Η Αδιάλλακτη αίσθηση του δικαίου και ο φανατισμός

ΑΠΟΨΗ /ΕΠΙΛΟΓΕΣ
Ο Amos Oz θεωρεί τον φανατισμό ως ένα φαινόμενο τόσο παλιό όσο η ιστορία της ανθρωπότητας και εντοπίζει την πηγή του στο «αίσθημα της αυτοδικαίωσης».

«Ανοιξιάτικο λουλούδι δεν ανθίζει στον τόπο της αυτοδικαίωσης»

Yehuda Amichai

Ο διάσημος συγγραφέας, διανοούμενος και ακτιβιστής υπέρ της ειρήνης Amos Oz θεωρεί τον φανατισμό ως ένα φαινόμενο τόσο παλιό όσο η ιστορία της ανθρωπότητας και εντοπίζει την πηγή του στο «αίσθημα της αυτοδικαίωσης». Ο φανατικός είναι σίγουρος για το δίκιο του σε κάθε περίσταση και εμμένει στις «δίκαιες» απόψεις του μέχρις εσχάτων. Μόνο που δεν περιορίζεται στην πεισματική υποστήριξη των απόψεών του, αλλά επιδιώκει να αφανίσει οτιδήποτε θεωρεί «βέβηλο».
Ο φανατικός αποστρέφεται την ιδέα της συμφιλίωσης. Θεωρεί τον συμβιβασμό συνώνυμο της έλλειψης ακεραιότητας, ηθικού σθένους, συνέπειας, εντιμότητας και τον ταυτίζει με το ξεπούλημα και την προδοσία.

Η συμφιλίωση, ωστόσο, είναι συνώνυμη της ζωής. Η ζωή δεν ανθίζει σε τόπους αφίλιωτους. Για τον Amos Oz η συμφιλίωση δεν είναι το αντίθετο της «τιμής» και της «αξιοπρέπειας», αλλά του θανάτου και του φανατισμού.

Η συμφιλίωση σίγουρα δεν είναι ποτέ η ευκολότερη ή η ευτυχέστερη των επιλογών, όμως εάν η επιθυμία μας είναι να βιώσουμε μια εξ ορισμού ατελή ζωή αντί τον «τέλειο» θάνατο θα πρέπει ανελλιπώς να αναζητούμε τον συμβιβασμό.

Ο φανατικός προσμετρά τους υπέρμαχους της συμφιλίωσης ανάμεσα στους «προδότες». «Προδότης» για τον Amos Oz είναι «ο χαρακτηρισμός που χρεώνουν οι αδιάλλακτοι σε αυτούς που αλλάζουν».

Ο φανατικός επιθυμεί να αλλάξει τον κόσμο και καθετί που απορρίπτει προσαρμόζοντάς το αποκλειστικά στα δικά του μέτρα. Γι' αυτό και καταγίνεται αδιάκοπα με την αλλαγή του καθενός και του καθετί, χωρίς να επιχειρεί ποτέ να αλλάξει τον ίδιο του τον εαυτό. Ως εκ τούτου, είτε πεθαίνει «ηρωικά» είτε εκπίπτει στη γελοιότητα.

O Amos Oz, καταγινόμενος με τους τρόπους θεραπείας του φανατισμού, θεωρεί ότι η εναλλαγή των δύο -«ηρωικού» και γελοίου- καθώς και η διατήρηση της αίσθησης του χιούμορ σε κάθε περίπτωση μπορούν να προσφέρουν τη θεραπεία: «Μπορεί να νιώθετε δίκαιοι όσο θέλετε, όμως μην ξεχνάτε ποτέ ότι τόσο στα γεγονότα όσο και σε σας υπάρχει μια κωμική διάσταση».
Στις περιπτώσεις που δεν μπορούμε με το «χιούμορ» να θεραπευθούμε από τον φανατισμό ή αδυνατούμε να βάλουμε τον εαυτό μας στη θέση του άλλου -αν κατορθώναμε να το πράξουμε δεν θα ήμασταν φανατικοί- πρέπει να αναζητήσουμε τρόπους για να κλονίσουμε την αδιάλλακτη αίσθηση της δικαίωσης που έχουμε μέσα μας.

Σε αυτό το σημείο ο «σχετικισμός» μπορεί να συνδράμει στην προσπάθειά μας κατά του φανατισμού. Κατανοώντας ότι η προσωπική μας άποψη περί δικαίου είναι απλώς μια ακόμα αντίληψη ανάμεσα στις πολλές, μπορούμε να κάμψουμε τις άτεγκτες θέσεις μας. Με άλλα λόγια, αποδεχόμενοι το γεγονός ότι η δική μας θέση, όσο απόλυτη και αν είναι, είναι σχετική και επιδέχεται επιφυλάξεις, μπορούμε να κάνουμε βήματα προς τη συμφιλίωση.

Εξετάζοντας το Κυπριακό πρόβλημα από αυτή τη σκοπιά μπορούμε να πούμε ότι στην πραγματικότητα είναι ένα ζήτημα σύγκρουσης δύο διαφορετικών αντιλήψεων του «δικαίου» ή ακριβέστερα της αυτοδικαίωσης. Εμμένοντας φανατικά και μονόπλευρα στη δική μας θέση για το τι είναι «δίκαιο» στην περίπτωσή μας, χωρίς να εκφράζουμε την οποιαδήποτε αμφισβήτηση, απέχουμε από τη συμφιλίωση. Μάλιστα στην περίπτωση αυτή θα ταυτίσουμε τις προσπάθειες συμφιλίωσης με το «ξεπούλημα», την «παράδοση» και το «γλείψιμο εκεί που φτύνουμε». Αν καταφέρουμε να φτάσουμε σε ένα σημείο όπου είμαστε σε θέση να αντιληφθούμε το αίσθημα του δικαίου όχι ως ένα -το δικό μας- αλλά ως πολλαπλά και αυτά εξ ορισμού σχετικά, τότε η συμφιλίωση είναι μονόδρομος.
Πεπεισμένοι μόνο για τον «δίκαιο» χαρακτήρα των πράξεών μας δεν φτάνουμε στη συμφιλίωση. Αυτό θυμίζει και το σχετικό ποίημα: «ανοιξιάτικο λουλούδι δεν ανθίζει στον τόπο της αυτοδικαίωσης». Ίσως αυτό να γράφτηκε και για την Κύπρο του χθες και του σήμερα.

Εξετάζοντας το Κυπριακό πρόβλημα από αυτή τη σκοπιά μπορούμε να πούμε ότι στην πραγματικότητα είναι ένα ζήτημα σύγκρουσης δύο διαφορετικών αντιλήψεων του «δικαίου» ή ακριβέστερα της αυτοδικαίωσης. Εμμένοντας φανατικά και μονόπλευρα στη δική μας θέση για το τι είναι «δίκαιο» στην περίπτωσή μας, χωρίς να εκφράζουμε την οποιαδήποτε αμφισβήτηση, απέχουμε από τη συμφιλίωση. Μάλιστα στην περίπτωση αυτή θα ταυτίσουμε τις προσπάθειες συμφιλίωσης με το «ξεπούλημα», την «παράδοση» και το «γλείψιμο εκεί που φτύνουμε». Αν καταφέρουμε να φτάσουμε σε ένα σημείο όπου είμαστε σε θέση να αντιληφθούμε το αίσθημα του δικαίου όχι ως ένα -το δικό μας- αλλά ως πολλαπλά και αυτά εξ ορισμού σχετικά, τότε η συμφιλίωση είναι μονόδρομος.
Πεπεισμένοι μόνο για τον «δίκαιο» χαρακτήρα των πράξεών μας δεν φτάνουμε στη συμφιλίωση. Αυτό θυμίζει και το σχετικό ποίημα: «ανοιξιάτικο λουλούδι δεν ανθίζει στον τόπο της αυτοδικαίωσης». Ίσως αυτό να γράφτηκε και για την Κύπρο του χθες και του σήμερα.

 

Διαβάστε επίσης:

ΑΠΟΨΗ

Πολιτική Κοτζιάκαρης (Του Γιώργου Κασκάνη)

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΣΚΑΝΗΣ, 13:50 (τελευταία ενημέρωση 13:50)

ΑΠΟΨΗ

Δημοκρατία… για δες τι θέλει να σου κάνει!

ΚΩΣΤΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ, 09:40 (τελευταία ενημέρωση 09:40)

ΑΠΟΨΗ

Να αντιληφθούν την ευθύνη τους

Πολίτης News, 28.04.2017

Επιστροφή
στην αρχή