεατική σύγκρουση.

Το 2013 στην ε/κ πλευρά εκλέχθηκε Πρόεδρος Αναστασιάδης, ο οποίος είχε στηρίξει το απορριφθέν σχέδιο Ανάν του 2004. Το 2014 υπογράφτηκε κοινό ανακοινωθέν για επανέναρξη των ειρηνευτικών συνομιλιών και το 2015 εκλέχθηκε στην τ/κ πλευρά ο Μουσταφά Ακιντζί. Φιλελεύθερες ή προοδευτικές δυνάμεις ανέλαβαν την εξουσία και στις δύο Κορέες. Στον νότο ανέλαβε ο Πρόεδρος Μουν Τζε-ιν, ενώ στον βορρά ο ανώτατος ηγέτης Κιμ Γιονγκ-ουν φαίνεται να κινείται στην αντίθεση κατεύθυνση από αυτήν του πατέρα του, Κιμ Γιονγκ-ιλ. Το αποτέλεσμα ήταν η υπογραφή της Διακήρυξης του Πανμουντζόμ στις 27 Απριλίου.

 

Τα ΜΟΕ ως... ευχολόγιο

 

Η διακήρυξη που υπογράφτηκε στην Κύπρο το 2014, ωστόσο, δεν είχε ως αποτέλεσμα την επίτευξη συμφωνίας και η σύγκρουση παραμένει «παγωμένη». Το μέλλον της Κορέας μπορεί να καθοριστεί στη συνάντηση Τραμπ - Κιμ στη Σιγκαπούρη στις 12 Ιουνίου. Η ελπίδα είναι πως η συνάντηση θα είναι πιο επιτυχημένη από την αποτυχημένη διάσκεψη με τη συμμετοχή του ΟΗΕ, της Κύπρου, του Ηνωμένου Βασιλείου, της Ελλάδας και της Τουρκίας στο Κραν Μοντανά της Ελβετίας.

Όμως υπάρχουν ορισμένες πολύ σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο συνόδων και της προετοιμασίας που έγινε ώστε να διασφαλιστεί ένα θετικό αποτέλεσμα. Στην Κύπρο οι ηγέτες απέφυγαν να εφαρμόσουν ένα πρόγραμμα μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης (ΜΟΕ), ενώ στην Κορέα οι ηγέτες έδωσαν μαθήματα που οι Κύπριοι καλό θα είναι να προσέξουν σε σχέση με τα ΜΟΕ, τη δημόσια διπλωματία και την τέχνη της πολιτικής, καταφέρνοντας να μετατοπίσουν τη νοτιοκορεατική κοινή γνώμη σε βαθμό απλησίαστο για τους Ελληνοκύπριους.

Είναι σημαντικό ότι η παράγραφος 7 του κοινού ανακοινωθέντος του 2014 αναφέρει μόνο πως: «Οι πλευρές θα επιδιώξουν να δημιουργήσουν θετικό κλίμα για να εξασφαλίσουν την επιτυχία των συνομιλιών. Δεσμεύονται να αποφεύγουν την απόδοση ευθυνών ή οποιαδήποτε δημόσια αρνητικά σχόλια σχετικά με τις διαπραγματεύσεις. Είναι επίσης προσηλωμένοι στις προσπάθειες να εφαρμοστούν μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης που θα παράσχουν μια δυναμική ώθηση στην προοπτική για μια ενωμένη Κύπρο». Στο κείμενο δεν καθορίζεται κανένα ΜΟΕ και καμιά επίπτωση σε περίπτωση μη συμμόρφωσης. Επρόκειτο για μια ελπίδα και όχι για προϋπόθεση.

 

Μεταστροφή στην Κορέα

 

Από την άλλη, στη Διακήρυξη του Πανμουντζόμ καταγράφονται μια σειρά συγκεκριμένων ΜΟΕ, ενώ δημόσια ανακοινώθηκαν ακόμα περισσότερα ή βρίσκονται στη διαδικασία εφαρμογής. Συγκεκριμένα, η Πιονγκγιάνγκ δέχθηκε να συμμετάσχει στους Χειμερινούς Ολυμπιακούς με τη σημαία μια ενωμένης Κορέας και υποσχέθηκε να κλείσει τον σταθμό πυρηνικών δοκιμών και να αναστείλει τις δοκιμές ενόψει της συνόδου.

Μετά τη συνάντηση, η Σεούλ αφαίρεσε τα μεγάφωνα με τα οποία μετέδιδε προπαγανδιστικά μηνύματα στην άκρη της αποστρατικοποιημένης ζώνης, και στη συνέχεια η Πιονγκγιάνγκ προσάρμοσε την ώρα της σύμφωνα με αυτήν στον νότο. Επίσης δρομολογούνται το ξήλωμα του χώρου πυρηνικών δοκιμών των Μάιο, το μουσικό φεστιβάλ DMZ Peace Train τον Ιούνιο, η επανασύνδεση οικογενειών τον Αύγουστο και η επίσκεψη του Προέδρου Μουν στην Πιονγκγιάνγκ το φθινόπωρο του 2018.

Ακόμα πιο σημαντικός ήταν ο βαθμός στον οποίο μετατοπίστηκε η κοινή γνώμη της Νοτίου Κορέας από το θέαμα και τους συμβολισμούς της συνάντησης του Πανμουντζόμ και τη δημόσια φιλία και καλή βούληση που εξέφρασαν οι δύο ηγέτες. Το αποτέλεσμα ήταν μια αύξηση κατά 50% αυτών που πιστεύουν πως είναι δυνατή η αποπυρηνικοποίηση και η ειρήνευση, από το 14,7% στο 64,7% (σ.σ.: βάσει έρευνας που δημοσιεύθηκε στις 30 Απριλίου 2018).

 

Χάνουν ευκαιρίες οι ηγέτες

 

Ο Πρόεδρος Αναστασιάδης ίσως να μην μπορεί να πετύχει μια τέτοια δραματική μεταστροφή, όμως το μόνο που χρειάζεται να κάνει για να περάσει μια συμφωνία σε δημοψήφισμα είναι να μεταπείσει λιγότερο από το μισό του ποσοστού της κοινής γνώμης που στράφηκε στη λύση στη Νότιο Κορέα. Ο ίδιος και ο Ακιντζί είχαν μια ανάλογη ευκαιρία να παραστούν μαζί σε ορθόδοξη λειτουργία στην κατεχόμενη Αμμόχωστο, την περίοδο του Πάσχα πριν το Κραν Μοντανά. Οι ηγέτες είχαν την ίδια ευκαιρία και φέτος, όμως δεν την εκμεταλλεύτηκαν για να δείξουν πως στο νησί μπορεί να υπάρξει ειρήνη και ένα καλύτερο μέλλον.

Γενικότερα αυτό για το οποίο είναι γνωστές οι ειρηνευτικές διαδικασίες είναι οι συμφωνίες, οι διακηρύξεις και οι συνθήκες που υπογράφονται. Όμως μέσα από το ιστορικό αυτών των δύο διαδικασιών αναδεικνύεται η σημασία της ύπαρξης συμβολικών και ουσιαστικών ΜΟΕ. Με βάση αυτή την εμπειρία, ετοιμάσαμε μια δημοσκόπηση για πιθανά ΜΟΕ στην Κορέα, ελπίζοντας πως κάποια από αυτά θα εφαρμοστούν. Ευτυχώς τα γεγονότα πρόλαβαν τις προσπάθειές μας, με τους Κορεάτες να εφαρμόζουν ΜΟΕ με ρυθμούς που δεν περιμέναμε.

Ανάλογο ερωτηματολόγιο ετοιμάστηκε και για την περίπτωση της Κύπρου (σ.σ.: σχετικό ρεπορτάζ δημοσιεύθηκε προ ημερών στον «Π»). Δυστυχώς οι προτάσεις που περιλαμβάνονται σε αυτό δεν έχουν εφαρμοστεί και η διαδικασία παραμένει στον πάγο. Το Ελληνοτουρκικό Φόρουμ έχει εισηγηθεί την εφαρμογή των συγκεκριμένων ΜΟΕ, όμως η κυπριακή ηγεσία δεν δείχνει να ανταποκρίνεται και ίσως θα ήταν χρήσιμο να παραδειγματιστεί από τους Κορεάτες.

Δεδομένων των πιο πάνω, ίσως να είναι καιρός για το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών και τις εγγυήτριες δυνάμεις να ζητήσουν από τους Κύπριους να εφαρμόσουν μια σειρά ουσιαστικών ΜΟΕ προτού στηρίξουν νέο γύρο συνομιλιών και μια νέα σύνοδο. Οι Κορεάτες θα πρέπει να συνεχίσουν αυτό που κάνουν μέχρι τώρα. Καθώς δεν θα είναι εύκολο να εφαρμοστούν όσα ενδεχομένως θα συμφωνηθούν στη Σιγκαπούρη στις 12 Ιουνίου, αν βεβαίως πραγματοποιηθεί η συνάντηση, η τακτική των ΜΟΕ έχει ένα σημαντικό ρόλο να παίξει τους επόμενους μήνες και χρόνια.

 

*Ο δρ Ίργουιν είναι ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Λίβερπουλ και ο δρ Γιουν διδάσκει στο Πανεπιστήμιο του Σέφιλντ. Και οι δύο είναι πολιτικοί επιστήμονες με ειδίκευση στα θέματα ειρηνευτικών διαδικασιών

 

Μετάφραση - Επιμέλεια: Γιώργος Κακούρης

 

Oι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευσή τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.

Διαβάστε επίσης:

ΑΠΟΨΗ

Είμαστε Κοινωνία Ζωoφίλων; (Του Χριστόδουλου Μαυρουδή)

Πολίτης News, 16:21 (τελευταία ενημέρωση 16:21)

ΑΠΟΨΗ

Βόρεια Μακεδονία vs (νότιος) #Pellotopos

ΚΩΣΤΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ, 11:15 (τελευταία ενημέρωση 11:15)

ΑΠΟΨΗ

Κύπρος και γεωπολιτικές αλλαγές στην Αν. Μεσόγειο

Πολίτης News, 18.06.2018

Επιστροφή
στην αρχή