Γιατί η Κύπρος αποτυγχάνει;

ΑΠΟΨΗ /ΣΦΑΙΡΙΚΑ
Θεωρούν δηλαδή ότι η Κύπρος είναι μια επιτυχημένη χώρα. Εξαρτάται βέβαια από τον πήχη που βάζει ο καθείς και εν γένει το μέτρο σύγκρισης.

Ίσως κάποιοι να διαφωνήσουν εξυπαρχής με τον τίτλο του άρθρου. Θεωρούν δηλαδή ότι η Κύπρος είναι μια επιτυχημένη χώρα. Εξαρτάται βέβαια από τον πήχη που βάζει ο καθείς και εν γένει το μέτρο σύγκρισης. Αν κάποιος συγκρίνει την Κύπρο με κάποια τριτοκοσμική χώρα, ίσως να έχει δίκαιο. Αν τη συγκρίνει με μια αναπτυγμένη χώρα, ίσως σκεφτεί διαφορετικά. Το σίγουρο είναι ότι όλοι μας συμφωνούμε σε κάτι: Θέλουμε να γινόμαστε όλο και καλύτεροι. Ούτως ή άλλως ο τίτλος δεν είναι δικός μου. Τον παραφράζω από το διάσημο πλέον βιβλίο  «Why Nations Fail» (Γιατί τα Έθνη αποτυγχάνουν), των Νταρόν Ατζέμογλου και Τζέιμς Α. Ρόμπινσον, καθηγητών στο ΜΙΤ και το Χάρβαρντ αντιστοίχως.

Οι δύο καθηγητές, μετά από μια επίμονη ιστορική και κοινωνιολογική έρευνα, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η επιτυχία ή η αποτυχία των εθνών εξαρτάται από το είδος των πολιτικών και οικονομικών θεσμών τους. Στο βιβλίο αυτό οι θεσμοί κατατάσσονται σε δύο κατηγορίες: Στους «extractive» και τους «inclusive». Ο πρώτος όρος, «extractive», σημαίνει «αυτός που αποσπά κάτι» (προφανώς για να το ιδιοποιηθεί). Δηλαδή είναι ένας θεσμός καταχρηστικός και σίγουρα κλειστός, αφού λειτουργεί για να εξυπηρετεί τα συμφέροντα μιας μικρής ελίτ. Ο δεύτερος όρος, «inclusive», σημαίνει «αυτός που συμπεριλαμβάνει», κατ' επέκταση αφορά τη συλλογικότητα και την προώθηση συνολικά του οφέλους της κοινωνίας. Με λίγα λόγια είναι ένας θεσμός συμμετοχικός και κατ' επέκταση ανοικτός για πολλούς και, γιατί όχι, ένας θεσμός που λειτουργεί προς όφελος ολόκληρης της κοινωνίας.

 

 

Οι θεσμοί μας

Αν θέλουμε να βάλουμε στη βάσανο αυτής της κατηγοριοποίησης τους  δικούς μας πολιτικούς και οικονομικούς θεσμούς, σε ποια συμπεράσματα θα καταλήγαμε; Οι πολιτικοί μας θεσμοί είναι τα κόμματα, οι συντεχνίες, οι κινήσεις, οι ομάδες πολιτών, αλλά και οι μη κυβερνητικοί οργανισμοί, οι οποίοι μας φέρνουν σε επικοινωνία και καθορίζουν τη σχέση μας με τη διακυβέρνηση της χώρας. Σε αυτούς τους θεσμούς ακόμα θα έβαζα και όλους τους ανεξάρτητους αξιωματούχους μιας πολιτείας, όπως ο εισαγγελέας, ο γεν. ελεγκτής, ο επίτροπος διοικήσεως κ.λπ. Από την άλλη, οικονομικοί θεσμοί είναι η ίδια η αγορά, οι τράπεζες, οι σύνδεσμοι, ιδιοκτητών, παραγωγών, εμπόρων, καταναλωτών.

Με βάση την εμπειρία μας, ποιοι από τους πιο πάνω πολιτικούς και οικονομικούς θεσμούς λειτουργούν καταχρηστικά «extractive» και ποιοι συμμετοχικά «inclusive»;    

  • Τα κόμματα της Κύπρου, για παράδειγμα, είναι καταχρηστικοί θεσμοί ή συμμετοχικοί; Λειτουργούν ανοικτά και δημοκρατικά εξυπηρετώντας τα συμφέροντα της κοινωνίας με βάση μια καλώς νοούμενη εφαρμογή της ιδεολογίας τους ή καταχρηστικά; Δηλαδή ελέγχονται από μια μικρή ομάδα πολιτικών και οικονομικών παραγόντων οι οποίοι έχουν μετατρέψει την πολιτική σε λάφυρο, την ιδεολογία τους σε κουβέντες του καφενέ, εξυπηρετώντας μέσα από αδιαφανείς διαδικασίες τα δικά τους συμφέροντα σε βάρος των πολλών;
  • Οι συντεχνίες των γιατρών, των καθηγητών, των δημοσίων υπαλλήλων, είναι καταχρηστικές ή συμμετοχικές; Δηλαδή συνδικαλίζονται για να βελτιώσουν τις συνθήκες εργασίας τους ούτως ώστε να μπορούν να προσφέρουν καλύτερα και αποδοτικότερα τις υπηρεσίες τους στους πολίτες αυτής της χώρας, ή μήπως συνδικαλίζονται για να διασφαλίζουν κυρίως ευνοϊκότερα ωράρια και υψηλότερους μισθούς;
  • Οι τράπεζές μας κινήθηκαν όλα αυτά τα χρόνια με στόχο να λειτουργήσει σωστά, τίμια και καθαρά το οικονομικό μας μοντέλο προς όφελος της επιχειρηματικότητας και της ανάπτυξης ολόκληρης της χώρας ή μήπως οι τραπεζίτες μας ως κοινοί τοκογλύφοι συνέβαλαν στην τεράστια κλοπή των καταθέσεων των Κυπρίων (χρηματιστήριο, φούσκα ακινήτων, χρεόγραφα) οδηγώντας τη χώρα μας στα μνημόνια και την οικονομική καταστροφή;

Η Κύπρος

  1. Έχω την πεποίθηση ότι οι πολιτικοί θεσμοί στην Κύπρο από τη δεκαετία του 1960 και εξής καθιερώθηκαν και λειτούργησαν κυρίως ως καταχρηστικοί. Η ίδια η Κυπριακή Δημοκρατία λειτούργησε κατά κόρον καταχρηστικά. Μέχρι και τον θάνατο του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου στην πραγματικότητα δεν λειτούργησαν ποτέ κόμματα, δεν διεξήχθησαν δημοκρατικές εκλογές, μετά δε και την αποχώρηση της τ/κ κοινότητας το 1963, η οποία εκ του Συντάγματος κρατούσε κάποιες ισορροπίες, η Κυπριακή Δημοκρατία μάλλον λειτουργούσε ως πεφωτισμένη δεσποτεία παρά ως Δημοκρατία, μέσα από κλειστούς καταχρηστικούς θεσμούς.
  2. Μετά την εισβολή του 1974 καταβλήθηκε προσπάθεια εκδημοκρατισμού των πολιτικών θεσμών, με κάποια ομολογουμένως θετικά αποτελέσματα, αφού επιτέλους ξεκίνησε μια, σε αρκετές περιπτώσεις, γόνιμη πολιτική αντιπαράθεση εκτελεστικής εξουσίας και Κοινοβουλίου. Όπως επισημαίνουν στο βιβλίο τους οι Νταρόν Ατζέμογλου και Τζέιμς Α. Ρόμπινσον, μια υγιής κοινωνία χρειάζεται να έχει ανταγωνιστικούς θεσμούς. Σε μια αναδυόμενη Δημοκρατία βέβαια όπως η Κύπρος αυτό δεν ήταν αρκετό. Τα πανίσχυρα πολιτικά κόμματα και η εκτελεστική τους εξουσία στις δεκαετίες του 1980-90 κατάφεραν να ελέγξουν όλους τους οικονομικούς θεσμούς, καθόρισαν το μοντέλο ανάπτυξης της χώρας και επέβαλαν μια πελατειακή σχέση με τους πολίτες. Μια νέα ισορροπία άρχισε να διαμορφώνεται στις αρχές αυτού του αιώνα με όχημα κυρίως το χρηματιστήριο. Από έναν άθλιο νόμο και την καταχρηστική εφαρμογή του, προκύπτει σταδιακά μια νέα άρχουσα οικονομική τάξη με όχημα τις τράπεζες, τους επιχειρηματίες ανάπτυξης γης, κάποιους μεγαλοδικηγόρους και λογιστές. Αυτοί ως λύκοι επέπεσαν επί των καταθέσεων, των συντάξεων και της ιδιωτικής περιουσίας του μέσου Κύπριου και την κατασπάραξαν. Διαμοιράζοντάς την αρχικά σε μετοχές άνευ αντικρίσματος και στη συνέχεια σε ακίνητα φούσκες, αξιόγραφα, χρεόγραφα, κουρέματα και βεβαίως φόρους και μνημόνια.
  3. Κυπριακή συγκατάβαση

Στις δεκαετίες του 1980 και 1990, οι Πρόεδροι Κυπριανού, Βασιλείου και Κληρίδης, συγκαταβατικά ομιλούντες, λειτούργησαν ένα πελατειακό κράτος το οποίο είχε «συμμετοχική διάθεση», αφού, έχοντας τον πλήρη έλεγχο των θεσμών, αλλά και διά μέσου μιας αλόγιστης χρήσης των δημόσιων οικονομικών του κράτους, κατάφεραν έστω προσωρινά, όχι μόνο να στηρίξουν, αλλά και να διευρύνουν τη μεσαία τάξη της χώρας. Στις δεκαετίες του 21ου αιώνα οι Πρόεδροι Τάσσος Παπαδόπουλος, Δημήτρης Χριστόφιας και Νίκος Αναστασιάδης, λόγω πολιτικής απαξίωσής τους, έχασαν εντελώς τον έλεγχο, με αποτέλεσμα οι θεσμοί να εξελίσσονται κυρίως σε καταχρηστικούς («extractive»), δηλαδή να λειτουργούν ως κλειστό κύκλωμα εξυπηρέτησης συμφερόντων. Στην πολιτική ζωή, τα τελευταία χρόνια, όλο και λιγότερο βλέπουμε τη Δημοκρατία να λειτουργεί στα κόμματα, αφού οι ηγέτες αναδεικνύονται όχι από την ψήφο των μελών τους, αλλά από τα οργανωμένα συμφέροντα που τις στηρίζουν. Οι πολιτικές εξουσίες πλέον στην Κύπρο δεν είναι ανεξάρτητοι θεσμοί, αλλά έχουν απορροφηθεί ως μέρος μικρών ομάδων που εξυπηρετούν τεράστια συμφέροντα. Δεν πρόκειται μάλιστα για ομάδες αμιγώς κυπριακές αλλά για διεθνείς ομάδες, οι οποίες μέσα από τη διακίνηση αμύθητων ποσών έχουν καταφέρει να ελέγξουν ολόκληρο το σύστημα της χώρας μας. Πρόκειται για μια κάστα η οποία καθημερινά αυξάνει τον πλούτο της με γεωμετρική πρόοδο, ενώ την ίδια στιγμή γινόμαστε μάρτυρες μιας σταδιακής συρρίκνωσης της πάλαι ποτέ ισχυρής μεσαίας τάξης. Η οποία τα τελευταία 20 χρόνια έχει απολέσει μισθούς και συντάξεις και έχει δει τις εξοικονομήσεις της να κουρεύονται. Την ίδια στιγμή, οι νέες γενιές είναι καταδικασμένες στους μισθούς των 800 ευρώ και οι νεότερες στην ανεργία.

Ζούμε ωστόσο και την εποχή της εξαχρείωσης των συντεχνιών. Αν παρακολουθήσουμε τι γίνεται τους τελευταίους μήνες σε ό,τι αφορά την εφαρμογή ενός ανοικτού και συμμετοχικού θεσμού, όπως είναι το ΓεΣΥ, ίσως αντιληφθούμε πολλά. Μέσω του ΓεΣΥ θα καθοριστούν ιατρικές ταρίφες και κυρίως το εισόδημα όλων των γιατρών θα φορολογείται. Μια μεγάλη μερίδα γιατρών σαφέστατα και δεν επιθυμεί κάτι τέτοιο διότι πλήττει τα κλειστά ιδιωτικά τους συμφέροντα. Το ίδιο συμβαίνει και με τις συντεχνίες των εκπαιδευτικών. Οι οποίες ενδιαφέρονται περισσότερο για ωράρια και ωφελήματα και λιγότερο για την παροχή παιδείας στις νέες γενιές. Αν κάποιος σήμερα με αφορμή τον θάνατο του δεκάχρονου μαθητή στο γήπεδο καλαθόσφαιρας του Αλεθρικού υποστηρίξει ότι στα δημοτικά σχολεία χρειαζόμαστε γυμναστές, είμαι σίγουρος ότι θα επαναστατήσουν οι πολυδύναμοι συντεχνιακοί δάσκαλοι. Πολύ περισσότερο αν ζητήσει κανείς προς όφελος των μαθητών του δημοτικού να διδάσκουν καθηγητές Μουσικής, τεχνολογίας ή γλωσσών. Το ενδιαφέρον της συντεχνίας εδώ είναι κλειστό. Δεν φαίνεται να γνοιάζεται κανείς για τις ανάγκες των μαθητών, αλλά για το πόσοι δάσκαλοι - μέλη της συντεχνίας θα διορίζονται.   

Οι ανεξάρτητοι

Κάποιοι από μας πιστέψαμε ότι ως κοινωνία θα μπορούσαμε να ακουμπήσουμε τις ελπίδες μας σε μια σειρά από ανεξάρτητους θεσμούς, όπως είναι η Νομική Υπηρεσία, ο γενικός ελεγκτής, ο επίτροπος Διοικήσεως, ακόμα και το Ανώτατο Δικαστήριο. Μάλλον οι διορισμένοι αυτοί θεσμοί στις περισσότερες των περιπτώσεων, για όσους μπορούν να το αντιληφθούν, αποδεικνύονται κατώτεροι των περιστάσεων. Ο γενικός ελεγκτής αντιμετωπίζεται σήμερα από πολλούς συμπολίτες μας ως ήρωας. Είχε δικαίωμα, λένε διάφοροι, να κολλήσει στην κ.  Κουρσουμπά για το αυτοκίνητό της και δικαίως διερεύνησε το θέμα για τη μετάθεση της Σάβιας στο Λουξεμβούργο. Από την άλλη, έκανε ολόκληρο θέμα για μια παράσταση στη Σαλαμίνα προϋπολογισμού 12.000 ευρώ, μας ενημέρωσε για τις κολονοσκοπήσεις του στρατιωτικού μας ακολούθου στη Μόσχα, δίνοντας στη δημοσιότητα ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα, ζήτησε τη φυλάκιση των δημοσιογράφων γιατί ξεσκέπασαν μέσα από τα emails του τις παρατυπίες του, αλλά άφησε να περάσουν δίπλα από τα αφτιά του υποθέσεις εκατομμυρίων. Δεν είδε, δεν άκουσε πώς ξοδεύτηκαν τα 40 εκατ. από τη Νομική Υπηρεσία για την εξιχνίαση του οικονομικού εγκλήματος; Πού πήγαν τα 50 εκατ. που δόθηκαν ως υπερπληρωμές στους εργολάβους στο ΣΑΠΑ της Πάφου; Πώς χάθηκαν 65 εκατ. από την ανέγερση του Γ.Ν. Λευκωσίας, τι γίνεται με το ΧΥΤΥ Μονής για το οποίο πληρώσαμε γύρω στα 100 εκατ. ευρώ και λειτουργεί εκτός προδιαγραφών; Κάπως έτσι ηρωικά ξεκίνησε και η Νομική μας Υπηρεσία. Με τον αγέρωχο κ. Κώστα Κληρίδη να προΐσταται στις δίκες κατά των τραπεζών. Αθωώθηκαν όλοι πλην ενός, διά της αλλαγής της ημερομηνίας της διάπραξης του αδικήματός του, διότι όλοι εμείς οι ανόητοι ως ατροφικά βαμπίρ θέλαμε απλώς να δούμε μερικές σταγόνες αίμα και όχι την αποκάλυψη μιας ελίτ απατεώνων. Αφήνοντας έτσι χιλιάδες Ε/Κ να χρωστούν ακόμα τις ζωές τους σε διάφορα τραπεζικά ιδρύματα που τους παρέσυραν, πείθοντάς τους να αγοράζουν κάθε λογιών υποπροϊόντα που λάνσαραν στην αγορά. Εν ολίγοις, όταν ο Έλεγχος και η Δικαιοσύνη ως θεσμοί είναι επιλεκτικοί ή και ανίκανοι, τότε το σύστημα γενικά καθίσταται αναξιόπιστο. Το χειρότερο στη χώρα μας είναι ότι αυτό ελάχιστοι το κατανοούν και τούτο βέβαια έχει να κάνει ευρύτερα με το εκπαιδευτικό μας σύστημα. Το οποίο εν πολλοίς παράγει αγράμματους, χειροκροτητές, κολαούζους, χούλιγκαν και γλείφτες.   

Φτάνουμε στα άκρα

Εν ολίγοις, η έλλειψη συμμετοχικών θεσμών πλήττει σταδιακά το αξιακό σύστημα της πολιτείας μας. Απαξιώνει την πολιτική και οδηγεί τους νέους ανθρώπους σε πολιτικό λήθαργο. Υπονομεύει τη Δημοκρατία και εξωθεί αρκετούς νέους να προσχωρούν σε ακραίες ομάδες ή παράπλευρα να λειτουργούν ως γηπεδικοί χούλιγκαν. Κυρίως όμως αυτή η ρεμούλα των λίγων οδηγεί στο ροκάνισμα της οποιασδήποτε πίστης έχει απομείνει σε αυτό τον τόπο που αποκαλούμε πατρίδα μας. Μια χώρα για να λογίζεται χώρα, για να διαθέτει συνοχή, οφείλει μερικά πράγματα να τα διασφαλίζει σε όλους. Παιδεία για όλους, υγεία για όλους, ευκαιρίες ανάπτυξης και ευημερίας για όλους. Αυτά τα τρία στοιχεία δεν ανήκουν ή δεν χαρακτηρίζουν δεξιές, αριστερές ή κεντρώες πολιτικές. Είναι προαπαιτούμενα για κάθε πολιτική οποιασδήποτε ιδεολογικής απόχρωσης. Αποτελούν τον θεμέλιο λίθο κάθε ανοικτής κοινωνίας που διαθέτει συμμετοχικούς θεσμούς και κυρίως δεν θέλει να αποτύχει.  

 

Oι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευσή τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.

Διαβάστε επίσης:

ΑΠΟΨΗ

O Λιλλήκας, ο χωρισμός και όσα πρέπει να μάθει ο τόπος

ΚΩΣΤΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ, 10:05 (τελευταία ενημέρωση 10:05)

ΑΠΟΨΗ

Από τις μεγάλες αγάπες γεννιούνται τα μεγάλα μίση

ΣΕΝΕΡ ΛΕΒΕΝΤ, 19.11.2018

ΑΠΟΨΗ

Θα μας πείσει άραγε η διοίκηση της cyta;

ΜΙΡΑΝΤΑ ΛΥΣΑΝΔΡΟΥ, 19.11.2018

Επιστροφή
στην αρχή