Οι γκρίζες ζώνες του προσφυγικού και η Κύπρος

ΑΠΟΨΗ /ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ

Οι «28» κατέληξαν τελικά στη δημιουργία «περιφερειακών πλατφορμών» για την αποβίβαση μεταναστών που επιχειρούν μέσω της Μεσογείου να φθάσουν στην ΕΕ

Με μια συμφωνία, στη λογική της διάσπασης της «κουτσής ομοφωνίας» των «27» της Συνόδου Κορυφής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, σε επιμέρους διμερείς συμφωνίες επετεύχθη προχθές στις Βρυξέλλες ένας οδυνηρός συμβιβασμός για το ζήτημα του μεταναστευτικού –εν μέσω σοβαρών πιέσεων της Ιταλίας προς τις Βρυξέλλες και το Βερολίνο, αλλά και με την «απειλή» διάσπασης του γερμανικού στρατοπέδου, στη δεύτερη περίπτωση, λόγω των πιέσεων των Γερμανών Χριστιανοκοινωνιστών (CSU) προς την καγκελάριο Μέρκελ. H λογική του Βερολίνου και των σκληρών της ΕΕ («4 του Βίζενγκραντ») συγκρούστηκαν για ακόμη μία φορά με τον ευρωπαϊκό Νότο, με την περίπτωση της Ιταλίας, αυτή τη φορά, λόγω της νέας κυβέρνησης Σαλβίνι στη χώρα, προκειμένου να μην σκάσει η βόμβα του μεταναστευτικού στη χέρια τους. Στους διαδρόμους της Κομισιόν και του Συμβουλίου, έμπειροι διπλωμάτες στην ΕΕ ανέφεραν στον «Π» πως το γεγονός πως η ευρωπαϊκή ηγεσία ασχολήθηκε με το μεταναστευτικό το… 2018, μία χρονιά που δεν υπάρχουν οι ανθρώπινες ροές προς την Ευρώπη του 2016 ή ο κόσμος που πνίγονταν μαζικά σε Ιταλία και Ελλάδα, αποτελεί και τη μεγαλύτερη παραδοξότητα. Την παραδοξότητα στην οποία βρίσκεται συνολικά η ΕΕ στη σκιά του Brexit, της ανόδου από την Αυστρία μέχρι την Ιταλία και την Ουγγαρία σκληρών ακροδεξιών και λαϊκιστικών ηγεσιών, αλλά και μίας γερμανικής πολιτικής ηγεσίας που αυτή τη φορά δεν την απειλεί κάποιος… Βαρουφάκης, αλλά οι ίδιές της οι όμορες (εκ Βαυαρίας) δυνάμεις.

Η Τουρκία στο επίκεντρο

Στο κείμενο των συμπερασμάτων μετά από 20 ώρες διαβούλευσης αναφέρεται χαρακτηριστικά πως «…η συμφωνία επανεισδοχής ΕΕ-Τουρκίας και οι διμερείς συμφωνίες επανεισδοχής πρέπει να εφαρμοστούν πλήρως, χωρίς διακρίσεις, προς όλα τα κράτη μέλη». Την Άγκυρα, ειδικότερα, την περιμένουν 3 δισ. ευρώ, αρκεί να δεσμευτεί ότι θα μηδενίσει τις ροές προς την Ελλάδα, δηλαδή να σεβαστεί τη συμφωνία που υπάρχει με την ΕΕ. Παρεμφερή κίνητρα δίνονται και σε χώρες όπως το Μαρόκο προκειμένου να συγκρατήσουν τις ανθρώπινες ροές. Το ερώτημα που προκύπτει ωστόσο και έχει ιδιαίτερη βαρύτητα είναι κατά πόσον η Ελλάδα θα κληθεί να φτιάξει χώρους υποδοχής τύπου Αμυγδαλέζας ή Μόριας –που τα τελευταία χρόνια χαρακτηρίστηκαν ως η ντροπή της Ευρώπης.  Όσοι δικαιούνται άσυλο θα διαμοιράζονται στην ΕΕ, όμως το κοινό ανακοινωθέν διευκρινίζει ότι και αυτό θα γίνεται εθελοντικά. Δηλαδή χώρες όπως η Ουγγαρία, Τσεχία, Πολωνία, Σλοβακία και η Αυστρία δεν έχουν υποχρέωση να δεχτούν πρόσφυγες. Αυτή είναι και η πρακτική των χωρών αυτών σήμερα. Τι θα γίνεται, λοιπόν, με τους ανθρώπους αυτούς; Θα επιστρέφουν στην πρώτη χώρα υποδοχής, δηλαδή σε Ελλάδα και Ιταλία; Σε κάθε περίπτωση ωστόσο ο ρόλος της Τουρκίας παραμένει κλειδί. Μία χώρα με 3,5 εκατ. πρόσφυγες στο έδαφός της, που θεωρητικά κάθε φορά που η γεωπολιτική ατζέντα της σχέσης Άγκυρας-ΕΕ δοκιμάζεται θα μπορούσε να ανοιγοκλείνει την… κάνουλα. Για την Ελλάδα, μία επιμέρους συμφωνία με το Βερολίνο, όπως όλα δείχνουν πως έχει δρομολογηθεί, ίσως να έβαζε τη χώρα σε μία λογική δημιουργίας ενός de facto Σένγκεν. Κάτι που στις Βρυξέλλες ο «Π», σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, αντιλαμβάνεται ότι προσπαθεί να αποφύγει η Αθήνα.

Τέτοια εποχή, τέτοια λόγια

Οι «28» φαίνεται ότι κατέληξαν τελικά στη δημιουργία «περιφερειακών πλατφορμών» για την αποβίβαση μεταναστών που επιχειρούν μέσω της Μεσογείου να φθάσουν στην ΕΕ: «Για να αντιμετωπιστεί οριστικά το επιχειρηματικό μοντέλο των διακινητών και να αποτραπεί έτσι η τραγική απώλεια ζωών, είναι αναγκαίο να εξαλειφθεί το κίνητρο να ξεκινούν (οι πρόσφυγες και οι μετανάστες) επικίνδυνα ταξίδια. Αυτό απαιτεί μία νέα προσέγγιση βάσει κοινών ή συμπληρωματικών δράσεων μεταξύ των κρατών μελών για την αποβίβαση όσων διασώζονται σε επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης. Σε αυτό το πλαίσιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί το Συμβούλιο και την Επιτροπή να διερευνήσουν γρήγορα την ιδέα περιφερειακών πλατφορμών αποβίβασης (disembarkation platforms) σε στενή συνεργασία με σχετικές τρίτες χώρες, καθώς και την Ύπατη Αρμοστεία για τους Πρόσφυγες του ΟΗΕ και τον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης. Τέτοια κέντρα πρέπει να λειτουργούν διαχωρίζοντας τις καταστάσεις κατ’ άτομο, με πλήρη σεβασμό του διεθνούς δικαίου». Ο κίνδυνος που ελλοχεύει εδώ, σε αυτή την πολιτική συγκυρία εντός της Ευρώπης, είναι αυτά τα περιφερειακά κέντρα αποβίβασης να μετατραπούν σε… Γκουαντανάμο –με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Η συγκυρία μάλιστα στο μέτωπο της Λιβύης, όπου οι συγκρούσεις σε τρία κατακερματισμένα στρατόπεδα στη χώρα συνεχίζονται, καταδεικνύει και τις προτεραιότητες των Βρυξελλών, με τους Ευρωπαίους ηγέτες να αφήνουν εκτός κάδρου την Ελλάδα, εστιάζοντας, και λόγω συγκυρίας, στην Ιταλία. Ωστόσο αυτό που καθίσταται σαφές είναι πως η φιλοσοφία και η πρακτική του Δουβλίνου (Κανονισμού) θα πρέπει να αναθεωρηθεί στη βάση της αλληλεγγύης και της συνευθύνης, πράγμα που σημαίνει ότι θα αποτελέσει μεγάλο ζήτημα πολιτικών διεργασιών μετά τις ευρωεκλογές του 2019.

 Και η Κύπρος

Η Κύπρος μπορεί να μην επηρεάστηκε άμεσα από τις προσφυγικές ροές τα τελευταία χρόνια λόγω ιδιαιτεροτήτων (Σένγκεν, κατοχή, κ.ο.κ.), ωστόσο η γειτνίασή της με την Τουρκία και τη Συρία –όπου τους επόμενους μήνες μια αναζωπύρωση του πολέμου ιδίως στο ΒΔ μέτωπο του Ίντλιμπ θα μπορούσε να προκαλέσει μια προσφυγική κρίση σχεδόν ενός εκατομμυρίου ανθρώπων που οποιαδήποτε κατεύθυνσή τους προς την Κύπρο, σε μεγάλους αριθμούς, θα καθιστούσε την ανθρωπιστική της διαχείριση αδύνατη για τις δυνατότητες της Κυπριακής Δημοκρατίας. Σε κάθε περίπτωση η Κύπρος οφείλει να βρει τους τρόπους εκείνους προκειμένου αφενός να καταστήσει σαφές πως μια συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας για το προσφυγικό που θα τηρείται στο ακέραιο από την Άγκυρα είναι προς όφελος ολόκληρης της Ευρώπης και αφετέρου να βρει εκείνους τους τρόπους, σε ευρωπαϊκό και περιφερειακό επίπεδο, ώστε να αναδείξει, τον ευρωπαϊκό της ρόλο στην περιοχή, σε μία συγκυρία μάλιστα που οι αναταράξεις στο προσφυγικό δεν αποκρυσταλλώνουν μόνο τη σύγκρουση Βορρά-Νότου, αλλά έχουν μετουσιωθεί και σε ένα επικίνδυνο πολιτικό αφήγημα για ολόκληρη την ενότητα του ευρωπαϊκού οικοδομήματος.

*Twitter: @JohnPikpas

 


Επιστροφή
στην αρχή