Η διαδρομή Σίβας - Ερζουρούμ είναι ίσως η πιο όμορφη της Τουρκίας

ΕΙΔΗΣΕΙΣ /ΔΙΕΘΝΗ

«Περιμένοντας μέσα στο ακινητοποιημένο αυτό τρένο, στο μυαλό μου ήρθαν όσα είχα παλαιότερα διαβάσει για τις κακουχίες που είχαν υποφέρει Ρωμιοί...

ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΤΟΥΡΚΙΑ
ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΑΡΕΤΑΙΟΣ


Ο ποταμός «Κizilirmak», ο κόκκινος ποταμός, «Άλυς» στην αρχαιότητα, συνοδεύει το τρένο μου για ώρες. Η διαδρομή από το Σίβας στο Ερζουρούμ, τη βυζαντινή Θεοδοσιούπολη, είναι ίσως η πιο όμορφη σιδηροδρομική διαδρομή της Τουρκίας. Ο ποταμός, πότε δεξιά πότε αριστερά από το τρένο, αλλάζει χρώμα, από κιτρινοκόκκινος γίνεται πρασινογάλαζος, άλλοτε μοιάζει με καθρέφτη ανάμεσα στα όλο και πιο απότομα βράχια, άλλοτε πάλι κυλάει νωχελικά ανάμεσα στις καταπράσινες πεδιάδες. Χωριά με σπίτια με στέγες από αλουμίνιο, λάσπη, παιδιά που χαιρετάνε το τρένο. Η διαδρομή από το Σίβας στο Ερζουρούμ διαρκεί επίσημα δέκα ώρες, άλλα φύγαμε ήδη με δύο ώρες καθυστέρηση και στον δρόμο πολλές φορές το τρένο πηγαίνει τόσο σιγά, σαν να μην θέλει να χαλάσει την ησυχία της φύσης και της ζωής των χωριών και των κωμοπόλεων. Μετά το Ερζιντζάν αρχίζουμε σιγά-σιγά να ανεβαίνουμε σε ύψος. Αφήνουμε πίσω μας την κεντρική Ανατολία και προχωρούμε προς την ανατολική Ανατολία και τον Καύκασο. Το πρώτο τρένο έφτασε στο Ερζουρούμ το 1939, η κατασκευή των γραμμών γινόταν όλο και πιο δύσκολη τότε γύρω από τον Κιζίλιρμακ και το σταδιακό υψόμετρο.

Ένα απρόοπτο


Στις τέσσερις το απόγευμα, το τρένο περνάει από το Ασκαλέ, μια μικρή κωμόπολη περίπου δύο ώρες πριν το Ερζουρούμ. Μένουμε εκεί για πολλή ώρα γιατί ένα αγόρι προσπάθησε να διασχίσει τις γραμμές την ώρα που περνούσε το τρένο μας και το χτύπησε. Ευτυχώς, από ό,τι έλεγαν επιβάτες που μιλούσαν με τους ντόπιους κατοίκους, μονάχα τραυματίστηκε και το πήγαν αμέσως στο τοπικό νοσοκομείο. Η εικόνα της μητέρας του ή της μεγάλης του αδελφής που είχε πέσει από πάνω του όσο το αγόρι κειτόταν στο χώμα και το ικέτευε με πόνο να συνέλθει, να μην πεθάνει, μας πάγωσε όλους εκείνη την ώρα στο βαγόνι. Περιμένοντας μέσα στο ακινητοποιημένο αυτό τρένο, στο μυαλό μου ήρθαν όσα είχα παλαιότερα διαβάσει για τις κακουχίες που είχαν υποφέρει Ρωμιοί, Αρμένιοι και Εβραίοι στο στρατόπεδο υποχρεωτικής εργασίας που λειτούργησε στο Ασκαλέ από το 1942 μέχρι το 1943. Όσοι μη μουσουλμάνοι δεν μπορούσαν να πληρώσουν τον φοβερό και άδικο Φόρο Περιουσίας (Varlik Vergisi) που επιβλήθηκε το 1941, τους έστελναν σε καταναγκαστικά έργα. Στο Ασκαλέ, μέσα στον παγωμένο χειμώνα του 1942-43, νέοι και ηλικιωμένοι κατάδικοι καθάριζαν το οδικό δίκτυο της περιοχής. Σύμφωνα με στοιχεία ιστορικών ερευνών, είκοσι άνθρωποι, οι περισσότεροι ηλικιωμένοι, πέθαναν τότε στο Ασκαλέ. Με μια σκιά να έχει πέσει πάνω μου από τις ικεσίες της γυναίκας στο αγόρι της να μην πεθάνει κι από τις εικόνες των καταναγκαστικών έργων στο Ασκαλέ πριν από εβδομήντα χρόνια, το τρένο ξεκινά πάλι με τελικό προορισμό το Ερζουρούμ.

Τεράστια αλλαγή

 


Στο Ερζουρούμ είχα πάει την πρώτη φορά το 1996, ήταν ακόμα σε έξαρση η κουρδική σύγκρουση και σε όλη την περιοχή ίσχυε ο τότε νόμος εκτάκτου ανάγκης και η απαγόρευση κυκλοφορίας μετά από μια συγκεκριμένη ώρα το βράδυ. Θυμόμουν μονάχα κάποια παλιά κτήρια και τζαμιά και μια πόλη σχεδόν εγκαταλελειμμένη. Φίλοι μου από την Κωνσταντινούπολη που είχαν πάει στο Ερζουρούμ στα μέσα της πρώτης δεκαετίας του 2000 μου είχαν περιγράψει μια πόλη σχεδόν οπισθοδρομική, σκληρά εθνικιστική και ισλαμιστική. Κατεβαίνω στον σταθμό όταν πια η νύχτα έχει πέσει. Κι όταν φτάνω στην κεντρική πλατεία δεν πιστεύω αυτό που βλέπω. Φώτα παντού, αυτοκίνητα, κόσμος στους δρόμους, μοντέρνα μαγαζιά γεμάτα πελάτες, άντρες, γυναίκες, νέες κοπέλες ακάλυπτες ή με κεφαλομάντιλο, νεαροί που κάνουν απίστευτες φιγούρες με πατίνια στα σκαλιά της ευρύχωρης πλατείας δίπλα σε ένα παλιό οθωμανικό τζαμί. Νέοι που μιλάνε δυνατά, ένα εμπορικό κέντρο στην πάνω μεριά της πλατείας και από την κάτω μεριά επιγραφές με χρωματιστά ΝΕΟΝ για καφέ και μικρά κέντρα διασκεδάσεως. Κάθομαι στη μέση της πλατείας και χαζεύω όλον αυτό τον κόσμο και μου παίρνει ώρα να συνηθίσω το θέαμα.

Το πρώτο τρένο έφτασε στο Ερζουρούμ το 1939, η κατασκευή των γραμμών γινόταν όλο και πιο δύσκολη τότε γύρω από τον Κιζίλιρμακ και το σταδιακό υψόμετρο

Το ΝΑΤΟ και ο Ερντογάν στα μάτια των Τούρκων

Φεύγουμε. Περασμένες δέκα κι οι δρόμοι είναι ακόμα γεμάτοι κόσμο που περπατάει νωχελικά και δείχνει να απολαμβάνει την κρύα βραδιά. Είμαστε σε χίλια οκτακόσια μέτρα υψόμετρο και έξω έχει τώρα οκτώ βαθμούς. Περνάμε δίπλα από ένα μεγάλο μνημείο, μια πλάκα από κοκκινόχρωμη πέτρα, πάνω στην οποία έχουν σκαλιστεί πολύ σκληρές σκηνές του τελευταίου ρωσοτουρκικού πολέμου στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Από το 1821 και τον τότε τουρκοπερσικό πόλεμο μέχρι το 1918, το Ερζουρούμ ήταν πεδίο μαχών και πολέμων ανάμεσα σε τρεις αυτοκρατορίες, αλλά κυρίως ανάμεσα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και την Τσαρική Ρωσία, η οποία κατέλαβε την πόλη για μικρό διάστημα και πρόλαβε να οικοδομήσει ορισμένα κτήρια που υπάρχουν ακόμα. Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, όταν η Τουρκία ήταν στενά συνδεδεμένη με τον άξονα της Ατλαντικής Συμμαχίας, ο ΝΑΤΟϊκός κωδικός του Ερζουρούμ ήταν «ο Βράχος» γιατί ήταν το τελευταίο μεγάλο ΝΑΤΌϊκό προπύργιο πριν τη Σοβιετική Ενωση. «Το ΝΑΤΟ είναι μαριονέτα των ΗΠΑ που τώρα αντί να στηρίζουν την Τουρκία στηρίζουν τους τρομοκράτες του PKK και του PYD στη Συρία. Η Τουρκία είναι η πρώτη φορά που έχει τη δική της πολιτική, τη δική της βαρύτητα στον κόσμο και την περιοχή», μου λέει ένας τριαντάρης μεγαλέμπορος κομπολογιών στην παλιά πέτρινη αγορά κομπολογιών και κοσμημάτων που φτιάχνονται από μια όμορφη μαύρη πέτρα που βγαίνει μόνο στο Ερζουρούμ. Η σκεπαστή αγορά είναι σχεδόν άδεια. «Με το δολάριο να ανεβαίνει ο κόσμος αγοράζει λιγότερο». «Ο Ταγίπ Ερντογάν είναι ο καλύτερος ηγέτης γιατί έχει όραμα, άλλαξε την Τουρκία και άλλαξε και τη θέση της στον κόσμο». «Εθνικιστής δεν είμαι, ο εθνικισμός είναι κάτι εσωστρεφές, που αποκλείει τον άλλον, εγώ είμαι πατριώτης, αλλά πάνω απ’ όλα είμαι κάτι που θα έλεγα κρατιστής. Δηλαδή, αναφέρομαι σε ένα κράτος που συμπεριλαμβάνει όλους τους πολίτες του ανεξάρτητα από τη θρησκεία και την εθνότητα. Όπως για παράδειγμα είναι οι ΗΠΑ, όπου έχει δεκάδες διαφορετικές εθνότητες, αλλά όλοι λένε ότι είναι Αμερικανοί», μου λέει. Αυτή η σταδιακή αλλά τόσο σαφής ταύτιση των στελεχών και των ψηφοφόρων του ΑΚΡ με το κράτος, αλλά κυρίως το πώς προσπαθούν να το επαναπροσδιορίσουν αποτελεί μια από τις πιο καταλυτικές εν εξελίξει μεταλλάξεις που γίνονται στην Τουρκία και κυρίως στην Ανατολία, όπου ο συντηρητισμός συνυφαίνεται με το κράτος. Χωρίς να μπορεί να προβλεφθεί ακόμα προς ποια κατεύθυνση θα πάνε οι δυναμικές και πού θα καταλήξει αυτός ο επαναπροσδιορισμός.

«Δύσκολα θα χάσει ο Ερντογάν»

«Το FETO είναι σαν καρκίνος»

Ο φίλος μου στο Ερζουρούμ μου εξηγεί ότι δεν είναι εθνικιστής, ούτε ισλαμιστής, είναι πατριώτης. Και μου λέει ότι η συμμαχία ανάμεσα στο ΜΗΡ και το ΑΚΡ άρχισε ουσιαστικά τη νύχτα της απόπειρας του πραξικοπήματος, και συνεχίζεται για να σωθεί το κράτος, το πολίτευμα και η χώρα. Και αφήνει σαφείς αιχμές για τα άλλα κόμματα.

«Δεν χάνει το ΑΚΡ»


Τον ρωτάω τι θα γίνει αν το ΑΚΡ χάσει τις εκλογές. Μου λέει ότι δεν πιστεύει ότι θα γίνει αυτό, αλλά αν χάσει θα περάσουν κανονικά στην αντιπολίτευση. Θα πρέπει, όμως, η νέα κυβέρνηση να τους σεβαστεί όπως αυτοί σέβονται την αντιπολίτευση. «Μπορεί κάποιος να είναι εναντίον του ΑΚΡ και του Ταγίπ Ερντογάν, αυτό είναι δημοκρατία. Αλλά αν υπάρχει κακή πρόθεση ή πρόθεση από την κριτική αυτή να πληγεί το κράτος και η χώρα, τότε όλα αλλάζουν. Αν η κριτική δεν έχει καλή πρόθεση και κρύβεται απειλή για το κράτος και τη χώρα, δεν πρέπει να την αφήνουμε. Για παράδειγμα, έχει απαγορευτεί η Wikipedia και social media στην Τουρκία. Δεν είμαι υπέρ των απαγορεύσεων, αλλά αν κρύβεται κακή πρόθεση ή κίνδυνος για το κράτος, τότε ναι, ας απαγορευτεί ό,τι πρέπει».

Καρκίνωμα το FETO


Η άποψη αυτή είναι βαθιά ριζωμένη στους οπαδούς του ΑΚΡ. Όπως και η ειλικρινής πεποίθηση ότι το κίνημα Γκιουλέν, FETO, είναι ακόμα ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τη χώρα και το κράτος. Και ότι ο νόμος εκτάκτου ανάγκης που επιτρέπει στις αρχές να ερευνούν όλους τους πολίτες και να δρουν ανάλογα και πολύ δραστικά και γρήγορα, είναι ακόμα απαραίτητος. «Το FETO είναι σαν τον καρκίνο και δεν έχει ακόμα καθαριστεί γι’ αυτό πρέπει να συνεχιστεί ο αγώνας εναντίον τους. Η απόπειρα του πραξικοπήματος δεν έχει ακόμα τελειώσει, η χώρα ακόμα απειλείται. Και μόνο ο Ταγίπ Ερντογάν και το ΑΚΡ μπορούν σήμερα να αντιμετωπίσουν τον κίνδυνο αυτό εναντίον της χώρας», μου λέει ο φίλος μου στο Ερζουρούμ. «Η μεγαλύτερη απειλή για την Τουρκία είναι το FETO, που το χρησιμοποιούν και ξένες δυνάμεις. Είμαι σίγουρος ότι και η Ελλάδα, που δεν δίνει τους οχτώ πραξικοποιηματίες, το κάνει επειδή την πιέζουν οι ΗΠΑ. Νιώθω θυμό γι’ αυτό απέναντι στην Ελλάδα αλλά όχι εχθρότητα. Μοιάζουμε πολύ εμείς οι δυο λαοί, δεν είμαστε εχθροί». Αργά το βράδυ καθόμαστε σε ένα μοντέρνο ξενοδοχειακό συγκρότημα στο χιονοδρομικό κέντρο του Ερζουρούμ. Πίνουμε τσάι και από κάτω μας η πόλη απλώνεται σαν κέντημα από φώτα ανάμεσα στις σκοτεινές πεδιάδες. Σε μια αίθουσα ενός άλλου ξενοδοχείου βλέπω μια νύφη κι ένα γαμπρό να χορεύουν με τους φίλους και τους καλεσμένους τους.

«Μόνο ο Ταγίπ Ερντογάν και το ΑΚΡ μπορούν σήμερα να αντιμετωπίσουν τον κίνδυνο αυτό (του FETO) εναντίον της χώρας»

 

Επόμενο άρθρο:


Επιστροφή
στην αρχή