Ευρώ ή Λίρα; Του Μάριου Ζαχαριάδη (Αναπληρωτής Καθηγητής Οικονομικών, Πανεπιστήμιο Κύπρου

ΑΠΟΨΗ /ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΟΙ

Πρόσφατα έχουν δει το φως της δημοσιότητας διάφορες μελέτες που καταπιάνονται με τη δυνατότητα εξόδου της Κύπρου από τη Δανειακή Σύμβαση και την Ευρωζώνη ως μια εναλλακτική λύση αντί της διατήρησης του ευρώ εντός των πλαισίων της Δανειακής Σύμβασης. Στο άρθρο παρουσιάζω κάποιους προβληματισμούς σχετικά με τις οικονομικές επιπτώσεις μιας ενδεχόμενης αποχώρησής μας από το ευρώ.

Πρόσφατα έχουν δει το φως της δημοσιότητας διάφορες μελέτες που καταπιάνονται με τη δυνατότητα εξόδου της Κύπρου από τη Δανειακή Σύμβαση και την Ευρωζώνη ως μια εναλλακτική λύση αντί της διατήρησης του ευρώ εντός των πλαισίων της Δανειακής Σύμβασης. Πιο κάτω παρουσιάζω κάποιους προβληματισμούς σχετικά με τις οικονομικές επιπτώσεις μιας ενδεχόμενης αποχώρησής μας από το ευρώ.

 

Η υποτίμηση του εθνικού νομίσματος προκρίνεται συχνά ως ένας γρήγορος και αποτελεσματικός τρόπος για να επανακτήσει μια οικονομία την ανταγωνιστικότητά της. Γενικά πιστεύεται πως η υποτίμηση του εθνικού νομίσματος είναι πιο γρήγορος μηχανισμός από την εσωτερική υποτίμηση μέσω μείωσης μισθών και τιμών που εφαρμόζει η Τρόικα σε χώρες της Ευρωζώνης.

 

Αυτό όμως εξαρτάται και από τη δομή της αγοράς εργασίας. Στρεβλώσεις στην αγορά εργασίας συνάδουν με πιο αργή και επώδυνη εσωτερική υποτίμηση μετά από παρατεταμένη αύξηση της ανεργίας. ’ρα, η εσωτερική υποτίμηση και η αναγκαία προσαρμογή μπορεί να επιτευχθεί πιο γρήγορα αν ενθαρρυνθεί η ελευθεροποίηση και ομαλή λειτουργία της αγοράς εργασίας.

 

Εδώ, χρειάζεται να τονισθεί πως η οποιαδήποτε αποτελεσματικότητα της υιοθέτησης εθνικού νομίσματος επιτυγχάνεται σε αυτή την περίπτωση με την άμεση μείωση μισθών που θα επέλθει με την υιοθέτηση νέου υποτιμημένου νομίσματος. Αυτή η μείωση μισθών θα τείνει να είναι καταρχάς μεγαλύτερη και πιο απότομη από τις μειώσεις που αναμένονται στους μισθούς εντός της Δανειακής Σύμβασης τα επόμενα χρόνια.

 

Είναι σημαντικό να σημειωθεί πως, σε αντίθεση με πολλές άλλες χώρες, η Κύπρος εισάγει τις πλείστες πρώτες ύλες (πετρέλαιο, σίδηρο, κλπ) και άλλα αγαθά που χρησιμοποιεί στην παραγωγή σε τομείς όπως π.χ. ο Τουριστικός, ο Αγροτικός, και η Μεταποίηση. Σε μια μικρή οικονομία όπως η Κύπρος της οποίας η παραγωγή βασίζεται στις εισαγωγές, μια μεγάλη υποτίμηση θα αύξανε το κόστος παραγωγής και θα μείωνε την ανταγωνιστικότητα εκτός αν οι μισθοί μειώνονταν δυσανάλογα για να καλύψουν τις αυξήσεις στο κόστος εισαγωγής. Με δεδομένο ότι π.χ. ο Τουριστικός και ο Αγροτικός τομέας βασίζονται ήδη σε φθηνό ξένο εργατικό δυναμικό, είναι δύσκολο να κερδίσουμε περαιτέρω ανταγωνιστικό πλεονέκτημα σε αυτούς τους τομείς με μια υποτίμηση.

 

Γενικά, είναι σημαντικό να συνυπολογιστεί η υπάρχουσα δομή της Κυπριακής οικονομίας όσον αφορά τους εισαγόμενους συντελεστές παραγωγής που χρησιμοποιεί ο κάθε τομέας, και ο βαθμός στον οποίο αυτοί θα μπορούσαν να αντικατασταθούν από εγχώριους συντελεστές παραγωγής.

 

Αυτό δεν έχει συνυπολογιστεί από ξένους οικονομολόγους που προτείνουν έξοδο από την Ευρωζώνη (π.χ. Paul

Krugman) ούτε από οποιαδήποτε μελέτη που προτείνει έξοδο από το Ευρώ. Για παράδειγμα, στον τομέα του τουρισμού (εστιατόρια και ξενοδοχεία) περίπου 10% του κόστους παραγωγής αφορά καύσιμα και ενέργεια, ενώ το συνολικό ποσοστό εισαγόμενων συντελεστών παραγωγής στον τομέα του τουρισμού είναι κατά πολύ μεγαλύτερο αφού συμπεριλαμβάνει π.χ. και εισαγόμενα είδη τροφίμων καθώς και εισαγόμενο εξοπλισμό.

 

Ένας άλλος σημαντικός παράγοντας που πρέπει να συνυπολογιστεί είναι πως με τα υπάρχοντα δεδομένα, επιστροφή στη λίρα θα σήμαινε μεγάλη μείωση της αξίας όλων των καταθέσεων, συμπεριλαμβανομένων και των αποταμιεύσεων των νοικοκυριών της μεσαίας και χαμηλής τάξης καθώς και μικρών επιχειρήσεων που δεν έχουν υποστεί κούρεμα καταθέσεων. Αυτό θα γίνει λόγω της συνεπαγόμενης μεγάλης αύξησης των τιμών καταναλωτικών προϊόντων πρώτης ανάγκης και των πληθωριστικών τάσεων που θα διαμορφωθούν. Η δημόσια συζήτηση για έξοδό μας από το ευρώ επιδεινώνει το αρνητικό κλίμα και πλήττει το ήδη χαμηλό επίπεδο εμπιστοσύνης στο σύστημα, ειδικά επειδή απειλεί όλους τους πολίτες με μεγάλο κούρεμα καταθέσεων.

 

Η απότομη μείωση πλούτου του πληθυσμού σε μια στιγμή όπου υποφέρουμε ήδη από πολλαπλό αρνητικό σοκ, θα είχε άμεσο αρνητικό αντίκτυπο στο βιοτικό μας επίπεδο και στις αποφάσεις κατανάλωσης και επένδυσης του ευρύτερου εγχώριου πληθυσμού, πλήττοντας σοβαρά τις οποιεσδήποτε προοπτικές ανάκαμψης για τα επόμενα χρόνια.

 

Ένας επιπλέον παράγοντας είναι ότι η υποτιμημένη λίρα θα καθιστούσε το Κυπριακό χρέος σε ευρώ άμεσα μη βιώσιμο και θα μας ανάγκαζε σε στάση πληρωμών και πιθανότατα σε μη ελεγχόμενη χρεωκοπία. Οι άμεσες και βραχυπρόθεσμες οικονομικές συνέπειες από ένα τέτοιο πιστωτικό γεγονός μπορεί να είναι αρκετά σοβαρές (π.χ. οικονομική απομόνωση), αλλά στην περίπτωσή μας θα ήταν μόνο μέρος του προβλήματος αφού η συνεπακόλουθη πολιτική απομόνωση θα έθετε σε κίνδυνο τις δυνατότητες μας να χειριστούμε το θέμα του φυσικού αερίου και άλλα πολιτικής φύσης προβλήματα που αντιμετωπίζουμε κυρίως σε σχέση με την Τουρκία.

 

Εδώ πρέπει να σημειωθεί πως αν τα αποθέματα φυσικού αερίου είναι τελικά μεγάλα, τότε η εξόρυξή τους δεν θα ήταν συμβατή με τα μονοπωλιακά προνόμια που απολαμβάνει η Ρωσία όσον αφορά εξαγωγή φυσικού αερίου προς την Ευρώπη. Σε αυτή την περίπτωση, δεν θα μπορούσαμε να στηριχθούμε ούτε στην πολιτική στήριξη της Ρωσίας σε αυτό το θέμα με αποτέλεσμα η παραμονή μας εντός των πλαισίων της Ευρωπαϊκής Ένωσης να είναι η μόνη εφικτή επιλογή.

 

Η μη ελεγχόμενη χρεωκοπία θα μπορούσε θεωρητικά να αποφευχθεί αν προηγηθεί διαπραγμάτευση και συνεννόηση με την Ευρωζώνη και την Ευρωπαϊκή Ένωση για συντεταγμένη έξοδό μας από το Ευρώ και παραμονή μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Όμως, προτάσεις για συντεταγμένη έξοδο μας από το ευρώ χαρακτηρίζονται από ένα επιπρόσθετο σοβαρό μειονέκτημα. Ότι δηλαδή, κατά τη διάρκεια της συζήτησης και διαπραγμάτευσης με την ευρωζώνη, το τραπεζικό σύστημα θα δεχόταν εκ νέου τεράστια πίεση και θα χρειαζόταν να τεθούν σε εφαρμογή δρακόντειοι περιορισμοί στην εξωτερική και εσωτερική διακίνηση κεφαλαίων. Αυτή θα ήταν μια σημαντική οπισθοδρόμηση ως προς την ομαλοποίηση της κατάστασης. Επειδή όμως μια τέτοια διαπραγμάτευση για συμφωνημένη έξοδο από το ευρώ θα διαρκούσε πιθανότατα για αρκετά μεγάλο διάστημα, η πραγματική οικονομία θα πάγωνε απόλυτα και θα κινδύνευε με κατάρρευση. Στην πορεία προς το νέο νόμισμα καθώς και με την υιοθέτησή του, η αβεβαιότητα θα αυξανόταν σημαντικά και η συνεπαγόμενη επιπλέον μείωση σε επενδύσεις και κατανάλωση θα έβλαπτε σημαντικά και τις μεσοπρόθεσμες προοπτικές της οικονομίας.

 

Τέλος, το νέο υποτιμημένο νόμισμα και οι συνθήκες πληθωρισμού που πιθανότατα θα επικρατούσαν, θα έβλαπταν σε μεγάλο βαθμό τους πιστωτές και θα έφερναν νέα μεγάλη ζημιά για το τραπεζικό σύστημα.

Συμπερασματικά, πρέπει να επισημάνουμε ότι η Κύπρος έχει ήδη επωμισθεί το μεγαλύτερο βάρος του προγράμματος, με το κούρεμα καταθέσεων που έγινε και τώρα αναμένει την οικονομική βοήθεια που δικαιούται και χρειάζεται. Σε αντίθεση με προγράμματα άλλων χωρών της Ευρωζώνης, η Κύπρος έχει πληρώσει προκαταβολικά. Τα υπόλοιπα που απομένουν να εφαρμοστούν τα επόμενα χρόνια είναι λιγότερο επώδυνα και πολλές φορές θετικά διαρθρωτικά και άλλα μέτρα που θα βελτιώσουν και τις προοπτικές της Κυπριακής Οικονομίας. Μια χρήσιμη σχετική διαπίστωση, είναι ότι με έξοδο μας από το ευρώ, η πίεση από ειδικά συμφέροντα για αποφυγή μέτρων που είναι κατά τα άλλα θετικά ή και αναγκαία για ανάκαμψη της οικονομίας θα είναι τεράστια, και θα μπορούσε εύκολα να αποτρέψει την εφαρμογή τέτοιων μέτρων αν βρεθούμε εκτός ευρώ και εκτός της Δανειακής Σύμβασης. Με δεδομένο τα τεράστια για δεκαετίες συσσωρευμένα διαρθρωτικά προβλήματα της Κυπριακής Οικονομίας, αυτό θα μας οδηγούσε σε μόνιμα χαμηλότερο βιοτικό επίπεδο.

 

Το ευρώ μας προσφέρει την σταθερότητα αλλά και το κίνητρο να εφαρμόσουμε τις διαρθρωτικές και άλλες δομικές αλλαγές που χρειάζεται η οικονομία μας για να μπορεί να προσβλέπει σε σταθερή ανάπτυξη μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα. Παράλληλα, εντός της Δανειακής Σύμβασης, θα πρέπει να επιδιώξουμε την αποφυγή περαιτέρω υφεσιακών πολιτικών και την απάμβλυνση των προβληματικών επιπτώσεων που θα είχαν τυχόν φαινόμενα αποπληθωρισμού στους χρεώστες. Σε αυτό θα βοηθήσει η έγκαιρη εφαρμογή των προνοιών της Δανειακής Σύμβασης, που θα απαμβλύνει ενδεχόμενες πιέσεις για νέα υφεσιακά μέτρα δίνοντάς μας και τα επιχειρήματα για να απαιτήσουμε κάτι περισσότερο από τους εταίρους μας στην πορεία.

 

Μάριος Ζαχαριάδης, Αναπληρωτής Καθηγητής Οικονομικών, Πανεπιστήμιο Κύπρου

 


Επιστροφή
στην αρχή