Η δραματική μείωση των ποσοστών του ΑΚΕΛ και μια ιδεολογική συζήτηση

ΑΠΟΨΗ /ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ

Ο Γιάννης Ιωάννου, μέσα από την ανάλυσή του, παραθέτει την άποψή του για το τι πήγε στραβά στο ΑΚΕΛ και πώς μειώθηκαν τόσο δραματικά τα ποσοστά του.

Μια εβδομάδα μετά τις βουλευτικές εκλογές η εικόνα της απόδοσης των κυπριακών κομμάτων μπορεί να αποτιμηθεί ψυχραιμότερα. Η αναμέτρηση της 22ας Μαΐου ήταν ένα γερό χαστούκι για την κυπριακή εκδοχή του δικομματισμού και ταυτόχρονα προσδίδει στη σύνθεση της νέας Βουλής των Αντιπροσώπων την εικόνα του κατακερματισμού. Δύο «νέα-παλιά κόμματα» (Αλληλεγγύη/Θεοχάρους - Συμμαχία Πολιτών/Λιλλήκας) «ανοίγουν» την ιδεολογική παλέτα του Κέντρου (με κυρίαρχο χαρακτηριστικό τον απορριπτισμό) ενώ παράλληλα η είσοδος του ΕΛΑΜ στη Βουλή, ενός κόμματος με νεο-εθνικιστικά χαρακτηριστικά αλλά με ιδεολογική καταβολή στη νεοναζιστική Χρυσή Αυγή της Ελλάδας, σηματοδοτεί την ευθυγράμμιση της Κύπρου με την κυρίαρχη τάση ανόδου της Ακροδεξιάς σε ολόκληρη την Ευρώπη (Χρυσή Αυγή στην Ελλάδα, Jobbik στην Ουγγαρία, Λεπέν στη Γαλλία, Pegida στη Γερμανία, FPO στην Αυστρία κ.ο.κ). Στις εκλογές της 22ας Μαΐου ωστόσο το ΑΚΕΛ υπέστη, με διαφορά, τη μεγαλύτερη καθίζηση. Αν δούμε όλη την κατανομή εκ δεξιών προς τα αριστερά, ΔΗΣΥ, ΑΚΕΛ, ΔΗΚΟ και ΕΔΕΚ (τα τέσσερα «παραδοσιακά» κόμματα που υπάρχουν σταθερά από τα τέλη της δεκαετίας του ’70 κι από τις εκλογές του 1981) αντιλαμβανόμαστε άμεσα τις απώλειες. Ωστόσο, το -7,1% του ΑΚΕΛ σε αυτή την κάλπη ξεχωρίζει. Οι λόγοι για τους οποίους 41.967 ψηφοφόροι (ποσοστό 32,67% στις εκλογές του 2011) του ΑΚΕΛ δεν επέλεξαν, αυτή τη φορά, το ιστορικό αριστερό κόμμα της Κύπρου είναι πολλοί και διάφοροι – και συνδέονται με ένα πλέγμα οικονομικών, διοικητικών, ιδεολογικών και συμπεριφορικών λόγων.

Συνεχής πτώση

Το ΑΚΕΛ βρίσκεται σε πτωτική πορεία σύμφωνα με τους αριθμούς. Από το 2011 κι εντεύθεν, το ΑΚΕΛ έχασε 37.070 (ποσοστό -8,37%) ψηφοφόρους στις ευρωεκλογές του 2014 και 41.967 (ποσοστό -7,1%) ψηφοφόρους στις βουλευτικές της 22ας Μαΐου. Η πτώση αυτή δεν μπορεί να συγκριθεί με κανενός άλλου κόμματος και αναπόφευκτα προβληματίζει δεδομένης τόσο της αποχής στην Κύπρο όσο και των ειδικών χαρακτηριστικών του εκλογικού σώματος. Κυρίως όμως δημιουργεί ερωτηματικά για το πώς, το ένα εκ των δύο ιστορικότερων κομμάτων, στην Κύπρο προσλαμβάνει αυτήν τη συρρίκνωση, την αφομοιώνει και θα την διαχειριστεί στο άμεσο μέλλον.

Η μάχη του Κέντρου

Στις εκλογές του Μαΐου, το ΑΚΕΛ φαίνεται ότι έχασε μια μερίδα ψηφοφόρων που ανήκουν σε αυτό που ορίζεται στην Κύπρο ως «Κέντρο». Η πολιτική έννοια του Κέντρου στην Κύπρο είναι, όπως χαρακτηριστικά τονίζει και στο έργο του ο Hubert Faustmann, «ακαθόριστη». Ωστόσο τα τελευταία χρόνια και υπό το βάρος του Κυπριακού, ιδίως μετά το 2004, μια μεγάλη μερίδα Κυπρίων ψηφοφόρων, μικρομεσαίων, υψηλού ή ανώτατου μορφωτικού επιπέδου, ρέπει προς την κεντροαριστερά ή την κεντροδεξιά προτάσσοντας μια ιδεολογία που μπορεί να περιλαμβάνει ιδεολογικά χαρακτηριστικά που ξεκινούν από παραδοσιακές αριστερές αφετηρίες και καταλήγουν σε ένα σύγχρονο δυτικό φιλελευθερισμό. Κοινός τόπος αυτών των πολιτών είναι η παγιωμένη αντίληψη περί επίτευξης λύσης στο Κυπριακό. Είναι η μεγάλη βάση του νέου μέσου Κύπριου πολίτη με χαρακτηριστικά προοδευτικότητας που αν και ιστορικά μπορεί να μην έλκει την καταγωγή του από το ΑΚΕΛ (ή το ΚΚΚ παλιότερα) συγκροτεί μια νέα αστική τάξη η οποία δεν γοητεύεται από τον λαϊκισμό του Χαμπουλλά ή τις «οδηγικές» ατασθαλίες του κ. Θεμιστοκλέους. Τους εν λόγω ψηφοφόρους το ΑΚΕΛ δείχνει να μην τους γοητεύει πια. Όχι γιατί αναφορικά με το κριτήριο του Κυπριακού δεν μπορεί να τους πείσει για κάτι το οποίο έτσι κι αλλιώς φέρει ιστορικά, τη στήριξη μιας λύσης και την επανένωση της Κύπρου, αλλά διότι στα υπόλοιπα (οικονομία, σύγχρονο ιδεολογικό στίγμα κ.ο.κ.) δείχνει να μην μπορεί να… παραδώσει. Ο Faustmann από την εποχή του ’90 επισημαίνει την «ενδιαφέρουσα συζήτηση» περί μετασχηματισμού του ΑΚΕΛ σε ένα σύγχρονο κεντροαριστερό κόμμα. Το ενδιαφέρον είναι πως από την εποχή εκείνη, αμέσως μετά την πτώση του υπαρκτού σοσιαλισμού, το ΑΚΕΛ «έσπασε» το παραδοσιακό ταμπού περί μη κατάληψης της εξουσίας – ένα ξεκάθαρο κατάλοιπο εποχών ψυχροπολεμικών. Κυβέρνησε και κρίθηκε, μέχρι την επόμενη διακυβέρνησή του, γι’ αυτό.

Η διακυβέρνηση Χριστόφια

Η κριτική στη διακυβέρνηση Δημήτρη Χριστόφια μπορεί να ιδωθεί από πολλά πλέγματα. Ο κ. Χριστόφιας, όπως κάθε Πρόεδρος της ΚΔ, διέπραξε σφάλματα. Το σημαντικότερο όμως σφάλμα του θα μπορούσε να χαρακτηριστεί κι ως σφάλμα τακτικής, χαμένου timing και ιδεολογικής κατασκευής ενός πολιτικού επιχειρήματος, που όπως αποδεικνύεται δεν συνάδει με τον τρόπο πρόσληψης του μέσου Κύπριου ψηφοφόρου. Αυτό το σφάλμα εδράζεται στη μη συμφωνία με την ΕΕ ενός προγράμματος διάσωσης της κυπριακής οικονομίας, σε μια περίοδο μάλιστα που η προσαρμογή θα ήταν ηπιότερη. Τουναντίον, οι εκλογές του 2013, και η διαφαινόμενη ήττα του υποψηφίου του ΑΚΕΛ κ. Μαλά, προετοίμασε μια στρατηγική μετάβασης της κυπριακής κοινής γνώμης στο δίπολο «μνημονιακοί vs αντιμνημονιακοί», με την Αριστερά στην Κύπρο να διεκδικεί τη διαλεκτική καθαρότητα της πρώτης διάστασης αυτού. O Hubert Faustmann εύστοχα στo επιστημονικό του έργο για την Κύπρο διαπιστώνει ότι η κυπριακή κοινωνία προτιμάει τις πελατειακές σχέσεις και τις προσωποπαγείς ηγεσίες παρά την ιδεολογικοποίηση της πολιτικής. Κι αυτό διότι σε γενικές γραμμές και υπό το βάρος της εξωτερικής απειλής (κατοχή) παρέμεινε μια συνεκτική κοινωνία. Μια μικροκοινωνία και βάσει μεγεθών. Το μνημονιακό και αντιμνημονιακό μέτωπο στην Κύπρο είναι μια συζήτηση που μάλλον απασχολεί τις εξελίξεις στην Ελλάδα παρά μια πραγματική ιδεολογική αντιπαράθεση. Κι ενώ τα προβλήματα της οικονομίας στην Κύπρο έβαλαν το νησί σε μνημόνιο κι εξακολουθούν να παραμένουν (ανεργία, ρυθμοί ανάπτυξης κ.ο.κ.) το ΑΚΕΛ απέτυχε να «σχετικοποιήσει» τη ρίζα τους προκειμένου να βρει σοβαρές λύσεις, αλλά προτίμησε να τα ιδεολογικοποιήσει. Ένα λάθος παρεμφερές με τη διαλεκτική της πρώτης εκλογής του Έλληνα πρωθυπουργού Τσίπρα, και του ΣΥΡΙΖΑ, στην εξουσία που ωστόσο στην περίπτωση της Ελλάδας αποσοβήθηκε μετά τις εκλογές του Σεπτεμβρίου του 2015 υπό το βάρος των καταιγιστικών εξελίξεων (αλλά και λόγω έλλειψης εναλλακτικής πολιτικής πρότασης).

Αντί επιλόγου

Το ΑΚΕΛ βρίσκεται σε μια ενδιαφέρουσα μεταβατική φάση στην οποία θα κληθεί να λάβει αποφάσεις για το μέλλον του ως ένα από τα δύο μεγαλύτερα κόμματα στη Κύπρο. Οι απώλειές του στις πρόσφατες εκλογές είναι μεγάλες. Η πρόκληση όμως βρίσκεται μπροστά. Ιδίως σε περίπτωση αποτυχίας στην εξεύρεση λύσης στο Κυπριακό, όπου το παράδειγμα πλέον θα μετατοπιστεί προς τις εκλογές του 2018. Σε αυτές το ΑΚΕΛ οφείλει να βρει υποψήφιο ή να στηρίξει κάποιον. Εξ ορισμού οι επιλογές του δεν είναι τεράστιες και η πολιτική του συμπεριφορική θα κρίνει το αυτονόητο: Μπορεί το ΑΚΕΛ, ένα κόμμα με ιστορία, δεδομένες αξίες και πλούσια προσφορά στην Κύπρο να μετεξελιχθεί σε ένα σύγχρονο κεντροαριστερό κόμμα ή ο αυτοπεριορισμός σε ιδεολογικές αγκυλώσεις (με την παράλληλη λογική ενός σοσιαλδημοκρατικού κόμματος δυτικού τύπου) θα μειώσει περαιτέρω τα ποσοστά του; H Αριστερά στην Ευρώπη δεν βρίσκεται σε υποχώρηση μόνο εξαιτίας των επιλογών της αλλά και εξαιτίας της αδυναμίας της να καλύψει το εκκωφαντικό κενό της ιστορικής σμίκρυνσης των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων. Και στην Κύπρο με εξαίρεση τον ΔΗΣΥ και το ΑΚΕΛ, οτιδήποτε ανάμεσα στην ιδεολογική κατάτμηση των κομμάτων φαντάζει κατακερματισμένο, για να μην πούμε… γραφικό.

 

*Twitter: @JohnPikpas


Επιστροφή
στην αρχή