Η έννοια των χαμένων ευκαιριών του Κυπριακού

ΑΠΟΨΗ /ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ
Το ζήτημα των χαμένων ευκαιριών στο Κυπριακό είναι άμεσα συνδεδεμένο με το ζήτημα της ανεπάρκειας της πολιτικής ηγεσίας των Ελληνοκυπρίων

Στην ανθρώπινη ιστορία, ελάχιστα γεγονότα και καταστάσεις έχουν τον χαρακτήρα του αναπόφευκτου ή της αναγκαιότητας. Μπορεί το παρελθόν να μην είναι δεδομένο, επειδή ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι το ερμηνεύουν μπορεί να αλλάξει, αλλά είναι αδιαμφισβήτητα τετελεσμένο. Το γεγονός, όμως, ότι είναι τετελεσμένο δεν σημαίνει ότι το παρελθόν πρέπει να θεωρηθεί αναπόφευκτο - δεν σημαίνει, αν προτιμάμε, ότι το παρελθόν δεν θα μπορούσε να είχε εξελιχθεί διαφορετικά. Εξετάζοντας έτσι το παρελθόν, συνειδητοποιούμε ότι είναι γεμάτο από πιθανότητες που δεν πραγματοποιήθηκαν ποτέ, αλλά που θα μπορούσαν να είχαν πραγματοποιηθεί, αν κάποιες συγκυρίες και κυριότερα η στάση κάποιων ανθρώπων ήταν διαφορετικές. Αυτή η διάσταση του παρελθόντος, ότι δηλαδή θα μπορούσε να ήταν διαφορετικό, συνδέεται βεβαίως με τον γενικότερο χαρακτήρα της ανθρώπινης συμπεριφοράς, αλλά και με το ζήτημα της ανθρώπινης ελευθερίας. Η ανθρώπινη συμπεριφορά δεν μπορεί να εξηγηθεί νομοτελειακά, ως κάποιου είδους αναγκαία αντίδραση σε δομικές συνθήκες, αλλά περιλαμβάνει πάντοτε και ενσυνείδητες επιλογές.

Αν εστιάσουμε το ενδιαφέρον στην εθνοτική σύγκρουση στην Κύπρο, μπορούμε κάλλιστα να φανταστούμε ότι τα πράγματα στο νησί θα μπορούσαν να είχαν εξελιχθεί διαφορετικά και ότι δεν υπάρχει καμιά αναγκαιότητα στην τωρινή εθνοτική αντιπαλότητα. Είναι από αυτήν την οπτική γωνία που μπορούμε να μιλήσουμε για χαμένες ευκαιρίες στο Κυπριακό και αυτό, φυσιολογικά, είναι κάτι που αρνείται πεισματικά ο εθνικιστικός λόγος. Για τους εθνικιστές, και αυτό ισχύει για όλους τους ιδεολόγους, η ιστορία έχει τον χαρακτήρα της νομοτέλειας και επομένως δεν μπορούμε ποτέ να μιλάμε για χαμένες ευκαιρίες.

Το ζήτημα των χαμένων ευκαιριών στο Κυπριακό είναι άμεσα συνδεδεμένο με το ζήτημα της ανεπάρκειας της πολιτικής ηγεσίας των Ελληνοκυπρίων. Αν υπήρχαν πραγματικοί ή υπεύθυνοι ηγέτες, θα εκμεταλλεύονταν τις ευκαιρίες που υπήρχαν, και, αντίστροφα, το γεγονός ότι οι ευκαιρίες έμειναν ανεκμετάλλευτες, καταδεικνύει ακριβώς την έλλειψη αποτελεσματικής ηγεσίας. Η ανάλυση, όμως, πρέπει να γίνει πιο συγκεκριμένη, οπότε ας επικεντρώσουμε το ενδιαφέρον σε κάποιες από τις θεωρούμενες χαμένες ευκαιρίες στην ιστορία του κυπριακού ζητήματος. Η πρώτη χαμένη ευκαιρία ήταν η λεγόμενη Διασκεπτική, η αποτυχία της οποίας κατέδειξε ότι οι Ελληνοκύπριοι δεν ήταν πρόθυμοι για κανέναν συμβιβασμό. Αν δέχονταν τότε να συζητήσουν κάποιαν αρχική μορφή αυτοκυβέρνησης που θα οδηγούσε σταδιακά στην ανεξαρτησία, πιθανόν η αντιπαράθεση ανάμεσα στις δύο κοινότητες να είχε αποφευχθεί ή, τουλάχιστον, να μην είχε λάβει την ένταση και τις διαστάσεις που κατέληξε να έχει. Οι Ελληνοκύπριοι, όμως, ήταν ανένδοτοι και δεν μπορούσαν να δεχθούν τίποτα λιγότερο από την ένωση με την Ελλάδα. Η πιο σημαντική, όμως, χαμένη ευκαιρία ήταν η ανεξαρτησία του 1960. Αν η ηγεσία των Ελληνοκυπρίων, και αναφέρομαι πρωτίστως στον Μακάριο, επεδείκνυε έναν στοιχειώδη σεβασμό στην κυπριακή ανεξαρτησία, πιθανόν το καθεστώς του '60 να μπορούσε να είχε λειτουργήσει. Για να το θέσω αλλιώς, δεν ήταν αναπόφευκτο ότι το καθεστώς του 1960 θα κατέρρεε. Αν ο Μακάριος πολιτευόταν ως Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας και όχι αποκλειστικά ως ο ηγέτης των Ελληνοκυπρίων, πιθανόν τα πράγματα να είχαν εξελιχθεί διαφορετικά. Άλλη χαμένη ευκαιρία ήταν η συμφωνία που θα μπορούσε να είχε επιτευχθεί στις αρχές της δεκαετίας του 1970 και από την οποία ο Μακάριος τελικά υπαναχώρησε, έστω και αν ικανοποιούσε τα πλείστα αιτήματα των Ελληνοκυπρίων. Άλλη χαμένη ευκαιρία ήταν το λεγόμενο καναδο-αμερικανο-βρετανικό σχέδιο του 1979, το οποίο ο Σπύρος Κυπριανού απέρριψε για να μην χάσει την υποστήριξη του ΑΚΕΛ που, ακολουθώντας την πολιτική της Σοβιετικής Ένωσης, θεώρησε ότι το σχέδιο ήταν προϊόν του δυτικού ιμπεριαλισμού.

Περί χαμένης ευκαιρίας, βεβαίως, μπορεί να γίνει λόγος και στην περίπτωση του σχεδίου Ανάν, της μοναδικής συνολικής πρότασης για επίλυση του Κυπριακού που κατατέθηκε ποτέ. Ο Πρόεδρος Παπαδόπουλος διαπραγματεύτηκε το σχέδιο με κακή πίστη, καθιστώντας το εξαρχής σαφές ότι δεν επρόκειτο ποτέ να αποδεχθεί καμιάν συμφωνία. Ακόμα και με αυτό το δεδομένο, όμως, τα πράγματα θα μπορούσαν να είχαν εξελιχθεί διαφορετικά, αν το ΑΚΕΛ πολιτευόταν υπεύθυνα και ήταν συνεπές στις διαχρονικές του δηλώσεις περί στήριξης μιας ομοσπονδιακής λύσης. Η τοποθέτηση του ΟΧΙ για να στηριχτεί το ΝΑΙ ήταν μια από τις πιο ανεύθυνες πολιτικές αποφάσεις που πάρθηκαν ποτέ από το ΑΚΕΛ και η ωμή αλήθεια είναι ότι το ΑΚΕΛ πολιτεύτηκε με αυτόν τον τρόπο αποκλειστικά για σκοπούς μικροπολιτικής σκοπιμότητας. Αντίθετα, η στάση του Νίκου Αναστασιάδη έναντι του σχεδίου Ανάν είναι ένα από τα λίγα παραδείγματα υπεύθυνης ηγεσίας που έχει να επιδείξει η ελληνοκυπριακή κοινωνία και είναι πραγματικά να διερωτάται κανείς: τι απέγινε ο Αναστασιάδης του 2004;

Oι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευσή τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.

Επόμενο άρθρο:

Αφιέρωμα

Για το facebook: σιγά τα λάχανα

Όπως συμβαίνει με πολλές αποφάσεις των περισσότερων ανθρώπων, η απόφαση να ανοίξω λογαριασμό στο facebook δεν ήταν απόφαση που ελήφθη μετά σκέψη

04 / 06
Επιστροφή
στην αρχή