Ο εφιάλτης των μικροπλαστικών - Το παράδειγμα Λάρας

ΕΙΔΗΣΕΙΣ /ΚΥΠΡΟΣ

Ωστόσο γίνονται μικροπλαστικά και μένουν για πάντα στο θαλάσσιο περιβάλλον», εξηγεί στον «Π» η ακτομηχανικός Ξένια Λοϊζίδου.

Αν κάτι μας έκανε κακή εντύπωση στην προστατευόμενη παραλία της Λάρας, ήταν τα πολύ μικρά χρωματιστά κομματάκια πλαστικού που δημιουργούν ένα ατέλειωτο ψηφιδωτό στην άμμο, πάνω από το οποία περνούσαν, ή παρέκαμπταν αναλόγως μεγέθους, τα χελωνάκια στα πρώτα τους βήματα προς τη θάλασσα. Δημιουργώντας μια πραγματικά αντιφατική εικόνα, όπου η θαλάσσια ζωή και το εν πολλοίς προσχεδιασμένο τέλος της συνυπάρχουν. Μια εικόνα που μπορεί ωστόσο ακόμη και σήμερα να αφυπνίσει, να ευαισθητοποιήσει τον καθένα από εμάς για το γεγονός ότι μια πλαστική συσκευασία ή οτιδήποτε περιέχει πλαστικό μένει για πάντα στο θαλάσσιο περιβάλλον μολύνοντάς το, και ας μην είναι ορατό με το μάτι. Μόνο αν γνώριζε ο καπνιστής ότι μια γόπα τσιγάρου που αφήνει στην παραλία περιέχει έναν σωρό μικροπλαστικά…

«Αυτά που είδατε στη Λάρα είναι μικρά κομμάτια πλαστικών που μπορεί να φέρνει η θάλασσα. Ωστόσο γίνονται μικροπλαστικά και μένουν για πάντα στο θαλάσσιο περιβάλλον», εξηγεί στον «Π» η ακτομηχανικός, πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου του Κέντρου Μελετών και Έρευνας ΑΚΤΗ Ξένια Λοϊζίδου.

«Τα μικροπλαστικά δεν είναι ορατά με το μάτι. Μπορεί να έχεις μια θάλασσα πεντακάθαρη από χημικούς και οργανικούς ρύπους (κολοβακτηρίδια κ.λπ.), αλλά να είναι γεμάτη μικροπλαστικά», τονίζει. Η κ. Λοϊζίδου επικαλείται μάλιστα πρόσφατη δημοσίευση «καυτής» έρευνας του ζωολόγου δρος Tom Doyle -σε συνεργασία με το Εθνικό Πανεπιστήμιο του Galway της Ιρλανδίας- που ταρακούνησε το παγκόσμιο. «Χιλιόμετρα μακριά από τις ακτές στον Βορειοδυτικό Ατλαντικό, με το σκάφος Celtic Explorer, ταξίδεψαν και αλίευσαν, από βάθη που φτάνουν και τα 600 μέτρα, μεσοπελαγικά ψάρια συγκεκριμένων τύπων. Αυτά είναι τα ψάρια που μεταφέρουν άνθρακα και θρεπτικά συστατικά από την επιφάνεια των ωκεανών στα ωκεάνια βάθη και έτσι υπάρχει ζωή στα ερεβώδη σκοτάδια των ωκεανών. Για σκοπούς της έρευνας ψάρεψαν 233 μεσοπελαγικά ψάρια, εκ των οποίων στο 73% ανιχνεύθηκαν μικροπλαστικά! Ποιες θα είναι οι επιπτώσεις; Μαζί με τα θρεπτικά συστατικά μεταφέρονται μικροπλαστικά στα οικοσυστήματα των ωκεάνιων πυθμένων!» υπογραμμίζει. Ακολούθως προσθέτει πως «τα μικροπλαστικά έχουν μπει στη διατροφική μας αλυσίδα, όχι μόνο από τη θάλασσα, αλλά και από άλλες πηγές, όπως π.χ. από μπουκάλια νερού, στα οποία ανιχνεύθηκαν πρόσφατα μικροπλαστικά».

Σε επίπεδο ΕΕ

Το θέμα των μικροπλαστικών και των κινδύνων που ελλοχεύουν για το περιβάλλον και τη δημόσια υγεία είχε ανακινήσει στη χώρα μας από το 2013 ο πρόεδρος και βουλευτής των Οικολόγων Γ. Περδίκης υποβάλλοντας σχετικό ερώτημα στον αρμόδιο υπουργείο, για να απαντήσει το Τμήμα Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών. Ο «Π» επικοινώνησε εκ νέου με το τμήμα και τη διευθύντριά του Μαρίνα Αργυρού για τυχόν εξελίξεις στο θέμα πέντε χρόνια μετά, η οποία επιβεβαίωσε πως στην παραλία της Λάρας καθώς και αλλού έχουμε να κάνουμε με μικρά κομμάτια σκουπιδιών που μπορεί να προέρχονται από οπουδήποτε. Όπως μας επεξηγήθηκε, τα μικροπλαστικά είναι μικρά σωματίδια πλαστικού (< 5 mm), τα οποία χρησιμοποιούνται στη βιομηχανία, σε προϊόντα καθαρισμού, καλλυντικά κ.τ.λ. (π.χ. scrubs, οδοντόπαστες κ.ά.).

«Έχει διαπιστωθεί ότι τα μικροπλαστικά αποτελούν σημαντική κατηγορία των θαλάσσιων απορριμμάτων (Marine Litter), για την οποία τα κράτη μέλη έχουν προτείνει ότι η ευρωπαϊκή πολιτική θα πρέπει να εστιαστεί στην πηγή της δημιουργίας τους και ως ένα από τα πιθανά μέτρα θα μπορούσε να είναι η απαγόρευση χρήσης μικροπλαστικών στη βιομηχανία καλλυντικών και προϊόντων προσωπικής φροντίδας», αναφέρει στον «Π» ο Κωνσταντίνος Αντωνιάδης, λειτουργός του ΤΑΘΕ.

Όπως μας ενημέρωσε το αρμόδιο τμήμα, η μέχρι πρόσφατα ερευνητική προσπάθεια της επιστημονικής κοινότητας επικεντρωνόταν στην κατανόηση της διασποράς και της κατάληξης των μικροπλαστικών στο περιβάλλον. Μετά από αυτή τη βασική και πρωταρχική περίοδο της γνωριμίας με τα μικροπλαστικά, η έρευνα τώρα συνεχίζεται στο στάδιο της ανάπτυξης και της ενδεχόμενης συσχέτισής τους με οποιουσδήποτε κινδύνους προς το περιβάλλον και την άγρια ζωή. «Σε αυτό το στάδιο όμως έχει παρατηρηθεί ότι υπάρχουν μεγάλες δυσκολίες και προκλήσεις λόγω του ότι ο συγκεκριμένος τομέας αποτελεί ένα νέο επιστημονικό πεδίο, για το οποίο πρέπει να αναπτυχθούν από την αρχή τεχνικές και μέθοδοι».

Το ΤΑΘΕ αναγνωρίζει πως «προς το παρόν η γνώση μας γύρω από τις πηγές, τη διασπορά και την κατάληξη των μικροπλαστικών στο περιβάλλον είναι πολύ περιορισμένη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ανέλαβε τη σημαντική πρωτοβουλία να αντιμετωπίσει το πρόβλημα με τα θαλάσσια απορρίμματα μέσω της Οδηγίας-Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική (2008/56/ΕΚ), της οποίας ο βασικός σκοπός είναι η επίτευξη καλής περιβαλλοντικής κατάστασης μέχρι το 2020. Η Οδηγία αναγνωρίζει τα θαλάσσια απορρίμματα ως έναν από τους παράγοντες που καθορίζουν την καλή περιβαλλοντική κατάσταση, η οποία επιτυγχάνεται όταν ‘οι ιδιότητες και ποσότητες των απορριμμάτων στη θάλασσα δεν προκαλούν βλάβη στο παράκτιο και θαλάσσιο περιβάλλον’».

Έρευνες στην Κύπρο

Σημειώνεται πως στο πλαίσιο της Οδηγίας-Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική έχει συσταθεί στην ΕΕ ειδική επιστημονική ομάδα (Marine Litter Technical Group), στην οποία συμμετέχει και η Κύπρος, που ασχολείται με τα θαλάσσια απορρίμματα, στα οποία εντάσσονται και τα μικροπλαστικά, ως μικροαπορρίμματα. Οι προσπάθειες της συγκεκριμένης ομάδας βρίσκονται ακόμα σε ερευνητικό στάδιο και προς το παρόν έχει προταθεί και συζητείται ειδικό πρωτόκολλο για τα μικροπλαστικά στη θάλασσα, το οποίο επί του παρόντος βρίσκεται σε εξέλιξη. «Ως εκ τούτου, η Κύπρος δεν έχει καταρτίσει σχετικό πρόγραμμα παρακολούθησης για τα μικροπλαστικά στη θάλασσα. Επίσης, δεν έχει πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα στην Κύπρο έρευνα σχετική στη θάλασσα, οπότε δεν υπάρχουν οποιαδήποτε στοιχεία όσον αφορά τη θαλάσσια ρύπανση από τη συγκεκριμένη κατηγορία ρύπων», αναφέρει η διευθύντρια του ΤΑΘΕ.

Ωστόσο από τον Οκτώβριο του 2014 στο πλαίσιο της προαναφερθείσας Οδηγίας έχει καταρτιστεί πρόγραμμα παρακολούθησης για τα θαλάσσια απορρίμματα, το οποίο συνοψίζεται σε προγράμματα συλλογής θαλάσσιων απορριμμάτων στις παραλίες της Κύπρου και από τον θαλάσσιο πυθμένα, ως επίσης και πρόγραμμα καταγραφής θνησιμότητας θαλάσσιων οργανισμών λόγω θαλάσσιων απορριμμάτων. Τα θαλάσσια απορρίμματα συλλέγονται με τράτα μέσω του προγράμματος «International Bottom Trawl Survey in the Mediterranean» - MEDITS, ως μέρος των προγραμμάτων παρακολούθησης της Οδηγίας-Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική. Οι δειγματοληψίες πραγματοποιούνται σε διάφορες περιοχές της θάλασσας της Κύπρου και σε διάφορα βάθη, ενώ τα έως τώρα αποτελέσματα δείχνουν ότι τα επίπεδα ρύπανσης αυτής της μορφής είναι μηδαμινά.

Σε μια άλλη εξέλιξη, το ΤΑΘΕ από τον Σεπτέμβριο του 2017 συμμετέχει στο ερευνητικό πρόγραμμα «MarinE litter transnational LegislaTion EnhanceMent and ImprovementI», (MELTEMI), με σκοπό την αντιμετώπιση του προβλήματος των θαλάσσιων απορριμμάτων. «Μέσω του προγράμματος, το ΤΑΘΕ έχει ξεκινήσει να εφαρμόζει το πρόγραμμα παρακολούθησης της Οδηγίας-Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική, το οποίο περιλαμβάνει δειγματοληψίες σε πολλές παραλίες για την καταγραφή των θαλάσσιων απορριμμάτων με μέγεθος μεγαλύτερο από 2,5 cm, ακολουθώντας την επιστημονική μεθοδολογία που ορίζεται στο επίσημο καθοδηγητικό έγγραφο της ΕΕ 'Monitoring Guidance for Marine Litter in European Seas, 2013’. Οι δειγματοληψίες θα επαναλαμβάνονται κάθε φθινόπωρο και άνοιξη και θα αναλύονται μετέπειτα στατιστικά. Σημειώνεται ότι τα μικροπλαστικά δεν θα παρακολουθούνται στο πλαίσιο του ερευνητικού αυτού προγράμματος», αναφέρει το αρμόδιο τμήμα.

Τίγκα στα αποτσίγαρα οι παραλίες

Μιλώντας στον «Π» η πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου του Κέντρου Μελετών και Έρευνας ΑΚΤΗ Ξένια Λοϊζίδου αναφέρθηκε και στα αποτελέσματα της φετινής εκστρατείας καθαρισμών ακτής από 300 εθελοντές, με 13 καθαρισμούς σε ακτές της ελεύθερης Κύπρου, σε συνεργασία με τις τοπικές αρχές, που πραγματοποιήθηκε και φέτος το καλοκαίρι (Ιούνιος-Αύγουστος 2018). «Οι συγκεκριμένοι καθαρισμοί είναι στοχευμένοι. Διεξάγονται σε ακτές τουριστικές ή / και που έχουν Γαλάζια Σημαία και στόχο έχουν να αναδείξουν το πρόβλημα με τα μικρά σκουπίδια που κρύβονται στην άμμο, αφού οι παραλίες καθαριστούν από την οικεία τοπική αρχή», εξηγεί η κ. Λοϊζίδου.

Όπως μας λέχθηκε, μαζεύτηκαν 15.886 τεμάχια σκουπιδιών, συνολικού βάρους 1.116 Kg, με τα αποτσίγαρα να αναδεικνύονται και φέτος πρωταθλητές. Αποτελούν συγκεκριμένα το 60% (9.484 κομμάτια) των σκουπιδιών που μαζεύτηκαν, ενώ ακολουθούν με 5% (742) τα καλαμάκια / αναδευτήρες.

«Μέσα από τα στοιχεία της τοπικής βάσης δεδομένων της ΑΚΤΗΣ προκύπτει πως τα τελευταία 3 χρόνια (2016-2018) το ποσοστό των αποτσίγαρων που συλλέγεται από τις παραλίες της Κύπρου κυμαίνεται σταθερά γύρω στο 60% κατά μέσο όρο. Αντιθέτως, ο αριθμός από τα καλαμάκια που έχουν συλλεχθεί μειώνεται σταδιακά τα τελευταία 3 χρόνια (2016-2018)», καταλήγει.

Εθελοντές της ΑΚΤΗΣ μάζεψαν αυτό το καλοκαίρι, και αφού οι παραλίες καθαρίστηκαν από τις τοπικές αρχές, 15.886 τεμάχια μικρών σκουπιδιών, συνολικού βάρους 1.116 Kg, με τα αποτσίγαρα να αναδεικνύονται και φέτος πρωταθλητές


Επιστροφή
στην αρχή