Φλιτζάνια του καφέ μνημονεύουν τους «αγνοούμενους» από τη Σρεμπρένιτσα

ΑΠΟΨΗ /UNDERGROUND NOTES
«Η εξάλειψη κάθε είδους συμβόλων που μπορεί να μας διαχωρίζουν επιτρέπει στους ανθρώπους να προσεγγίσουν απλώς και να υποβάλουν ερωτήσεις»

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518

 

Σήμερα θέλω να μοιραστώ μαζί σας πολύ ενδιαφέρουσες ειδήσεις από το Balkan Insight, οι οποίες έχουν γραφτεί από τον Igor Spaic για κάποια φλιτζάνια καφέ που μνημονεύουν τους «αγνοούμενους» από τη Σρεμπρένιτσα.

Η καλλιτέχνις Aida Sehovic, γεννημένη στη Βοσνία, έχει δημιουργήσει την εν λόγω εγκατάσταση για να ευαισθητοποιήσει σχετικά με τη σφαγή στη Σρεμπρένιτσα και φέτος στις 11 Ιουλίου την παρουσίασε στο Σικάγο.

Φέρνοντας ένα μπρίκι και φλιτζάνια του καφέ –τόσα φλιτζάνια όσοι και οι άνθρωποι των οποίων τα οστά έχουν βρεθεί–, μιλά με τους ανθρώπους στον δρόμο πίνοντας καφέ.

Ο Igor Spaic λέει στις ειδήσεις για αυτό το πολύ ενδιαφέρον έργο:

«Η γεννημένη στη Βοσνία καλλιτέχνις Aida Sehovic τοποθέτησε χιλιάδες φλιτζάνια καφέ σε μια πλατεία στο Σικάγο για να τιμήσει την επέτειο της γενοκτονίας στη Σρεμπρένιτσα το 1995, δημιουργώντας ένα μοναδικό μνημείο που λέει στο κοινό πώς πέθαναν τα θύματα».

Κάθε χρόνο στις 11 Ιουλίου, η Aida Sehovic και η ομάδα των εθελοντών της βάζουν καφέ σε χιλιάδες μικρά κεραμικά φλιτζάνια και τα στήνουν σε μια πλατεία σε μια πόλη κάπου στον κόσμο.

Όμως, τα άτομα για τα οποία φτιάχτηκε ο καφές ποτέ δεν εμφανίζονται για να τον πιουν.

Κάποιοι από αυτούς θάβονται εκείνη τη μέρα στο μνημείο στη Σρεμπρένιτσα αφού τα οστά τους έχουν εκταφεί από μαζικούς τάφους και ταυτοποιηθεί από δικανικούς εμπειρογνώμονες.

Οι περισσότερο από αυτούς έχουν ήδη ταφεί τα προηγούμενα χρόνια – ακόμα 1.000 θεωρούνται ακόμα ότι είναι αγνοούμενοι.

Το προσωρινό μνημείο της Sehovic, που ονομάζεται «Sto Te Nema?» ή «Γιατί δεν είστε εδώ;», στοχεύει στην ευαισθητοποίηση για τη σφαγή χιλιάδων Βοσνίων αντρών και αγοριών από τη Σρεμπρένιτσα πριν από 22 χρόνια, για την οποία τα διεθνή δικαστήρια έχουν αποφανθεί ότι αποτελεί πράξη γενοκτονίας. Συνολικά 8.372 θύματα έχουν μέχρι στιγμής κατονομαστεί.

Φέτος ο καφές σερβιρίστηκε την Τρίτη 11 Ιουλίου στην πλατεία Daley Plaza στο Σικάγο.

«Σκόπιμα δεν έχουμε στον χώρο πινακίδες, σημαίες ή πανό για το μνημείο, έτσι ώστε οι περαστικοί αρχικά να μην έχουν καμία ιδέα σχετικά με το τι κάνουμε και γιατί», είπε η Sehovic στο BIRN.

«Η εξάλειψη κάθε είδους συμβόλων που μπορεί να μας διαχωρίζουν επιτρέπει στους ανθρώπους να προσεγγίσουν απλώς και να υποβάλουν ερωτήσεις», είπε.

Η κατανάλωση καφέ από μικρά φλιτζάνια είναι κοινωνικό γεγονός στη Βοσνία, μια τελετουργία που φέρνει μαζί οικογένειες, γείτονες και φίλους.

Τα φλιτζάνια της Sehovic γεμάτα με το σκούρο ρόφημα έχουν στόχο την προσέλκυση των ανθρώπων έτσι ώστε να σταματήσουν και να ρωτήσουν περί τίνος πρόκειται. Τότε ενημερώνονται για τη γενοκτονία και γιατί είναι σημαντικό να θυμόμαστε και να μιλούμε για τα χιλιάδες θύματα της Σρεμπρένιτσας.

«Όταν εργάζομαι με τις κοινότητες που φιλοξενούν το μνημείο στην κάθε πόλη, και ιδιαίτερα με την ομάδα εθελοντών που είναι εκεί στον χώρο στις 11 Ιουλίου, μιλούμε πολύ για το πώς να δημιουργήσουμε ένα φιλόξενο χώρο χωρίς αποκλεισμούς, όπου όλοι να νιώθουν ότι ανήκουν και μπορούν να είναι μέρος αυτού του μνημοσύνου ασχέτως από την προσωπική τους ιστορία ή σύνδεση με τη Σρεμπρένιτσα ή τη Βοσνία», εξηγεί.

Έχοντας ζήσει στη Γερμανία και την Τουρκία ως πρόσφυγας του πολέμου της Βοσνίας του 1992-95, η Sehovic μετοίκησε στις ΗΠΑ το 1997, όπου τελείωσε τις σπουδές της στις Καλές Τέχνες.

Είπε ότι η αρχική ιδέα για το έργο γεννήθηκε από απογοήτευση – σκέφτηκε ότι δεν μπορούσε να κάνει τίποτε για τη συγκεκριμένη υπόθεση. Ήθελε να δημιουργήσει έναν χώρο για τον εαυτό της και για άλλους για να κάνουν κάτι «ασχέτως του πόσο μικρή ή συμβολική θα μπορούσε να ήταν η χειρονομία».

«Ποτέ δεν μπορούσα να φανταστώ ότι κάτι που ξεκίνησε ως μοναδική παράσταση πριν από 12 χρόνια θα μετατρεπόταν σε ένα συμμετοχικό νομαδικό μνημείο που ταξιδεύει σε όλο τον κόσμο, ευαισθητοποιώντας, καλλιεργώντας συνείδηση, ενσυναίσθηση και αλληλεγγύη σχετικά με τη γενοκτονία στη Σρεμπρένιτσα», λέει.

Η Sehovic έχει ήδη παρουσιάσει το προσωρινό της μνημείο στις πόλεις Σαράγεβο και Τούζλα στη Βοσνία, σε αρκετές πόλεις των ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένων των κεντρικών γραφείων του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη, όπως επίσης και στη Γενεύη (Ελβετία), το Τορόντο (Καναδά), την Κωνσταντινούπολη (Τουρκία), τη Στοκχόλμη (Σουηδία) και τη Χάγη (Ολλανδία).

Αυτή και οι εθελοντές της χρειάζονται ολόκληρη τη μέρα για να φτιάξουν τον παραδοσιακό βοσνιακό καφέ και να τοποθετήσουν τα μικρά γεμάτα φλιτζάνια (που ονομάζονται fildzan) στον χώρο. Ο αριθμός των fildzan αυξάνεται κάθε χρόνο και αυτά δωρίζονται από Βόσνιους από όλο τον κόσμο.

Επίσης, ποτέ δεν υπάρχει έλλειψη βοήθειας.

«Εκπλήττομαι κάθε χρόνο πόσο πολύ οι κοινότητές μας στη διασπορά και όλοι όσοι συναντούν το έργο 'Sto Te Nema' θέλουν να είναι μέρος του όταν δουν τι είναι και ότι υπάρχει περιθώριο και για αυτούς να συμμετέχουν», λέει η Sehovic.

Στη φετινή προσπάθεια συμμετείχε μια ολόκληρη σειρά από οργανώσεις που αντιπροσωπεύουν τη βοσνιακή διασπορά στις ΗΠΑ – υπό την καθοδήγηση του συντονιστή του έργου Asja Dizdarevic, οργανώθηκε και στηρίχθηκε από τη Λέσχη Βοσνίας - Ερζεγοβίνης Σικάγου, το Βοσνιακό Αμερικανικό Ινστιτούτο Γενοκτονίας και Εκπαιδευτικό Κέντρο, την Οργάνωση Βοσνίων-Βορειοαμερικανίδων Γυναικών, το Βοσνιακό Ισλαμικό Πολιτιστικό Κέντρο, το Ισλαμικό Πολιτιστικό Κέντρο του Ευρύτερου Σικάγου, τον Σύλλογο Αμερικανών Βοσνίων και Ερζεγοβινιανών, τη Βοσνιακή Πολιτιστική Κοινότητα της Βορείου Αμερικής και τον Σύνδεσμο των Επιζώντων της Σρεμπρένιτσας.

«Φέρνοντας μαζί τους επιζώντες και όλους τους άλλους που άμεσα ή έμμεσα επηρεάστηκαν από τη γενοκτονία της Σρεμπρένιτσα, το έργο 'Sto Te Nema' υπογραμμίζει ότι κάθε γενοκτονία αποτελεί έγκλημα κατά της ανθρωπότητας και άρα είναι έγκλημα εναντίον όλων μας», είπε η Sehovic.

Στο περιοδικό «University of Vermont Quarterly» του Πανεπιστημίου του Vermont, σε ένα άρθρο με τίτλο «Φλιτζάνια Μνήμης» παρατίθενται περισσότερες πληροφορίες για την καλλιτέχνιδα Aida Sehovic:

«Κάποτε υπάρχουν πολύ περισσότερα πράγματα από καφέ σε ένα φλιτζάνι καφέ. Ιδιαίτερα στη βοσνιακή κουλτούρα, σημειώνει η Aida Sehovic, όπου η προετοιμασία και η κατανάλωση ενός φλιτζανιού καφέ έχει περισσότερα κοινά με την ιαπωνική τελετουργία του τσαγιού παρά με μια στάση σε ένα αμερικανικό Starbucks. Αυτό το καλοκαίρι, η Sehovic, μια καλλιτέχνις και απόφοιτος του 2002 από το UVM, χρησιμοποίησε την παραδοσιακή βοσνιακή τελετουργία της σύναξης για καφέ ως το κεντρικό όχημα για μια εγκατάσταση τέχνης του Σαράγεβο για να επικεντρωθεί στην τραγική πρόσφατη Ιστορία της πατρίδας της.

Η Sehovic είχε αρχίσει να εξερευνά τον καφέ ως μέσο κατά τη διάρκεια ενός έτους μετά το UVM, όταν εργαζόταν για το μεταπτυχιακό της στο School of Visual Arts στη Νέα Υόρκη. «Ως πρόσφυγας, γίνεται ακόμα πιο σημαντικός», λέει για τη θέση του καφέ στον βοσνιακό κοινωνικό ιστό. «Με τους περισσότερους άλλους τρόπους, είτε το θέλετε είτε όχι, προσαρμόζεστε στον αμερικανικό τρόπο ζωής. Αυτό είναι ένα μέρος της ταυτότητάς μας που μπορούμε να διατηρήσουμε».

Ένα ταξίδι το 2003 πίσω στη Βοσνία, την πρώτη επιστροφή της οικογένειάς της, συνέπεσε με την επέτειο της σφαγής του 1995 στη Σρεμπρένιτσα, στην οποία 7-10 χιλιάδες Βόσνιοι είχαν σκοτωθεί. Τα συναισθήματα ήταν ιδιαίτερα έντονα στη διάρκεια της επετείου στις 11-15 Ιουλίου, επειδή τα σώματα των πρώτων θυμάτων ανευρέθηκαν σε μαζικούς τάφους και ταυτοποιήθηκαν και τώρα θάβονται με τελετές. Η εμπειρία της επιστροφής στη Βοσνία σε μια τόσο φορτισμένη στιγμή κέντρισε τη φαντασία της Sehovic και άρχισε να αναδύεται ένα όραμα για ένα μελλοντικό έργο.

 

Η συνείδησή μας

 

Μεταξύ έρευνας, συνεντεύξεων και της ανάπτυξης της γενικής ιδέας της δουλειάς της, το έργο της Sehovic «Sto Te Nema?» («Γιατί δεν είστε εδώ;») ετοιμαζόταν για σχεδόν ένα χρόνο, αλλά η τελική παραγωγή διαρκεί μια μέρα. Έκανε τις λογιστικές προετοιμασίες στη Βοσνία στη διάρκεια άδειας έξι βδομάδων από τη θέση της στο UVM’s Registrar’s Office και τότε, το πρωί της 11ης Ιουλίου 2004, η Sehovic ξεκίνησε τη δουλειά στην εγκατάστασή της στο Σαράγεβο στην πλατεία μπροστά από ένα τζαμί. Ένα υπόστρωμα με χώμα, μήκους 30 μέτρων, απεικόνιζε τον χάρτη της Βοσνίας και της Ερζεγοβίνης. Στην ανατολική άκρη, στην περιοχή της Σρεμπρένιτσας, τοποθετήθηκαν 989 φλιτζάνια για τον κάθε ένα πολίτη του οποίου το σώμα είχε ταυτοποιηθεί και ξαναταφεί. Τα περισσότερα είχαν γεμίσει με καφέ που ετοιμάστηκε εκεί. Σαράντα τέσσερα φλιτζάνια είχαν μόνο κύβους ζάχαρης, αντιπροσωπεύοντας όσους ήταν κάτω των 18 χρονών όταν πέθαναν και ήταν πολύ νεαροί για την τελετουργία. Ένα μοναδικό τριαντάφυλλο αντιπροσώπευε το μόνο θύμα που ήταν γυναίκα. Σε ένα σάκο από λινάτσα στην άκρη υπήρχαν ακόμα 338 άδεια φλιτζάνια που αντιπροσώπευαν αυτούς που θα θάβονταν εκείνη τη μέρα στη Σρεμπρένιτσα. Τρία μαγνητόφωνα ενσωματωμένα στο έδαφος έπαιζαν συνεχώς τη φωνή της Sehovic να απαγγέλλει τα ονόματα και τις ημερομηνίες γέννησης των νεκρών.

Για την καλλιτέχνιδα το μάζεμα των φλιτζανιών ήταν ένα σημαντικό κομμάτι τόσο της διαδικασίας όσο και του τελικού αποτελέσματος. Πολλά φλιτζάνια ήρθαν από βοσνιακές οικογένειες στην περιοχή του Burlington, όπου μετοίκησε η Sehovic με τους γονείς και τις τρεις αδελφές της το 1997, μετά από προηγούμενες διαμονές στην Τουρκία και τη Γερμανία. Πολλά ήρθαν από κατοίκους της Σρεμπρένιτσα και των γειτονικών περιοχών, κάποιων που έχασαν οικογένεια στη σφαγή. Μια γυναίκα της έδωσε ένα φλιτζάνι που ήταν στην οικογένειά της για 40 χρόνια. Λαμβάνοντας υπόψη τη συμμετοχή τόσων ανθρώπων στο έργο της, η Sehovic λέει «Δεν είναι δικό μου έργο, αλλά δικό μας, η συνείδησή μας».

Η Sehovic λέει ότι ο απώτερός της στόχος ήταν να δημιουργήσει «μια εμπειρία που κινείται και είναι δυνατή». Στις φωτογραφίες της από εκείνη τη μέρα συμπεριλαμβάνεται και αυτή μιας γυναίκας με ένα παιδί δίπλα της, να γονατά για να ακούσει την απαγγελία των ονομάτων με δάκρυα στα μάτια της, καθώς και ένα ημερολόγιο με τις αντιδράσεις των επισκεπτών, που συμπεριλαμβάνει σχόλια σε 13 γλώσσες. Η Sehovic υπολογίζει ότι 2.000 άτομα είδαν το έργο και πολύ περισσότερα έμαθαν για αυτό μέσα από εκτεταμένη κάλυψη από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης στη Βοσνία. «Ήταν μια συγκλονιστική εμπειρία», λέει η Sehovic. «Ήταν πολύ καλό για μένα, ως καλλιτέχνιδα, διότι μπορούσα να δω ότι πραγματικά λειτουργούσε. Όμως, είναι ένα πολύ θλιβερό έργο».

 

Γέφυρα κατανόησης

 

Η τάξη για τρισδιάστατο σχεδιασμό της καθηγήτριας Kathleen Schneider ήταν μια κομβική στιγμή για τη Sehovic ως φοιτήτρια, διευρύνοντας την άποψή της σχετικά με το τι θα μπορούσε να είναι η τέχνη και οδηγώντας τη να σπουδάσει τέχνη του στούντιο. Η καθηγήτρια θυμάται τη Sehovic ως «άτομο που έπαιρνε ρίσκα, πολύ πρόθυμη να πειραματιστεί». Ένα ερευνητικό έργο στην τάξη της Schneider σύστησε τη Sehovic στην Κολομβιανή γλύπτρια Doris Salcedo, της οποίας το έργο επικεντρώνεται στην τραγωδία των χιλιάδων «εξαφανισμένων» στη χώρα της και αυτό επηρέασε τη νεαρή Βόσνια καλλιτέχνιδα. Η Sehovic ξεκίνησε να διερευνά παρόμοια θέματα με την καθοδήγηση της Schneider στη διάρκεια του πτυχίου της, συμπεριλαμβάνοντας μια εγκατάσταση με τίτλο «Δέντρο της Ζωής» στο ανώτερο πρόγραμμα John Dewey Honors Program.

Η Sehovic ελπίζει να επεκτείνει την εμβέλεια του έργου «Sto Te Nema?» με επόμενες εγκαταστάσεις στις 11 Ιουλίου, με τον αριθμό των φλιτζανιών γεμάτων με καφέ να αυξάνεται καθώς περισσότερα σώματα ανευρίσκονται, ταυτοποιούνται και θάβονται. Εργάζεται επίσης σε τελικές επεξεργασίες ενός βίντεο που τραβήχτηκε από τον Gates Gooding, τελειόφοιτο του UVM. Με τη βοήθεια του URECA! (προπτυχιακή υποτροφία του UVM για έρευνα), ο Gooding ταξίδεψε στη Βοσνία για να κινηματογραφήσει και να βοηθήσει τη Sehovic στο έργο της και να δημιουργήσει τη δική του ταινία για τη βοσνιακή νεολαία.

Η Sehovic οραματίζεται να δημιουργήσει δύο τελικές εκδοχές του βίντεο «Sto Te Nema?» –μια για Βόσνιους θεατές και μια για Αμερικανούς– και ελπίζει να τις προβάλει στο UVM αργότερα φέτος. «Ένα έργο όπως αυτό είναι τρόπος επούλωσης των πληγών για τους Βόσνιους, ώστε να συμβιβαστούν με αυτό το τρομερό πράγμα που μας έχει συμβεί», λέει η Sehovic. «Και για τους Αμερικανούς είναι το κτίσιμο μιας γέφυρας κατανόησης για το μέρος από όπου έρχονται οι Βόσνιοι, διότι είναι πολύ δύσκολο να μιλάς για αυτά τα πράγματα».

 

Oι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευσή τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.

Διαβάστε επίσης:

ΑΠΟΨΗ

Κυπριακό: Είτε λύση, είτε κρίση

ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ, 14.11.2018

ΑΠΟΨΗ

Δεν γκρεμίζουμε τα τείχη, ανοίγουμε πόρτες

ΣΕΝΕΡ ΛΕΒΕΝΤ, 14.11.2018

ΑΠΟΨΗ

Μέσα μας η ”μουχτάραινα”...Της Μαρίνας Κουμάστα

ΜΑΡΙΝΑ ΚΟΥΜΑΣΤΑ, 14.11.2018

Επιστροφή
στην αρχή