Γιατί η Ρωσία κρατά τους φίλους της κοντά και τον Ερντογάν κοντύτερα

ΑΠΟΨΗ /ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ
Η επαναπροσέγγιση Μόσχας - Άγκυρας δεν αλλάζει τους μεταξύ των ανταγωνισμούς - Ο Γιάννης Ιωάννου αναλύει τις πρόσφατες εξελίξεις στα Ρωσοτουρκικά

Πίσω στο 2003-2004, η πρώτη συνάντηση και αλληλεπίδραση του Βλαντίμιρ Πούτιν με τον Ταγίπ Ερντογάν κατέδειξε, κυρίως προς την κατεύθυνση της Δύσης, ότι αυτοί οι δύο ηγέτες είναι φτιαγμένοι από το ίδιο καλούπι ποιοτικών χαρακτηριστικών. Φιλόδοξοι, με γεωπολιτική ατζέντα και με μια φυσική ροπή προς τον αυταρχισμό. Μια δεκαετία, και κάτι ψιλά, μετά η πρώτη αυτή εντύπωση επιβεβαιώθηκε. Η Ρωσία του Πούτιν εδράζεται στο αφήγημα της «Νοβορωσίας» και η Τουρκία του Ερντογάν εισέρχεται ανεπιστρεπτί σε ένα σχήμα που η παραδοσιακή εκκοσμίκευση δίνει τη θέση της στο νέο πολιτικό ισλάμ και τον «τραντισιοναλισμό». Στους εννιά αυτούς μήνες της δύσκολης εγκυμοσύνης, όσο δηλαδή κράτησε η ένταση στις σχέσεις Άγκυρας- Μόσχας με αφορμή την κατάρριψη του ρωσικού Sukhoi από τουρκικά μαχητικά στα τουρσκοσυριακά σύνορα, η Τουρκία βίωσε μια σειρά πολιτικών εντάσεων (Κουρδικό, τρομοκρατία του ISIS), με αποκορύφωμα το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου. Κι αποφάσισε, ορθώς και σε μια έκλαμψη ορθολογισμού εκ μέρους του Ερντογάν, να απεμπολήσει αυτό τον μίνι - Ψυχρό Πόλεμο στον οποίο είχε εισέλθει με τη Ρωσία. Στάθμισε συνεπώς μια κλασική σχέση κόστους- οφέλους, συνειδητοποιώντας ότι δεν χρειάζεται, σε αυτή τη δύσκολη μεταπραξικοπηματική περίοδο που διανύει, να έχει ανοικτά μέτωπα σε περιφερειακό επίπεδο. Λίγο νωρίτερα, έπραξε το ίδιο και με το Ισραήλ. Στην άλλη πλευρά της Μαύρης Θάλασσας, μια τέτοια πράξη εισακούστηκε αμέσως. Όχι μόνο στη λογική Πούτιν «του να κρατά τους φίλους κοντά και την Τουρκία κοντύτερα», αλλά κι αναφορικά με μια σειρά εξελίξεων που αφορούν το ευρύτερο πεδίο εκδήλωσης των ρωσικών συμφερόντων από τη Μαύρη Θάλασσα και τη Χερσόνησο της Κριμαίας μέχρι τον Καύκασο και τα περίχωρα του Χαλεπίου στη Συρία.

Τι κερδίζει η Τουρκία

Με την αποκατάσταση των σχέσεων Μόσχας-Άγκυρας η Τουρκία δίνει τέλος σε μια ένταση τις συνέπειες της οποίας δεν θα μπορούσε να υπομείνει για πολύ μεγάλο διάστημα. Η στροφή προς τη Μόσχα δεν θα καταστήσει ξαφνικά τη σχέση ισότιμη ή θα απεμπολήσει τους διαχρονικούς γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς, αλλά θα προσδώσει σίγουρα μεσοπρόθεσμα οφέλη. Κυρίως στον τουρισμό (ο οποίος φέτος υπέστη καθίζηση), στο εξαγωγικό εμπόριο (τρίτος εταίρος η Ρωσία για την τουρκική οικονομία) καθώς και στην ενεργειακή της ασφάλεια. Επιπλέον, τόσο στο μέτωπο του Καυκάσου (Αρμενία) όσο και στο υποσύστημα της Μαύρης Θάλασσας αλλά και των στενών (όπως ακριβώς επικρατεί στο πνεύμα και στο γράμμα της Διακήρυξης του Μοντρέ), η Τουρκία δεν θα πρέπει να διαχειρίζεται κάθε κρίση της ρωσικής επιθετικότητας αμιγώς στα πλαίσια της ΝΑΤΟϊκής της ιδιότητας, αλλά θα βρίσκει πεδία συνεννόησης και αποκλιμάκωσης. Επιπλέον, ο Ερντογάν βρίσκει σε περιφερειακό επίπεδο έναν σύμμαχο ο οποίος δεν θα τον κατακρίνει, στον βαθμό που το πράττει η Δύση και η ΕΕ, για τις μαζικές του εκκαθαρίσεις.

Τι κερδίζει η Ρωσία

Για τη Ρωσία, η τακτική στροφή του Ερντογάν προς αποκατάσταση των σχέσεων είναι μια καλή ευκαιρία για να διαταράξει περαιτέρω τις δυναμικές εντός του ΝΑΤΟ. Σημαντικότερα όμως, πέραν του ενεργειακού χαρτιού του Turkish Stream – ο οποίος δεν δείχνει υλοποιήσιμος προς το παρόν- η συνεργασία Πούτιν - Ερντογάν εξισορροπεί την επιθετική πολιτική της Ρωσίας απέναντι στη Δύση (Γεωργία 2008, Ουκρανία 2014) ως προς το πολύτιμο δεύτερο εργαλείο της ρωσικής εξωτερικής πολιτικής: τη διαπραγμάτευση/διαμεσολάβηση. Μέσω Άγκυρας η Ρωσία μπορεί να διασφαλίσει τον ρόλο του ενεργού διαμεσολαβητή από τη σύγκρουση στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ, και το υποσύστημα του Καυκάσου μέχρι τον συριακό εμφύλιο και την τελική του έκβαση. Επίσης, δεν θα ήταν υπερβολή να παραθέσουμε και κάτι μπαίνοντας κυριολεκτικά στις... μπότες του Πούτιν. Ο Ρώσος Πρόεδρος, με μακρύ παρελθόν στις μυστικές υπηρεσίες της Ρωσίας, προσεγγίζοντας τον Ερντογάν παίρνει και ένα πολύτιμο know-how: Το πώς θα μπορούσε μελλοντικά και ο ίδιος να κερδίσει την πολιτική του επιβίωση απέναντι σε εν δυνάμει πραξικοπηματίες. Μια παράμετρος που δεν πρέπει να παραλείψουμε.

Το συριακό μέτωπο

To συριακό μέτωπο είναι το κατ' εξοχήν πεδίο εκδήλωσης της αντιπαράθεσης των ρωσικών με των τουρκικών συμφερόντων. Η συνεργασία Πούτιν - Ερντογάν δεν θα αλλάξει ξαφνικά την οπτική που έχει ο κάθε ηγέτης για το μέλλον του Άσαντ. Αλλά ούτε θα αποθαρρύνει κανέναν εκ των δύο να συνεχίζουν να στηρίζουν τους αντιπροσώπους τους στο έδαφος. Ωστόσο, η έκβαση της σύγκρουσης στο Χαλέπι (όχι απαραιτήτως νίκη για κάποιο στρατόπεδο αλλά μια game-changing εξέλιξη) θα μπορούσε να επαναφέρει στο προσκήνιο μια διαδικασία διαπραγμάτευσης. Επιπλέον, στο ζήτημα της αντιμετώπισης του ISIS αλλά και στις επιμέρους πτυχές του Κουρδικού (ρωσική στήριξη στις συγγενείς του PKK δυνάμεις της YPG), Πούτιν και Ερντογάν θα μπορούσαν να βρουν κάποια περιθώρια συνεννόησης. Επιπλέον, για τον Ερντογάν ήταν ξεκάθαρο ότι περαιτέρω διαρραγή των σχέσεων με τη Μόσχα θα επιδρούσε αρνητικά και στις ροές προσφύγων προς τα σύνορά της Τουρκίας, δεδομένης της δυναμικής παρουσίας της ρωσικής αεροπορίας σε όλα τα καυτά μέτωπα (Ιντλίμπ, Χαλέπι) του συριακού πολέμου.

Και το Κυπριακό

 

Στη Κύπρο της Pegasus, της Ιστανμπούλ και του Βυζαντίου, το επίπεδο ανάλυσης σε σχέση με τη Ρωσία υπάγεται συνήθως σε γραφικότητες, αυτοεκπληρούμενες προφητείες (ή σκέτες προφητείες γερόντων) και ευσεβοποθισμούς. Η επαναπροσέγγιση Ρωσίας-Τουρκίας, στον βαθμό που θα ευοδώσει και στο επίπεδο της ενεργειακής συνεργασίας, δεν επηρεάζει άμεσα τους σχεδιασμούς στην κυπριακή ΑΟΖ, αλλά και το φιλόδοξο πρότζεκτ ενός αγωγού που θα συνδέει τα αποθέματα του Ισραήλ με την Τουρκία. Στη συνέντευξη Τύπου, ο Πούτιν ήταν ξεκάθαρος ερωτηθείς για τον Turkish Stream, ρίχνοντας το μπαλάκι της ενεργειακής ασφάλειας της Ευρώπης (μέσω Τουρκίας) στην... Κομισιόν. Αυτό που θα αποκτήσει εξαιρετικό ενδιαφέρον σε σχέση με το Κυπριακό και την επαναπροσέγγιση Μόσχας - Άγκυρας είναι ο δημιουργικός ρόλος που θα διαδραματίσουν οι δύο πρωτεύουσες αν υπάρξουν καταιγιστικές εξελίξεις στη διαδικασία των διαπραγματεύσεων. Η Τουρκία κρατά ασφαλώς το κλειδί της λύσης –για να παραθέσουμε το κλισέ- και διανύει μια περίοδο εξαιρετικά κρίσιμη για τη μετέπειτα πορεία της/κατεύθυνσή της. Στην περίπτωση της Ρωσίας τα πράγματα είναι λίγο πιο ξεκάθαρα. Όταν έρθει η ώρα να σταθμίσει τη σχέση κόστους - οφέλους από μια πιθανή επίλυση του Κυπριακού, θα το πράξει υπολογίζοντας ακριβώς τα συμφέροντά της από μια τέτοια εξέλιξη. Μέχρι τότε ο Βλαντίμιρ Πούτιν, όπως και στην περίπτωση της Τουρκίας, θα κρατά τους φίλους κοντά και τους εχθρούς ακόμη πιο... κοντά. 

*Twitter: @JohnPikpas

Oι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευσή τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.

Διαβάστε επίσης:

ΑΠΟΨΗ

Μίσος και συγκάλυψη...Του Μιχάλη Θεοδώρου

ΜΙΧΑΛΗΣ ΘΕΟΔΩΡΟΥ, 16.11.2018

ΑΠΟΨΗ

O Καραγκιόζης - θεατής. Και ο σκέτος

ΚΩΣΤΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ, 16.11.2018

ΑΠΟΨΗ

Η επανάσταση της υπομονής...Του Γιώργου Κακούρη

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΚΟΥΡΗΣ, 15.11.2018

Επιστροφή
στην αρχή